آلودگی هوا: ۱.۸ میلیون مرگ زودرس و ۱.۸ تریلیون دلار خسارت جهانی

ابعاد جهانی بحران آلودگی هوا

بر اساس گزارش موسسه «بار»، سالانه بیش از ۱.۸ میلیون مرگ زودرس در سراسر جهان به آلودگی هوا نسبت داده می‌شود که معادل یک مرگ از هر هشت مرگ است. ۸۳ درصد از این مرگ‌ها ناشی از بیماری‌های غیرواگیر هستند. سازمان بهداشت جهانی نیز هشدار می‌دهد که ۹۹ درصد جمعیت جهان در مناطقی زندگی می‌کنند که غلظت ذرات معلق PM2.5 بالاتر از حد مجاز (۵ میکروگرم در مترمکعب) است.

طبق گزارش بانک جهانی، هزینه مرگ‌های ناشی از آلودگی هوا در جهان معادل ۱.۸ تریلیون دلار و در ایران بیش از ۲۳ میلیارد دلار است.

آلودگی هوا پس از دود سیگار، دومین عامل اصلی مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های غیرواگیر در جهان محسوب می‌شود. در سال ۲۰۲۲، خسارات جهانی ناشی از مرگ زودرس به علت آلودگی هوا، شامل هزینه‌های سلامت و بیماری، به ۱.۸ تریلیون دلار رسید که معادل ۱.۶ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) جهانی است.

• ۶۴ درصد از مرگ‌ومیرهای ناشی از PM2.5 به دلیل آلودگی هوای محیط.
• ۳۶ درصد به دلیل آلودگی هوای خانگی ناشی از سوخت‌های جامد.

احتمال مرگ کودکان زیر ۵ سال در کشورهای کم‌درآمد به دلیل مواجهه با آلودگی هوا، بیش از ۶۰ برابر بیشتر از کشورهای پردرآمد است. تعداد مرگ‌ومیرهای سالانه ناشی از آلودگی هوا در جهان، بیش از ۶ برابر مالاریا و ۴ برابر ایدز است.

تأثیر آلودگی هوا بر سلامت و اقتصاد

حدود ۸۵ درصد از کل هزینه‌های جهانی خسارات سلامتی مربوط به مرگ‌ومیر زودرس و ۱۵ درصد مربوط به بیماری‌های منتسب به آلودگی هوا است. این هزینه‌ها در کشورهای مختلف از ۴ تا ۳۳ درصد متغیر است.

برای برآورد دقیق هزینه‌های اقتصادی، علاوه بر مرگ‌ومیر، باید هزینه‌های اجتناب از بیماری، درمان، هزینه‌های فرصت (مانند از دست دادن وقت کار و اوقات فراغت) و کاهش کیفیت زندگی (مانند درد و رنج) نیز محاسبه شود.

بیماری‌های مرتبط با ذرات معلق PM2.5

بر اساس گزارش بانک جهانی، ۴.۱۱ درصد از کل مرگ‌ومیرهای جهانی به دلیل مواجهه با ذرات معلق PM2.5 است. این ذرات عامل اصلی بیماری‌های زیر هستند:

• ۳۰ تا ۳۳ درصد از مرگ‌ومیرهای جهانی به علت بیماری‌های مزمن انسداد ریوی.
• ۲۰ تا ۲۶ درصد از مرگ‌ومیرهای جهانی ناشی از بیماری‌های قلبی و سکته مغزی.
• ۱۹ تا ۲۰ درصد از مرگ‌ومیرهای جهانی ناشی از سرطان ریه، اختلالات نوزادان و دیابت نوع ۲.

آلودگی هوا سالانه باعث ۵۷۰ هزار مرگ در کودکان زیر ۵ سال می‌شود. سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند که بیش از ۲۸ درصد از کل مرگ‌ومیرها در این گروه سنی مربوط به آلودگی محیط‌زیست است، زیرا سیستم ایمنی و ارگان‌های رشد کودکان هنوز کامل نشده است.

وضعیت آلودگی هوا در ایران

مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییر اقلیم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تحقیقی بر روی جامعه آماری ۵۷ میلیون نفری در ۸۳ شهر ایران انجام داده است. این تحقیق نشان می‌دهد:

• مجموع خسارات اقتصادی مربوط به مرگ ناشی از آلودگی هوا در ایران برابر با ۹۴.۱۳ میلیارد دلار (معادل ۱۰۰۴ هزار میلیارد تومان) برآورد شده است.
• این رقم نسبت به سال ۱۴۰۲ روند افزایشی داشته است.
• تعداد کل موارد فوتی‌های ناشی از آلودگی هوا در افراد بالای ۳۰ سال در سال ۱۴۰۳ در شهرهای مورد مطالعه، به طور میانگین ۳۵۵۴۰ نفر تخمین زده شده است.

راهکارهای مقابله با بحران

با توجه به آمار و ارقام نگران‌کننده، نیاز به یک عزم و اراده جدی برای حل بحران آلودگی هوا احساس می‌شود. با فرا رسیدن فصل سرما و پدیده وارونگی هوا، میزان آلایندگی‌ها تشدید می‌شود و اجرای برنامه‌ها و اقدامات لازم ضروری است.

نقش قانون هوای پاک

اجرای صحیح «قانون هوای پاک»، به ویژه آیین‌نامه فنی ماده ۲ این قانون، می‌تواند در کاهش غلظت آلاینده‌ها در کلان‌شهرهای کشور مؤثر باشد. این اقدامات شامل موارد زیر است:

• توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی.
• از رده خارج کردن خودروهای فرسوده.
• بهبود کیفیت سوخت.
• تجهیز نیروگاه‌ها به وسایل کنترلی.
• معاینه فنی خودروها و موتورسیکلت‌ها.
• نصب فیلتر دوده بر روی خودروهای دیزلی.

برای تحقق اهداف این قانون، همکاری و هماهنگی تمامی دستگاه‌ها و نهادهای دولتی و غیردولتی ضروری است.