درگذشت ثمینه باغچه‌بان؛ نویسنده برجسته و پیشگام آموزش ناشنوایان

نوش‌آفرین انصاری، دبیر شورای کتاب کودک، با اعلام خبری تأثربرانگیز، از درگذشت ثمینه باغچه‌بان، چهره برجسته ادبیات کودک و نوجوان و از پیشگامان آموزش ناشنوایان در ایران، خبر داد. این بانوی فرهیخته در روز چهارشنبه، ۲۶ شهریور، چشم از جهان فروبست و جامعه فرهنگی و آموزشی کشور را در سوگ نشاند.

مراسم تشییع پیکر این نویسنده و فعال اجتماعی، روز جمعه، ۲۸ شهریور، از مقابل مدرسه باغچه‌بان واقع در یوسف‌آباد برگزار خواهد شد تا دوستداران و شاگردانش با او وداع کنند.

زندگی و فعالیت‌های ثمینه باغچه‌بان

ثمینه باغچه‌بان، متولد ۴ فروردین ۱۳۰۶ در کودکستان «باغچه اطفال» تبریز، زندگی پرباری را وقف کودکان، به‌ویژه کودکان کم‌شنوا و ناشنوا کرد. او نه تنها نویسنده‌ای خلاق برای کودکان و نوجوانان بود، بلکه بنیان‌گذار مؤسسات آموزشی و فرهنگی متعددی برای این قشر از جامعه به شمار می‌رفت.

«ثمینه باغچه‌بان، زندگی پرباری را وقف کودکان، به‌ویژه کودکان کم‌شنوا و ناشنوا کرد. او نه تنها نویسنده‌ای خلاق برای کودکان و نوجوانان بود، بلکه بنیان‌گذار مؤسسات آموزشی و فرهنگی متعددی برای این قشر از جامعه به شمار می‌رفت.»

آثار برجسته ادبی

از میان آثار متعدد ثمینه باغچه‌بان، دو کتاب «پل چوبی» و «نوروزها و بادبادک‌ها» به عنوان کتاب‌های برگزیده شورای کتاب کودک شناخته شده‌اند که نشان از عمق و تأثیرگذاری نوشته‌های او دارد. دیگر آثار ارزشمند او عبارتند از:

• «جم جمک برگ خزون»
• «آفتاب مهتاب چه رنگه»
• «روشنگر تاریکی‌ها» (اثری درباره پدرش، جبار باغچه‌بان)

علاوه بر این، ثمینه باغچه‌بان در زمینه ترویج فرهنگ و آموزش ناشنوایان نیز فعالیت‌های چشمگیری داشت. او ترانه فولکلوریک «دویدم و دویدم» را در قالب کتاب و ویدئو به زبان اشاره ارائه کرد و همچنین کتاب «پیمان جهانی» را به فارسی برگرداند و ویدئویی به زبان اشاره از آن تهیه کرد.

تحصیلات و نقش‌آفرینی در آموزش ناشنوایان

ثمینه باغچه‌بان پس از فارغ‌التحصیلی در رشته زبان انگلیسی از دانشسرای عالی، با استفاده از بورس تحصیلی به آمریکا رفت و در زمینه آموزش و پرورش ناشنوایان به تحصیل پرداخت. او در سال ۱۳۳۲ موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد آموزش و پرورش ناشنوایان از دانشگاه کلمبیا شد و سپس تحصیلات خود را در رشته گفتاردرمانی در همان دانشگاه ادامه داد.

پس از بازگشت به ایران، ثمینه باغچه‌بان در کنار پدرش، جبار باغچه‌بان، به تدریس در مدرسه کر و لال‌ها پرداخت و تجربیات و دانش خود را در این حوزه به کار گرفت.

توسعه روش‌های آموزشی و مسئولیت‌های اجرایی

باغچه‌بان پس از بازگشت از آمریکا، در جلسات تجدید نظر برای کتاب‌های درسی ابتدایی با حضور شخصیت‌های برجسته‌ای چون عباس یمینی شریف، لیلی آهی و توران میرهادی شرکت کرد. این جلسات منجر به مسئولیت‌پذیری او در سال ۱۳۴۰ از سوی آموزش و پرورش برای تشکیل کلاس‌های کارآموزی و کارورزی آموزگاران کلاس اول در سطح کشور شد.

او همچنین کتاب «روش تدریس» مخصوص سپاه دانش را بر اساس متد پدرش تهیه کرد که نه تنها در ایران، بلکه در کشورهای افغانستان و تاجیکستان نیز مورد استفاده قرار گرفت و به این ترتیب، روش باغچه‌بان به صورت گسترده‌ای فراگیر شد. این کتاب با همکاری لیلی آهی تدوین شده بود.

پس از درگذشت پدرش، ثمینه باغچه‌بان مسئولیت آموزشگاه باغچه‌بان و سپس ریاست آموزشگاه مدیریت فنی جمعیت کر و لال‌ها را بر عهده گرفت. از دیگر مسئولیت‌های مهم او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ۱۳۵۰: مدیرعامل و مسئول برپایی سازمان ملی رفاه ناشنوایان
• ۱۳۴۵: مدیر امور بالینی و دوره تربیت متخصص شنوایی‌سنجی و رابط ناشنوایان در دانشگاه ملی
• ۱۳۴۱: آغاز فعالیت در شورای کتاب کودک پس از تأسیس آن

ثمینه باغچه‌بان با تلاش‌های بی‌وقفه خود، میراثی گران‌بها در زمینه آموزش، ادبیات و رفاه کودکان، به‌ویژه ناشنوایان، از خود بر جای گذاشت و نامش در تاریخ فرهنگ و آموزش ایران جاودانه خواهد ماند.