ایران در آستانه سالمندی: چالش‌ها، کمبودها و برنامه‌های بهزیستی

سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در جلسه شورای سالمندی استان قزوین که در تاریخ ۲۶ شهریور برگزار شد، با تأکید بر وجود «گسل شناختی» در حوزه سالمندی، اظهار داشت که این پدیده اکنون یک‌سوم جمعیت کشور را دربرگرفته و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. وی با اشاره به مفهوم «اقتصاد نقره‌ای» در جهان، بر لزوم بهره‌گیری از تجربه و مهارت بازنشستگان در مشاغل سبک تأکید کرد و سالمندان را پدیده‌ای بهره‌ور و محور شکل‌گیری مشاغل جدید دانست.

وضعیت سالمندی در ایران و قزوین

حسینی به آمار نگران‌کننده‌ای اشاره کرد و گفت: «۶۰ درصد سالمندان ایران تنها زندگی می‌کنند، به‌ویژه زنان سالمند. کوچک شدن خانوارها و کاهش فرزندآوری این مسئله را تشدید کرده است.» وی هشدار داد که با توجه به شتاب سالمندی، ایران تا سال ۱۴۳۰ جزو ۱۰ کشور پیر دنیا خواهد شد؛ در حال حاضر نسبت سالمندی در کشور نزدیک به ۱۲ درصد است که در افق ۱۴۳۰ به ۳۲ درصد خواهد رسید.

در استان قزوین نیز وضعیت مشابهی مشاهده می‌شود؛ ۱۶۰ هزار سالمند معادل ۱۱.۸۳ درصد جمعیت استان را تشکیل می‌دهند که ۷۲.۵ درصد آن‌ها ساکن مناطق شهری هستند. شهرستان‌های الموت غربی، الموت شرقی و آوج بیشترین جمعیت سالمندی را دارند و پیش‌بینی می‌شود طی ۱۰ سال آینده جمعیت سالمندان قزوین ۳۸ درصد رشد کند.

چالش‌های اصلی و راهکارهای پیشنهادی

رئیس سازمان بهزیستی، فقدان درآمد پایدار را نخستین مسئله سالمندی دانست و بر استفاده از ظرفیت اقتصاد نقره‌ای برای اشتغال سالمندان و حفظ جوانان در روستاها تأکید کرد. راهکارهای پیشنهادی شامل توسعه گردشگری در الموت، ارائه وام‌های کم‌بهره، فعال‌سازی صندوق‌های قرض‌الحسنه و حمایت از صنایع خرد است.

کمبود شدید امکانات و متخصصان

• تخت‌های بیمارستانی: در حال حاضر به ازای هر ۶۰۰ سالمند تنها یک تخت وجود دارد، در حالی که استاندارد جهانی یک تخت برای هر سالمند است.
• متخصصان سالمندی: در کل کشور فقط ۱۹ متخصص سالمندان فعالیت می‌کنند که این رقم فاصله زیادی با نیاز واقعی دارد.
• خدمات فیزیوتراپی: سالمندان دسترسی محدودی به خدمات فیزیوتراپی دارند؛ نسبت فیزیوتراپ به سالمند در کشور ۳۲۰ به یک است، در حالی که استاندارد جهانی ۲۵ به یک است.

حسینی از آماده‌سازی «سند ملی توانبخشی» خبر داد و ابراز امیدواری کرد که این سند بتواند به بهبود وضعیت توانبخشی سالمندان کمک کند.

طرح‌ها و برنامه‌های جدید بهزیستی

سازمان بهزیستی در راستای بهبود وضعیت سالمندان و مددجویان، طرح‌ها و برنامه‌های متعددی را در دست اجرا دارد:

• طرح CBR: این طرح در ۹۵ درصد مناطق روستایی اجرا می‌شود.
• توسعه شبکه داوطلبان: ۱۱۰ هزار داوطلب در قالب ۱۱ هزار گروه خدمات داوطلبانه ارائه می‌دهند و ایجاد سازمان داوطلبان در بهزیستی یک راهکار اساسی است.
• مشاوره روان‌شناختی: برای اولین بار سه هزار مشاور در کشور آموزش تخصصی سالمندی را گذرانده‌اند تا به اختلالات روانی سالمندان رسیدگی کنند.
• شهرهای دوستدار سالمند: ۱۶ شهر کشور به‌عنوان شهر دوستدار سالمند معرفی شده‌اند و قزوین نیز به‌عنوان هفدهمین شهر به این طرح خواهد پیوست. در قزوین یک پارک ویژه برای سالمندان و معلولان مناسب‌سازی خواهد شد.
• طرح «سلام»: با همکاری وزارت آموزش‌وپرورش، ساعات بعدازظهر مدارس به‌عنوان پاتوق سالمندی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این طرح در اصفهان، سنندج، مبارکه و شاهین‌شهر اجرایی شده و امروز در قزوین افتتاح می‌شود.
• حساب امید محله: پیشنهاد شده در هر محله یک مدرسه به‌عنوان پاتوق سالمندان اختصاص یابد و حسابی با عنوان «حساب امید محله» برای ارائه تسهیلات به ساکنان همان محله ایجاد شود.

خدمات و تعهدات در استان قزوین

در سفر رئیس سازمان بهزیستی به قزوین، مجوز یک مرکز توان‌بخشی شبانه‌روزی به استان اعطا خواهد شد. همچنین ۹ پایگاه اورژانس اجتماعی در استان مجوز گرفته‌اند که استانداردسازی آن‌ها در اولویت است.

برنامه‌های حمایتی و اشتغال‌زایی

حسینی در پایان سخنان خود با تأکید بر اصل عدالت اجتماعی و «تمامیت کفایت و عدالت»، تصریح کرد که هیچ فردی نباید از دایره خدمات بهزیستی جا بماند. وی اعلام کرد که برای سومین بار در جمهوری اسلامی، تعداد افراد منتظر خدمات بهزیستی به صفر رسیده و حق پرستاری بیماران ضایعه نخاعی در استان قزوین نیز به صفر خواهد رسید.