فرصت ۲۰ میلیارد دلاری بانکرینگ دریایی؛ چرا ایران از امارات عقب مانده است؟

موقعیت بی‌نظیر ایران برای پیشی گرفتن از رقبا

ایران با در اختیار داشتن وسیع‌ترین پهنه دریایی در منطقه، قادر است پایگاه‌های بانکرینگ خود را نه تنها در خلیج فارس بلکه در دریای عمان نیز توسعه دهد. استان هرمزگان، به دلیل اتصال به هر دو آبراه و وجود پالایشگاه‌های بزرگ، می‌تواند به قطب اصلی این صنعت تبدیل شود. این مزیت جغرافیایی، فرصتی بی‌بدیل برای ایران فراهم می‌کند تا سهم خود را از این بازار پرسود افزایش دهد.

بانکرینگ دریایی: سلاحی استراتژیک

مجید یوسفی، استاد دانشگاه و فعال صنعت نفت، بانکرینگ دریایی را نه تنها یک فعالیت فنی و لجستیکی، بلکه سلاحی استراتژیک در دیپلماسی انرژی، اشتغال‌زایی و ارزآوری پایدار می‌داند. او هشدار می‌دهد که بدون سیاست‌گذاری هوشمند، ایران این فرصت را به رقبایی چون فجیره، سنگاپور و روتردام واگذار خواهد کرد.

بیش از ۹۰ درصد تجارت جهانی از مسیر دریا انجام می‌شود و بدون تأمین به‌موقع سوخت، زنجیره تأمین جهانی مختل خواهد شد.

کشورهایی مانند سنگاپور، امارات و هلند با ایجاد زیرساخت‌های پیشرفته بانکرینگ، به شاهراه‌های سوخت‌رسانی دریایی جهان تبدیل شده و میلیاردها دلار درآمد ارزی کسب می‌کنند.

چالش‌ها و ریسک‌های صنعت بانکرینگ

یوسفی به پیچیدگی‌ها و ریسک‌های این صنعت اشاره می‌کند که شامل موارد زیر است:

• ریسک‌های زیست‌محیطی: ناشی از نشت سوخت.
• نوسانات قیمت نفت: تأثیرگذار بر سودآوری.
• خطرات امنیتی: مانند قاچاق سوخت.
• تخلفات مقرراتی: منجر به جریمه و ممنوعیت پهلوگیری کشتی‌ها.

او بر اهمیت رعایت دقیق استانداردهای بین‌المللی نظیر MARPOL، ISO 8217 و الزامات IMO 2020 تأکید دارد، زیرا بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند به از دست رفتن جایگاه جهانی یک بندر منجر شود.

آینده بانکرینگ: دیجیتال، سبز و شفاف

به گفته یوسفی، آینده صنعت بانکرینگ به سمت هوشمندسازی عملیات، استفاده از سوخت‌های سبز (مانند LNG و متانول) و دیجیتال‌سازی فرآیندها حرکت می‌کند. فناوری‌هایی نظیر بلاک‌چین برای ثبت شفاف تراکنش‌ها، اینترنت اشیا برای پایش لحظه‌ای جریان سوخت و هوش مصنوعی برای پیش‌بینی تقاضا، اجزای ضروری برای رقابت در این صنعت هستند.

نقش حیاتی دولت در توسعه بانکرینگ

یوسفی بر نقش کلیدی دولت در توسعه این صنعت تأکید می‌کند. او معتقد است بدون سیاست‌گذاری درست، تعیین تعرفه‌های رقابتی، توسعه اسکله‌های سوخت، زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و تسهیل روابط بین‌الملل، ورود مؤثر به بازار بانکرینگ امکان‌پذیر نیست. دولت باید نقش ناظر، تسهیل‌گر و پشتیبان را ایفا کند.

مزیت‌های کلان بانکرینگ برای اقتصاد ایران

سودآوری بانکرینگ برای ایران چندلایه است و مزایای زیر را در بر می‌گیرد:

• ارزآوری مستقیم و پایدار.
• توسعه تجارت بندری و خدمات جانبی.
• اشتغال‌زایی تخصصی در حوزه‌های فنی، آزمایشگاهی و مدیریتی.
• هم‌افزایی با صنایع پالایشگاهی و نفتی.
• افزایش قدرت ژئوپلیتیکی و دیپلماسی انرژی کشور.

کشوری که بتواند بانکرینگ منطقه‌ای را کنترل کند، عملاً به گلوگاه سوخت‌رسانی کشتی‌های بین‌المللی تبدیل شده و می‌تواند در معادلات منطقه‌ای و جهانی نقش‌آفرینی کند.

نگاه واقع‌بینانه به سود و ضرر

یوسفی تأکید می‌کند که اگرچه بانکرینگ منبع پایداری برای درآمد است، اما چالش‌هایی نظیر آلودگی زیست‌محیطی، هزینه‌های بالای نگهداری و سرمایه‌گذاری، فشار بر منابع داخلی سوخت و تهدیدات ناشی از تحریم‌ها نباید نادیده گرفته شود. موفقیت در این عرصه نیازمند تعادل هوشمندانه بین سود اقتصادی، پایداری زیست‌محیطی و چابکی عملیاتی است.

ریسک‌های فنی، زیست‌محیطی و اقتصادی

• آلودگی سوخت: مغایرت با استاندارد ISO 8217 و خطر آسیب به موتورها.
• اختلاف حجمی: بین سوخت سفارش داده‌شده و تحویلی.
• ریسک‌های ایمنی: مانند آتش‌سوزی و نشتی.
• نقض الزامات گوگردی: IMO 2020.

مثلث موفقیت: زیرساخت، فناوری و استاندارد

برای تبدیل شدن به بازیگر مؤثر در صنعت بانکرینگ، سه محور کلیدی ضروری است:

1. دانش فنی: شناخت انواع سوخت‌های دریایی و موتورهای کشتی‌ها.
2. لجستیک پیشرفته: شامل مخازن، اسکله سوختی، ناوگان دریایی و پشتیبانی دقیق.
3. انطباق کامل: با استانداردهای بین‌المللی ایمنی، محیط زیست و کیفی.