مکانیزاسیون برنج در مازندران؛ چالش قیمت و چشم‌انداز برند ملی

مازندران، قطب تولید برنج کشور، گام‌های بلندی در مکانیزاسیون کشاورزی برداشته است. این پیشرفت‌ها نه تنها به افزایش بهره‌وری کمک کرده، بلکه پتانسیل شفاف‌سازی بازار و حذف واسطه‌ها را نیز فراهم آورده است. با این حال، تفاوت فاحش قیمت برنج از مزرعه تا بازار، نگرانی‌هایی را برای کشاورزان و مصرف‌کنندگان ایجاد کرده است.

پیشرفت‌های مکانیزاسیون و مدرن‌سازی شالیکوبی‌ها

صنعت برنج در مازندران شاهد تحولات چشمگیری بوده است. آمار رسمی نشان می‌دهد که امسال حدود ۷۰ درصد نشاکاری و ۹۸ درصد برداشت برنج در استان به صورت مکانیزه انجام شده است. این مکانیزاسیون، زمان و هزینه‌های برداشت را به شکل قابل توجهی کاهش داده است.

همچنین، از مجموع ۱۲۰۰ واحد شالیکوبی دارای پروانه بهره‌برداری در استان، ۹۵۰ واحد فعال هستند. با حمایت‌های دولت در دهه اخیر، حدود ۶۰۰ واحد از این شالیکوبی‌ها مدرن و پیشرفته شده‌اند که نتیجه آن کاهش ضایعات کیفی تبدیل شالی به برنج سفید به تنها پنج درصد است.

درو مکانیزه شالی، به دلیل رطوبت بالای محصول هنگام برداشت، فرآیند خشک کردن و تبدیل به برنج سفید را در شالیکوبی‌های مدرن ضروری ساخته است. این وضعیت، فرصتی برای شفاف‌سازی تولید، انبارداری، برندسازی و تعیین قیمت مستقیم برای مصرف‌کنندگان فراهم می‌کند که می‌تواند به حذف واسطه‌ها و عرضه برنج با قیمت عادلانه منجر شود.

نارضایتی کشاورزان از تفاوت قیمت بازار

با وجود افزایش هزینه‌های تولید از جمله نهاده‌های کشاورزی و دستمزد کارگری، شالیکاران امسال از قیمت ۱۷۰ تا ۱۹۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم برنج طارم هاشمی و محلی راضی بودند. اما این رضایت زمانی به نگرانی تبدیل می‌شود که محصولشان در بازار بنکداری و فروشگاه‌های زنجیره‌ای با قیمتی بسیار بالاتر از سود واقعی به دست مصرف‌کنندگان می‌رسد.

کشاورزان می‌گویند: «چرا همین برنج در بازار بنکداری و فروشگاه‌های زنجیره‌ای شهرهای بزرگ ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان به فروش می‌رسد؟»

به گفته آنان، با احتساب تمامی هزینه‌های بوجاری، کیسه‌گیری، حمل و نقل و سود متعارف، قیمت هر کیلوگرم برنج طارم هاشمی و محلی باید حداکثر ۲۷۰ هزار تومان به دست مصرف‌کننده برسد. این تفاوت قیمت باعث شده است که برخی کشاورزان از فروش محصول مازاد خود به خریداران عمده و خرد خودداری کرده و منتظر زمان و قیمت مناسب‌تر برای عرضه برنج خود باشند.

شالیکاران تاکید می‌کنند که هدف از این عقب‌نشینی، افزایش قیمت و فشار به مصرف‌کنندگان نیست، بلکه ثبات قیمت و جلوگیری از سودجویی دلالان است. آنها اشاره می‌کنند که در حالی که کشاورز محصول خود را با قیمتی کمتر از ۲۰۰ هزار تومان می‌فروشد که ۱۳۰ هزار تومان آن هزینه تولید است، دلالان همان محصول را با قیمتی بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار تومان عرضه می‌کنند که تنها کمتر از ۳۰ هزار تومان آن شامل هزینه‌های جانبی است.

حمایت‌های دولتی و چشم‌انداز برند ملی

استاندار مازندران، برنج را کالایی اساسی و راهبردی برای معیشت مردم دانست و از ارائه بسته حمایتی و تسهیلات ویژه برای شالیکوبی‌داران خبر داد. در این راستا، هزار میلیارد تومان تسهیلات در قالب تفاهم‌نامه با شرکت‌های تعاونی به شالیکوبی‌داران اختصاص می‌یابد تا بتوانند برنج کشاورزان را با قدرت بیشتری خریداری کنند.

همچنین، برای رفع دغدغه شالیکوبی‌داران در خصوص هزینه بالای برق، توافق شده است که هزینه برق شالیکوبی‌ها در قالب پرداخت تقسیطی ۱۲ ماهه مدیریت شود تا فشار مالی کمتری به فعالان این حوزه وارد آید.

استاندار مازندران پیشنهاد تشکیل یک شرکت سهامی و ثبت یک برند و نشان تجاری کشوری را مطرح کرد تا برنج مازندران با پشتوانه‌ای قوی و منسجم در سطح ملی و حتی بین‌المللی معرفی شود. این اقدام با حمایت‌های ویژه و تسهیلات لازم همراه خواهد بود.

دولت همچنین بر جلوگیری از صدور مجوزهای بی‌ضابطه برای حفظ امنیت شغلی شالیکوبی‌داران تاکید کرده و نگاه حمایتی خود را به کشاورزان و شالیکوبی‌داران جدی دانسته است. هدف نهایی، ایجاد ساختاری منسجم برای معرفی برنج مازندران به عنوان یک برند قدرتمند و ملی است.

آمار تولید و اهمیت برنج در اقتصاد مازندران

طبق آمار رسمی جهاد کشاورزی مازندران، برداشت محصول شالی از مجموع ۲۲۸ هزار هکتار به حدود ۲۲۰ هزار هکتار رسیده است. برداشت ارقام محلی «طارم هاشمی» و «طارم محلی» که ۷۵ درصد ارقام کشت شده را تشکیل می‌دهند، به اتمام رسیده و برداشت ارقام پرمحصول مانند «فجر»، «شیرودی» و «ندا» در شرق استان و مناطق کوهپایه‌ای در حال انجام است.

امسال ۱۸۰ هزار هکتار از زمین‌های شالیزاری مازندران زیر کشت ارقام محلی رفته است و طبق اظهارات اتحادیه شالیکوبی‌داران استان، ۹۵ درصد شالی به برنج سفید تبدیل شده و آماده عرضه در بازار است.

علاوه بر این، بیش از ۱۱۰ هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی استان زیر کشت دوم برنج به دو روش رتون و نشاکاری مجدد رفته است که گیاه برنج در مرحله خوشه‌گیری قرار دارد.

برنجکاری یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های کشاورزی و منبع اصلی درآمد کشاورزان در مازندران است. این استان با تولید بیش از یک میلیون تن برنج، ۴۲ درصد نیاز کشور را تامین می‌کند. مازندران با تنها ۲.۵ درصد زمین کشاورزی کشور، سالانه هفت درصد از تولیدات کشاورزی و ۱۱ درصد از ارزش اقتصادی محصولات کشاورزی کشور را در اختیار دارد و در تولید ۱۵ محصول، رتبه اول تا سوم را داراست.