جامعه تشکل‌های رسانه‌های تصویری ایران: از چالش‌ها تا چشم‌انداز صنعتی‌سازی

پیشینه و ساختار جامعه تشکل‌های تخصصی رسانه‌های تصویری ایران

سونیا پوریامین، سخنگوی شورای مرکزی جامعه تشکل‌های تخصصی رسانه‌های تصویری ایران، به سابقه دیرینه این تشکل اشاره کرد. وی توضیح داد که این جامعه ریشه‌های خود را در فعالیت انجمن صنفی شرکت‌ها و موسسات فیلم‌سازی ایران با عنوان «آیفیک» دارد. آیفیک در سال ۱۴۰۱ با درخواست اعضا و مصوبه هیئت مدیره، به «انجمن تشکل‌های فیلمسازی ایران» تغییر ساختار داد و امسال با تغییرات عمده‌تر، به «جامعه تشکل‌های تخصصی رسانه‌های تصویری ایران» تبدیل شده است.

پوریامین، که نماینده رسته تولید در این شورا نیز هست، مهمترین دغدغه تشکل‌ها را موضع مسئولین فرهنگی نسبت به صنوف دانست. او تاکید کرد که با وجود ادعای حمایت از سوی مسئولین، در عمل نشانی از تعامل کاربردی دیده نمی‌شود و حضور یک نماینده صنفی در کنار هر مسئول فرهنگی حاکمیتی برای اتخاذ تصمیمات موثر، ضروری است.

اعضای شورای مرکزی این جامعه از سه بخش اصلی تشکیل شده‌اند:

• تولید: سه نماینده از اتحادیه تولیدکنندگان فیلم و برنامه‌های تصویری ایران، کانون کارگردانان رسانه‌های دیداری و کانون مجریان رسانه‌های دیداری.
• پشتیبانی فنی: سه نماینده از اتحادیه مراکز فنی و پشتیبانی تولید سینمای ایران.
• توزیع، پخش و تبلیغ: سه نماینده از فعالان عرصه توزیع و انتشار.

معصومه فرد شاهین، عضو شورای مرکزی و خزانه‌دار جامعه، نیز به تلاش‌های اولیه «آیفیک» برای رفع دغدغه‌های حرفه‌ای فعالان عرصه غیرسینمایی اشاره کرد و ابراز امیدواری کرد که با ساختار جدید و جامع‌تر، گام‌های بزرگتر و موثرتری برای فعالان این عرصه برداشته شود. وی افزود که جامعه تشکل‌ها بر رفع موانع کسب‌وکار و گشایش محدودیت‌ها تمرکز دارد و هرجا منافع فعالان صنعت تصویری به خطر بیفتد، ورود خواهد کرد.

رسانه فراتر از پرده‌های سینما و نقش تشکل‌ها

سعید رجبی فروتن، دبیر جامعه تشکل‌های تخصصی رسانه‌های تصویری ایران، اظهار داشت که این جامعه، سینما را تنها به پرده‌های سفید محدود نمی‌داند و با تحولات فناوری، رسانه حالتی تعاملی به خود گرفته است. او ابراز امیدواری کرد که محتواهای جذاب، سرگرم‌کننده و آموزنده در پلتفرم‌های غیر از سینما نیز عرضه شود و مورد توجه مخاطبان قرار گیرد.

فروتن با اشاره به سابقه چند ده ساله این تشکل، تاکید کرد که این جامعه «خلق‌الساعه» نیست و با تجربه انباشته خود، راه را برای دستیابی به اهداف هموارتر می‌کند. وی همچنین به بی‌تفاوتی دولت‌ها نسبت به تشکل‌ها اشاره کرد و گفت که باید با استناد به اصل ۱۰۰ قانون اساسی، مطالبه مشارکت صنوف تخصصی در روند قانون‌گذاری و تصمیم‌سازی را تکرار کرد.

«بود و نبود تشکل‌ها برای دولت‌ها علی‌السویه است. دولت‌ها برای ما فرش قرمز پهن نکرده‌اند، بنابراین ما باید به استناد اصل ۱۰۰ ماده قانون اساسی این مطالبه را مدام تکرارکنیم تا مراجع قانون‌گذار و تصمیم‌ساز، تشکل‌ها و صنوف تخصصی را در روند قانون‌گذاری و تصمیم‌سازی‌های خود مشارکت دهند.»

دبیر جامعه تشکل‌ها به ظرفیت‌های حقوقی و اداری این جامعه اشاره کرد و نوید داد که تمام مصوبات و طرح‌های حاکمیتی (غیرمحرمانه) رصد خواهد شد و این جامعه به وظیفه ملی و صنفی خود عمل کرده و نقد خود را ارائه خواهد داد. او همچنین بر لزوم «تقوای ستیز» به جای «تقوای گریز» در مواجهه با تصمیمات کلان فرهنگی و هنری کشور تاکید کرد.

اقتصاد رسانه: از سرمایه‌گذاری سنتی تا صنعتی راهبردی

احمد تقوی پویا، رئیس شورای مرکزی جامعه تشکل‌های تخصصی رسانه‌های تصویری ایران، به اهمیت اقتصاد رسانه پرداخت و بیان داشت که این جامعه آمده است تا نهاد رسانه کشور را علمی و حرفه‌ای کند. وی تاکید کرد که سال‌هاست سرمایه‌گذاری در رسانه‌های تصویری ایران به شکل سنتی و غیرحرفه‌ای انجام شده و بدون مدل اقتصادی روشن، نه بازگشت سرمایه‌ای داشته و نه برندی ساخته شده است.

