تبلیغات محیطی در فوتبال ایران؛ ابهام، عدم شفافیت و تضییع حقوق باشگاه‌ها

در فوتبال ایران، موضوع حق پخش تلویزیونی سال‌هاست که به نمادی از تضییع حقوق باشگاه‌ها تبدیل شده است. اما این تنها بخش ماجرا نیست؛ تبلیغات محیطی که در فوتبال حرفه‌ای جهان یکی از منابع اصلی درآمد باشگاه‌ها محسوب می‌شود، در ایران به مسئله‌ای مبهم و پرحاشیه بدل گشته است. سازمان لیگ هر سال وعده‌های تازه‌ای برای توزیع درآمدهای تبلیغات محیطی می‌دهد، اما شفافیت همچنان حلقه گمشده این چرخه است.

مقایسه با استانداردهای جهانی و آسیایی

در فوتبال اروپا و حتی لیگ‌های درجه‌دو آسیایی، هر باشگاه علاوه بر سهم مشترک از تبلیغات لیگ، حق بهره‌برداری از تبلیغات اختصاصی خود را نیز دارد. این مسئله سبب شده که تیم‌ها بتوانند بخش قابل توجهی از هزینه‌های عملیاتی و حتی توسعه‌ای خود را از این مسیر تأمین کنند. اما در ایران، با وجود ده‌ها بیلبورد و تابلوی الکترونیکی در ورزشگاه‌ها، خروجی واقعی این درآمدها برای باشگاه‌ها ناچیز است.

به‌عنوان نمونه، گفته می‌شود ارزش کل تبلیغات محیطی در لیگ بیست‌وسوم تنها ۲۳۰ میلیارد تومان بوده است؛ رقمی که اگر میان ۱۶ تیم تقسیم شود، حتی کفاف هزینه چند سفر استانی یک باشگاه را هم نمی‌دهد.

وعده‌ها و ابهامات در تقسیم درآمدها

اکبر شکاری، خزانه‌دار سازمان لیگ، اخیراً اعلام کرده که ۷۵ درصد این درآمدها به تیم‌های لیگ برتر و لیگ یک اختصاص می‌یابد؛ سهم لیگ برتری‌ها نیز قرار است ۷۰ درصد این مبلغ باشد. با وجود تقسیم‌بندی‌هایی مانند سهم مساوی، رتبه‌بندی در جدول یا پاداش قهرمانی جام حذفی، نکته اصلی همچنان مغفول مانده است: شفافیت.

• چرا هیچ‌گاه رقم دقیق سهم هر باشگاه اعلام نمی‌شود؟
• چرا جدولی روشن از پرداخت‌ها منتشر نمی‌شود تا افکار عمومی و هواداران بدانند تیم محبوب‌شان دقیقاً چه دریافتی داشته است؟

نادیده گرفتن ارزش تجاری پخش زنده

از سوی دیگر، تفاوت فاحش ارزش تبلیغات در مسابقات پخش زنده ملی با بازی‌های کم‌مخاطب و بدون پخش تلویزیونی کاملاً نادیده گرفته شده است. بدیهی است دیداری که از شبکه سراسری پخش می‌شود، چندین برابر ارزش تجاری دارد و درآمد حاصل از آن باید متناسب با شرایط تقسیم شود. اما در ساختار فعلی، همه‌چیز در هاله‌ای از ابهام است و باشگاه‌ها در نهایت مجبورند به مبالغی قانع شوند که هیچ نسبتی با واقعیت اقتصادی فوتبال حرفه‌ای ندارد.

ضرورت شفافیت و پاسخگویی

این وضعیت تنها یک پیام روشن دارد: تا زمانی که سازمان لیگ به شفافیت کامل در زمینه تبلیغات محیطی تن ندهد و گزارش‌های مالی قابل پیگیری ارائه نکند، باشگاه‌ها همچنان زیان‌دیده خواهند بود. در جهانی که فوتبال به صنعتی میلیاردی بدل شده، بی‌توجهی به چنین منابعی تنها به تعمیق بحران مالی باشگاه‌های ایرانی منجر می‌شود. فوتبال ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند پاسخگویی و شفافیت است؛ چیزی که سازمان لیگ هنوز از ارائه آن طفره می‌رود.