نظرسنجی ایسپا: ۲ ساعت و ۸ دقیقه مصرف روزانه شبکه‌های اجتماعی و آشنایی ۳۲ درصدی با هوش مصنوعی در ایران

مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) در یک طرح نظرسنجی گسترده، به بررسی دقیق «مصرف شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی مردم ایران» و همچنین میزان آشنایی آن‌ها با ابزارهای هوش مصنوعی پرداخته است. این مطالعه که در شهریورماه ۱۴۰۴ با نمونه‌ای ۱۵۰۲ نفری از ایرانیان بالای ۱۵ سال ساکن در مناطق شهری و روستایی انجام شده، اطلاعات ارزشمندی درباره عادات دیجیتالی جامعه ارائه می‌دهد.

جزئیات جمعیت‌شناختی نمونه نظرسنجی

نمونه‌های این نظرسنجی بر اساس آخرین برآورد گروه‌های جمعیتی مرکز آمار کشور در سال ۱۴۰۳ تخصیص داده شده‌اند تا نماینده‌ای دقیق از جامعه ایران باشند. ترکیب جمعیتی نمونه به شرح زیر است:

• جنسیت: ۵۰.۸ درصد مردان و ۴۹.۲ درصد زنان.
• گروه سنی: ۲۴.۶ درصد ۱۵ تا ۲۹ سال، ۴۴.۹ درصد ۳۰ تا ۴۹ سال و ۳۰.۵ درصد بالای ۵۰ سال.
• تحصیلات: ۳۲.۲ درصد زیردیپلم، ۳۲.۶ درصد دیپلم و ۳۳.۷ درصد تحصیلات دانشگاهی.
• محل سکونت: ۷۸ درصد ساکن شهرها و ۲۲ درصد ساکن روستاها.

مدت زمان استفاده از شبکه‌های اجتماعی

نتایج نظرسنجی نشان می‌دهد که ۱۳.۷ درصد از افراد بالای ۱۵ سال کشور اصلاً از شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی استفاده نمی‌کنند. در مقابل، ۴۴.۳ درصد مردم روزانه یک تا دو ساعت به این شبکه‌ها اختصاص می‌دهند. به طور متوسط، هر فرد بالای ۱۵ سال در ایران، روزانه ۲ ساعت و ۸ دقیقه از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کند.

تأثیر سن و تحصیلات بر میزان مصرف

تحلیل داده‌ها ارتباط مستقیمی بین سن و تحصیلات با مدت زمان استفاده از رسانه‌های اجتماعی نشان می‌دهد:

• سن: با افزایش سن، مدت زمان استفاده کاهش می‌یابد.
  • گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال: میانگین ۳ ساعت و ۸ دقیقه.
  • گروه سنی ۳۰ تا ۴۹ سال: میانگین ۲ ساعت و ۱۶ دقیقه.
  • گروه سنی بالای ۵۰ سال: میانگین ۱ ساعت.
• تحصیلات: افراد با تحصیلات بالاتر، زمان بیشتری را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانند.
  • تحصیلات دانشگاهی: ۲ ساعت و ۳۸ دقیقه.
  • مدرک دیپلم: ۲ ساعت و ۱۷ دقیقه.
  • تحصیلات کمتر از دیپلم: ۱ ساعت و ۲۴ دقیقه.
• محل سکونت: ساکنان مناطق روستایی کمتر از رسانه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند (۱ ساعت و ۳۳ دقیقه) در حالی که این زمان در مراکز استان‌ها ۲ ساعت و ۲۳ دقیقه و در شهرهای غیرمرکز استان ۲ ساعت و ۲۲ دقیقه است.

اهداف اصلی استفاده از شبکه‌های اجتماعی

کاربران شبکه‌های اجتماعی اهداف متنوعی برای حضور در این فضاها دارند. نتایج نشان می‌دهد که:

• ۴۷.۳ درصد برای کسب اخبار و اطلاعات.
• ۴۷.۲ درصد برای سرگرمی (موسیقی، فیلم، کلیپ طنز و...).
• ۳۰.۹ درصد برای ارتباط با دوستان، خانواده و همکاران.
• ۲۴.۹ درصد برای آموزش و مهارت‌آموزی.
• ۲۰.۵ درصد برای کار و درآمدزایی.

نکته: در این بخش، پاسخگویان می‌توانستند بیش از یک گزینه را انتخاب کنند، بنابراین مجموع درصدها بیش از ۱۰۰ است.

میزان آشنایی و استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی

نظرسنجی ایسپا همچنین به بررسی میزان آشنایی مردم با ابزارهای هوش مصنوعی مانند ChatGPT و Gemini پرداخته است:

• ۳۵.۶ درصد مردم اصلاً با ابزارهای هوش مصنوعی آشنا نیستند.
• ۳۲.۱ درصد فقط اسم این ابزارها را شنیده‌اند.
• ۲۷.۲ درصد می‌توانند تا حدودی با ابزارهای هوش مصنوعی کار کنند.
• ۵.۱ درصد به صورت تخصصی و حرفه‌ای از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.

در مجموع، ۳۲.۳ درصد از افراد بالای ۱۵ سال کشور (چه حرفه‌ای و چه غیرحرفه‌ای) از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.

تأثیر عوامل جمعیت‌شناختی بر آشنایی با هوش مصنوعی

میزان آشنایی و استفاده از هوش مصنوعی نیز تحت تأثیر عوامل مختلفی است:

• جنسیت: ۳۴.۸ درصد مردان و ۲۹.۶ درصد زنان با هوش مصنوعی کار می‌کنند.
• سن:
  • ۱۵ تا ۲۹ سال: ۵۴.۲ درصد.
  • ۳۰ تا ۴۹ سال: ۳۱.۲ درصد.
  • ۵۰ سال و بیشتر: ۱۶.۱ درصد.
• تحصیلات:
  • تحصیلات دانشگاهی: ۵۷.۹ درصد.
  • مدرک دیپلم: ۲۶.۸ درصد.
  • تحصیلات کمتر از دیپلم: ۱۱.۳ درصد.
• محل سکونت: ساکنان مراکز استان‌ها (۴۳.۷ درصد) بیشترین استفاده را دارند، در مقایسه با شهرهای غیرمرکز استان (۳۱.۸ درصد) و روستاها (۱۲.۴ درصد).

کاربردهای هوش مصنوعی و میزان اعتماد به آن

از کاربران هوش مصنوعی درباره کاربردهای اصلی این ابزارها پرسیده شد:

• ۵۴.۴ درصد برای کسب اطلاعات عمومی.
• ۲۷.۸ درصد برای آموزش و مهارت‌آموزی.
• ۲۶.۷ درصد برای پژوهش و کارهای علمی.

سایر کاربردها شامل تولید محتوا و طراحی، توسعه نرم‌افزار، زبان و ترجمه، برنامه‌ریزی زندگی، مشاوره حرفه‌ای، پزشکی، حقوقی و قضایی است.

در خصوص میزان اعتماد به پاسخ‌ها و نتایج هوش مصنوعی:

• ۵۳.۶ درصد کاربران اعتماد زیادی دارند.
• ۲۰.۷ درصد اعتماد کمی دارند.
• ۲۵.۳ درصد تا حدودی اعتماد دارند.