او با مقایسه وضعیت ایران با مدل‌های جهانی، به موارد زیر اشاره کرد:

• آمریکا: مدل «Deficit Financing» که هزینه تولید میان شبکه و تهیه‌کننده تقسیم می‌شود و سود واقعی در بازارهای بعدی به دست می‌آید.
• اروپا: ابزارهایی مانند «Tax Shelter» یا معافیت‌های مالیاتی برای ایجاد انگیزه در سرمایه‌گذاران.
• سطح کلان: شاخص‌هایی چون «GDP» (تولید ناخالص داخلی) و «Soft Power» (قدرت نرم) که نشان‌دهنده اثرگذاری رسانه در اقتصاد و جایگاه فرهنگی کشور هستند.

تقوی پویا تاکید کرد که هیچ رسانه‌ای بدون اقتصاد پایدار شکوفا نمی‌شود و رسانه‌ای که تنها بر پایه هیجان یا سرمایه مقطعی بنا شود، به ماندگاری و درآمد پایدار نخواهد رسید.

اهداف جامعه تشکل‌ها در حوزه اقتصاد رسانه:

• تبدیل سرمایه‌گذاری سنتی و کوتاه‌مدت به سرمایه‌گذاری علمی، شفاف و پایدار.
• طراحی مدل‌های بومی‌شده بر اساس الگوهای موفق جهانی.
• ایجاد اعتماد برای سرمایه‌گذاران از طریق سازوکار روشن بازگشت سرمایه.
• تبدیل رسانه از یک فعالیت صرفاً هزینه‌محور به صنعتی راهبردی و ارزش‌آفرین.

وی افزود که هدف این جامعه، پیشبرد کاملاً حرفه‌ای رسانه است؛ به طوری که از زمان عقد قرارداد، اسپانسر به عنوان سرمایه‌گذار شناخته شود. تقوی پویا به موفقیت ترکیه در جذب سرمایه‌گذار و فروش خارجی (حدود ۵۰۰ میلیون دلار در سال گذشته) اشاره کرد و بر لزوم ایجاد ساختاری مشابه در ایران تاکید کرد. او همچنین بر جلوگیری از سوءاستفاده‌ها و پخش غیرقانونی فیلم‌ها از شبکه‌های فارسی‌زبان تاکید کرد.

در خصوص پخش فیلم‌های ایرانی در خارج از کشور و رعایت کپی‌رایت، تقوی پویا توضیح داد که در جهان اصولی تعریف شده که ایران خود به آن پایبند نیست. این عدم رعایت قوانین کپی‌رایت، فرصت‌طلبان داخلی را به سوءاستفاده سوق می‌دهد، اما می‌توان از طریق دفاتر موجود در امارات و انگلیس جلوی سرقت ادبی و هنری را گرفت.

چالش‌ها و امیدها برای آینده صنعت تصویر

حجت قاسم‌زاده اصل، نایب رئیس دوم شورای مرکزی جامعه تشکل‌های تخصصی رسانه‌های تصویری ایران، به روابط و مناسبات کاری ناسالم، فرصت‌های نابرابر و راهکارهای نامتوازن دولت اشاره کرد. او گفت که صنعت تصویر با بحران‌های مختلفی از جمله آموزش و مالی مواجه است و این جامعه برای تاثیرگذاری و ثمربخشی تشکیل شده است.

قاسم‌زاده اصل، که نماینده رسته تولید نیز هست، بر لزوم بررسی نادیده گرفته شدن فعالان رسانه‌های تصویری و ریخت‌وپاش‌های بودجه‌ای بی‌نتیجه تاکید کرد. وی با اشاره به سابقه ۱۰۰ ساله سینما در ایران و عدم وجود ۲۰ فیلم مورد اجماع، اظهار داشت که عمر فعالان این عرصه بر سر انکار و جنگیدن برای اثبات خود در حال تلف شدن است.

«ما ۱۰۰ سال است سینما داریم اما در کل ۲۰ فیلمی که سر آن هم عقیده باشیم، نداریم. عمر ما بر سر انکار و جنگیدن بر سر اثبات خودمان در حال تلف شدن است. دور هم جمع شده‌ایم تا توسط خودی دزدیده نشویم.»

او معتقد است تا زمانی که درها بسته باشند و سینما به جهان و چرخه فروش آثار فرهنگی جهانی وصل نشود، وضعیت تغییر نخواهد کرد. با این حال، با وجود ناامیدی موجود، ایمان دارد که باید با داشته‌ها جنگید تا حق فعالان گرفته شود و دورنمایی از کسب‌وکار درخشان ساخته شود.

رضا جودی، نماینده اتحادیه تولیدکنندگان فیلم و برنامه‌های تصویری ایران، نسبت به تعامل با سیاست‌گذاران چندان امیدوار نبود، زیرا معتقد است دولت‌ها گوش شنوا ندارند. او تاکید کرد که بخش خصوصی باید در کنار دولت باشد و دولت باید نگاه خود را به بخش خصوصی تغییر داده و مانع‌تراشی نکند. جودی فعالیت صنفی را تلاشی برای آینده بهتر دانست و گفت که با حضور کارشناسان و تلاش مداوم، بهبود اوضاع و تعاملات به مرور امکان‌پذیر خواهد شد.

کامران سحرخیز، عضو شورای مرکزی جامعه تشکل‌های تخصصی رسانه‌های تصویری ایران و نماینده اتحادیه مراکز فنی و پشتیبانی تولید سینمای ایران، به مشکلات موجود در بخش پشتیبانی اشاره کرد. او ابراز خرسندی کرد که اکنون اتحادیه مراکز فنی و پشتیبانی تولید سینمای ایران می‌تواند در جمع جامعه تشکل‌ها با کلیه فعالان عرصه تصویر کشور تعامل داشته باشد و این جامعه را «پناهگاهی» برای پیشبرد بهتر و سریع‌تر امور دانست.