فداکاری بی‌وقفه: دو پزشک زن، امید ۱.۵ میلیون نفر در ولایت غور افغانستان

در قلب رشته‌کوه‌های سر به فلک کشیده ولایت غور افغانستان، جایی که فقر و دوری راه، دسترسی به درمان را به رؤیایی دور بدل کرده است، تنها دو پزشک زن بار سنگین سلامت بیش از یک و نیم میلیون نفر را بر دوش می‌کشند. بیمارستان فیروزکوه، با منابع اندک و فشار کاری بی‌پایان، تنها امید بیماران این منطقه محروم است.

زنان باردار، ساعت‌ها در مسیرهای سنگلاخی و پرچاله سفر می‌کنند تا به این بیمارستان برسند؛ سفری که برای بسیاری مرز میان مرگ و زندگی است. مسئولان بیمارستان گزارش می‌دهند که روزانه نزدیک به ۱۵۰ زن به این مرکز مراجعه می‌کنند.

کمبود امکانات و فشار کاری طاقت‌فرسا

راهروهای باریک و کم‌نور بیمارستان فیروزکوه، بیماران را به سوی اتاق‌هایی با تخت‌های فلزی فرسوده و ملحفه‌های کهنه هدایت می‌کند. در بخش زایمان، نه تجهیزات کافی وجود دارد و نه فضای خصوصی برای مادران.

این شفاخانه تنها دو متخصص زنان دارد: دکتر خاطره جهش، سرطبیب بخش، و دکتر نسرین لعلزاد. هر دو در اواخر دهه بیست زندگی خود هستند. دکتر خاطره ۹ سال سابقه کار در این بیمارستان را دارد، در حالی که دکتر نسرین تنها یک و نیم سال است که به این جمع پیوسته، اما بار سنگین کار را به دوش می‌کشد.

دکتر لعلزاد می‌گوید: «روزهایی هست که ۲۴ ساعته کار می‌کنیم. ۵۰ تا ۶۰ زن را در یک روز می‌بینیم و باز هم کافی نیست.»

آمبولانس‌های فرسوده با تکان‌های پی‌درپی از میان دست‌اندازها عبور کرده و در حیاط کوچک بیمارستان توقف می‌کنند. همراهان بیماران، زیر آفتاب، با پلاستیک‌های دارو در دست، چشم به در دوخته‌اند. مردان اجازه ورود به بخش زنان را ندارند و روی نیمکت‌ها منتظر می‌مانند.

چالش‌ها و مرگ‌ومیر مادران

دکتر خاطره با خستگی می‌گوید: «۱۳ پست خالی داریم. اگر پزشکان زن بیشتری استخدام شوند، می‌توانیم نفس تازه کنیم.» او ادامه می‌دهد: «همین ماه گذشته، دو زن باردار با فشار خون بالا، بعد از ۴۸ ساعت مراقبت جان دادند. خیلی وقت‌ها مادران وقتی می‌رسند که دیگر دیر شده است و جنین پیش از رسیدن به بیمارستان مرده.»

در کنار این دو پزشک، بیش از ۱۶ قابله بار اصلی کار را بر دوش دارند. داستان‌های غم‌انگیز در این بیمارستان فراوان است. مردی با ریش مشکی و عمامه تیره، بی‌صدا کنار در ایستاده و می‌گوید همسرش همان روز زایمان کرده، اما نوزادشان مرده است.

«دیر رسیدیم. قابله‌ها خیلی تلاش کردند، اکسیژن تمام شده بود و ناچار شدند از بیماران دیگر قرض بگیرند اما تا اکسیژن رسید، طفل جان داد.»

پریزاد، مادر پنج فرزند، از کمبود تجهیزات گلایه می‌کند: «پلاسنتا در شکمم مانده، اما دکتران دستکش ندارند آن را بیرون کنند.» گل‌باغ، مادر شش فرزند که ۳۰ ساله است، برای اولین بار پس از خونریزی شدید به این بیمارستان آورده شده است.

گل‌باغ می‌گوید: «سه بار سقط کرده‌ام. در منطقه ما آب نیست، از راه دور و در بشکه‌های سنگین آب می‌آوریم. فکر می‌کنم همین باعث شده بچه‌ام را از دست بدهم.»

دکتر نسرین نیز با تأیید حرف‌های پریزاد می‌گوید: «برای انجام یک معاینه از دامن باید نسخه دستکش بنویسم. اقتصاد بیماران خیلی ضعیف است و بیشترشان توان خرید دارو و سایر تجهیزات را ندارند.»

آمار تکان‌دهنده و هشدار سازمان ملل

بر اساس آمار سازمان ملل، افغانستان با ۶۳۸ مرگ مادر در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، یکی از بالاترین نرخ‌های مرگ‌ومیر مادران در جهان را دارد. سازمان ملل هشدار داده است که ممنوعیت آموزش پزشکی برای زنان، آینده حرفه قابله‌گری و کیفیت مراقبت از مادران را به خطر انداخته است.

در گزارشی تازه آمده است که این محدودیت‌ها زنان را به فضاهای خصوصی منحصر کرده و حتی جان آنان را تهدید می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد اگر این روند ادامه یابد، تا سال ۲۰۲۶ مرگ‌ومیر مادران ممکن است تا ۵۰ درصد افزایش پیدا کند.

حکومت طالبان می‌گوید مخالف تحصیل دختران در رشته پزشکی نیست، اما در جستجوی یافتن «یک راه‌حل شرعی» برای ادامه آموزش دختران است. با این حال، طالبان تأکید می‌کنند که «حقوق زنان در افغانستان تضمین شده است.»

درخواست کمک فوری

دکتر خاطره و دکتر نسرین از جامعه جهانی و نهادهای امدادرسان خواسته‌اند که هرچه سریع‌تر به یاری این بیمارستان، به‌ویژه بخش زنان و زایمان آن، بشتابند تا بتوان از مرگ‌ومیر بیشتر مادران و نوزادان پیشگیری کرد.

دکتر خاطره گفت: «نیاز فوری ما دارو و تجهیزات پزشکی است. ما اکنون تحت حمایت هیچ مؤسسه و یا سازمانی نیستیم. حکومت تا حد توان کمک می‌کند، اما کافی نیست.»

پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، بسیاری از نهادهای امدادرسان افغانستان را ترک کردند و باقی‌مانده آن‌ها بیشتر بر کمک‌های فوری متمرکز شده‌اند. با وجود این دشواری‌ها، دکتر خاطره و دکتر نسرین همچنان قلب تپنده این شفاخانه‌اند؛ زنانی که شبانه‌روز در کنار بیمارانشان می‌مانند و جان زنانی مانند گل‌باغ، پریزاد و ده‌ها زن دیگر را هر روز نجات می‌دهند.

در غور، زندگی و مرگ شانه‌به‌شانه حرکت می‌کنند و در دل این تاریکی، این دو زن هنوز چراغی روشن نگه داشته‌اند.