سهم غالب تهران از سپرده‌ها و تسهیلات بانکی کشور؛ عدم توازن شدید در توزیع منابع

افزایش سپرده‌ها و تسهیلات در شبکه بانکی

مجموع سپرده‌های ریالی و ارزی شبکه بانکی کشور، شامل بانک‌های دولتی، خصوصی شده، خصوصی و مؤسسات اعتباری غیربانکی دارای مجوز، در مجموع استان‌ها و مناطق آزاد به ۱۵ هزار و ۷۹۲ همت بالغ شده است. این رقم نسبت به ماه قبل (تیرماه) حدود ۴۶۲ هزار میلیارد تومان افزایش داشته است. پس از کسر سپرده‌های قانونی، این مبلغ به ۱۴ هزار و ۴۳۸ همت می‌رسد که نسبت به ماه قبل (۱۴ هزار و ۱۱۸ همت) ۳۲۰ همت افزایش را نشان می‌دهد.

عمده ارقام سپرده‌های ریالی بخش غیردولتی شامل سپرده‌های دیداری، قرض‌الحسنه پس‌انداز، سپرده سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت و بلندمدت، پیش‌دریافت‌های غیردولتی و بستانکاران موقت ریالی است. همچنین، سپرده‌های ارزی شامل سپرده‌های دیداری، مدت‌دار، پس‌انداز و پیش‌دریافت اعتبارات اسنادی غیردولتی و بستانکاران موقت ارزی می‌شود. در بخش تسهیلات نیز، عمده ارقام شامل مطالبات از دولت، خالص تسهیلات اعطایی (ریالی و ارزی) و مطالبات سررسید گذشته، معوق و مشکوک‌الوصول است.

سهم غالب استان تهران در سپرده‌گذاری و تسهیلات

بررسی آمارها نشان می‌دهد که استان تهران همچنان سهم غالب را در سپرده‌گذاری‌ها و دریافت تسهیلات بانکی کشور دارد. طی پنج ماهه نخست سال جاری، بیشترین مبلغ از کل مانده تسهیلات و سپرده‌های ریالی و ارزی بانک‌ها با ۹۳۲۵ همت مربوط به استان تهران است. این بدان معناست که ۵۹ درصد از کل این سپرده‌ها به تنهایی متعلق به استان تهران بوده و ۴۰.۹۵ درصد باقی‌مانده مربوط به ۳۰ استان دیگر کشور است.

مقایسه آماری سال ۱۴۰۳ و سال جاری نشان می‌دهد که سهم استان تهران از سپرده‌های بانکی کل کشور و طی ۱۰ ماهه اخیر، از ۵۴ درصد به نزدیک ۶۰ درصد رسیده و نه تنها کاهشی نداشته، بلکه شش درصد نیز افزایش پیدا کرده است.

در بخش تسهیلات نیز، وضعیت مشابهی مشاهده می‌شود. میزان تسهیلات جاری و غیرجاری پرداخت شده توسط شبکه بانکی در پایان مردادماه امسال به ۱۱ هزار و ۷۸۵ همت رسیده است. استان تهران با دریافت ۷۳۳۱ همت، ۶۲ درصد از کل تسهیلات بانکی را طی این مدت دریافت کرده است، در حالی که باقی استان‌های کشور مجموعاً تنها ۳۸ درصد از تسهیلات را دریافت کرده‌اند.

• استان اصفهان: ۶۷۸ همت سپرده (۴.۲۹ درصد) و ۴۴۷ همت تسهیلات (۳.۷ درصد)
• استان خراسان رضوی: ۵۸۹ همت سپرده (۳.۷ درصد) و ۳۸۲ همت تسهیلات (۳.۲ درصد)

عدم توازن و برنامه‌های بانک مرکزی

محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، در همایش ملی بانکداری اسلامی در تاریخ ۲۵ شهریورماه سال جاری، به عدم توازن شدید در توزیع نقدینگی و تسهیلات در کشور اشاره کرد. وی اظهار داشت که سهم استان تهران در بخش تسهیلات ۶۰ درصد و در بخش سپرده ۵۸ درصد از کل کشور است، در حالی که سهم این استان از تولید ناخالص داخلی (GDP) تنها ۲۲ درصد است.

این عدم توازن، ضرورت بازنگری در سیاست‌های پولی و بانکی را برجسته می‌سازد. به منظور تسهیل و ایجاد توازن در این حوزه، تصمیم گرفته شده است تا اختیارات شعب بانک‌ها، به ویژه در بخش تسهیلات کلان، در استان‌ها و شهرستان‌ها افزایش یابد. با توجه به اینکه سهم استان تهران در هر دو بخش سپرده‌های بانکی و تسهیلات دریافتی، فاصله‌ای غیرقابل قبول با سایر نقاط کشور دارد و آمارها نیز نشان‌دهنده افزایش این سهم در ۱۰ ماه اخیر است، باید دید که برنامه‌ریزی‌های کلان پولی کشور در نهایت به ایجاد توازن مورد نظر منجر خواهد شد یا خیر.