ویتیلیگو (پیسی): علل، تشخیص و روش‌های نوین درمان بیماری لکه‌های سفید پوستی

بیماری ویتیلیگو، که در زبان عامیانه به آن «پیسی» نیز گفته می‌شود، یک اختلال پوستی است که با ظهور لکه‌های سفید رنگ در نواحی مختلف بدن مشخص می‌شود. این بیماری که حدود یک درصد از جمعیت را درگیر می‌کند، می‌تواند تأثیرات روانی عمیقی بر بیماران و خانواده‌هایشان بگذارد. در این مقاله، به بررسی جامع این بیماری، از علل و مکانیزم‌های بروز تا روش‌های تشخیص و درمان آن می‌پردازیم.

ویتیلیگو چیست و چگونه ظاهر می‌شود؟

نادر پازیار، متخصص پوست و مو و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، توضیح می‌دهد که ویتیلیگو به صورت لکه‌های سفید کروی یا بیضی شکل در پوست، مو و مخاط بدن ظاهر می‌شود. این لکه‌ها نتیجه از بین رفتن ملانوسیت‌ها (سلول‌های تولیدکننده رنگدانه) در نواحی مختلف مانند لب‌ها، دهان، سر، مژه‌ها یا ابروها هستند که منجر به روشن شدن و در نهایت سفید شدن آن ناحیه می‌گردد.

مکانیزم‌های بروز و عوامل مؤثر

با وجود تحقیقات گسترده، علت اصلی ویتیلیگو به طور قاطع مشخص نیست، اما مهم‌ترین مکانیزم مطرح شده، خودایمنی بودن آن است. در این حالت، آنتی‌بادی‌های بدن به اشتباه به سلول‌های رنگدانه‌ای حمله کرده و آن‌ها را از بین می‌برند.

فرضیه‌های دیگر:

• ترشح مدیاتورها: موادی به نام «مدیاتور» از پایانه‌های عصبی ترشح می‌شوند که بر سلول‌ها تأثیر گذاشته و باعث نابودی آن‌ها می‌گردند.
• مواد سمی: ایجاد مواد سمی در بدن نیز می‌تواند در بروز بیماری نقش داشته باشد.
• نقش ژنتیک: در برخی موارد، نقش ژنتیک در ابتلا به ویتیلیگو ثابت شده است.

سابقه خانوادگی تنها در حدود ۲۰ درصد موارد ابتلا به پیسی مثبت گزارش شده است، به این معنی که در ۸۰ درصد موارد، بیماری بدون سابقه خانوادگی و به صورت غیر ژنتیکی ظاهر می‌شود.

ویتیلیگو مسری نیست و تفاوت آن با جذام

دکتر پازیار تأکید می‌کند که ویتیلیگو غیر مسری است و نزدیک شدن یا زندگی با بیماران هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند. تصور مسری بودن آن ممکن است به دلیل شباهت ظاهری با بیماری‌هایی مانند جذام باشد که در گذشته شیوع زیادی داشته است. با این حال، در بیماری جذام، حس لامسه و درد در نواحی سفید شده از بین می‌رود که این علائم در ویتیلیگو وجود ندارد. امروزه جذام بسیار نادر شده و اشتباه گرفتن این دو بیماری از نظر پزشکان دور از ذهن است.

تشخیص و باورهای غلط تغذیه‌ای

تشخیص ویتیلیگو از سایر مواردی که با سفید شدن پوست همراه هستند، اهمیت دارد. برای مثال، لکه‌های سفید ناشی از اگزما در کودکان با ویتیلیگو متفاوت بوده و با معاینه تخصصی قابل تشخیص است.

باورهای غلط تغذیه‌ای:

اگرچه برخی باورها مصرف همزمان ماهی و ماست را در ایجاد یا تشدید بیماری پیسی مؤثر می‌دانند، اما این موضوع در متون پزشکی تأیید نشده است. به طور کلی، تغذیه نقش قطعی در این بیماری ندارد.

با این حال، مصرف مواد غذایی حاوی آنتی‌اکسیدان و ویتامین‌های A، C و E می‌تواند به عنوان یک نقش فرعی، در روند درمان کمک‌کننده باشد.

راه‌های درمان و کنترل ویتیلیگو

ویتیلیگو درمان قطعی ندارد، اما درمان‌های کنترلی برای آن در نظر گرفته شده است. موفقیت در درمان به عوامل متعددی بستگی دارد و هرچه سریع‌تر درمان شروع شود، پاسخ بهتری حاصل می‌گردد. محل ضایعه نیز در روند درمان مؤثر است؛ نواحی بدون مو مانند انگشتان و لب‌ها و همچنین نواحی دارای موهای سفید، به درمان پاسخی ضعیف می‌دهند، در حالی که صورت معمولاً ناحیه خوبی برای پاسخ به درمان است.

روش‌های درمانی:

• درمان‌های موضعی: کرم‌ها و پمادهای حاوی کورتون و مشتقات ویتامین D از رایج‌ترین روش‌ها هستند که باید به طور منظم و حداقل به مدت ۲ تا ۳ ماه استفاده شوند. مصرف خودسرانه این داروها توصیه نمی‌شود.
• داروهای خوراکی و تزریقی: ویتامین D و مکمل‌های آنتی‌اکسیدان مانند جینکو بیلوبا نیز تجویز می‌شوند.
• نوردرمانی (فتوتراپی) و لیزردرمانی: برای بیماران با درگیری وسیع، این روش‌ها بسیار مؤثر هستند.
• سفید کردن کامل پوست: در مواردی که بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد پوست درگیر شده باشد، ممکن است به جای برگرداندن رنگ طبیعی، با استفاده از کرم‌های سفیدکننده، پوست به طور کامل سفید شود.

توصیه‌های مهم به بیماران

در اوایل شروع بیماری، مراجعه به پزشک برای تشخیص دقیق میزان درگیری پوست با استفاده از دستگاه لامپ وود ضروری است. دوری از شرایط استرس‌زا نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا استرس می‌تواند بیماری را حادتر کند. با وجود پیشرفت‌های دارویی جدید مانند داروهای بیولوژیک و همچنین روش‌های جراحی و پیوند پوست، امید به درمان و کنترل این بیماری بسیار بالاست.