چالش‌های صادرات سیب آذربایجان غربی: موانع ارزی و بی‌توجهی مسئولان

آذربایجان غربی، با ظرفیت بی‌نظیر خود در تولید سیب درختی، سالانه بیش از یک میلیون تن از این محصول را به بازار عرضه می‌کند و به عنوان قطب اصلی تولید سیب در کشور شناخته می‌شود. اما این پتانسیل عظیم، در سایه چالش‌های فزاینده‌ای نظیر افزایش بی‌رویه سطح زیرکشت، فشار بر منابع آبی و به‌ویژه مسئله لاینحل پیمان‌سپاری ارزی، با موانع جدی در مسیر صادرات مواجه شده که زیان‌های هنگفتی را به کشاورزان و اقتصاد منطقه وارد کرده است.

این استان با دارا بودن ۶۵ هزار هکتار باغ سیب، سالانه بیش از ۱.۱ میلیون تن محصول تولید می‌کند که بیش از ۳۰ درصد تولید کل کشور را شامل می‌شود. شهرهای ارومیه، خوی، سلماس، مهاباد و اشنویه، محورهای اصلی تولید این محصول در استان هستند.

موانع صادراتی و از دست رفتن بازارهای سنتی

فعالان بخش خصوصی نسبت به تداوم سیاست‌های ارزی فعلی، به‌ویژه الزام بازگشت ارز حاصل از صادرات، هشدار داده‌اند. آن‌ها معتقدند که نبود زیرساخت‌های حمل‌وننقل، قوانین متغیر صادراتی و بی‌ثباتی مقررات، صادرات سیب ایران را با خطر جدی مواجه کرده است.

کشورهایی چون عراق، افغانستان، پاکستان و هند از مهم‌ترین مقاصد صادرات سیب ایران هستند، اما در پی محدودیت‌های ارزی، رقبا مانند ترکیه، چین و هند در حال تصاحب این بازارها هستند.

کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که تداوم این روند، منجر به کاهش جدی سهم ایران در بازارهای هدف خواهد شد. همچنین، نبود زیرساخت‌های فرآوری، کمبود کامیون‌های یخچال‌دار، تعرفه‌های بالا و کندی ترخیص در گمرکات، از دیگر موانع مهم صادرات سیب به شمار می‌روند.

• پیمان‌سپاری ارزی: بزرگترین مانع و عامل اصلی لطمه به صنعت سیب.
• نبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل: کمبود کامیون‌های یخچال‌دار و افزایش کرایه حمل.
• قوانین متغیر صادراتی: بی‌ثباتی مقررات و بخشنامه‌های لحظه‌ای.
• رقابت نابرابر: تعرفه صفر برای افغانستان در مقابل تعرفه ۳۰ درصدی ایران.

دیدگاه مسئولان و فعالان بخش کشاورزی

جعفر نیکزاد: مشکلات بانکی و تهاتر ناموفق

جعفر نیکزاد، رئیس اتحادیه واردکنندگان و صادرکنندگان محصولات کشاورزی آذربایجان غربی، به مشکلات متعددی اشاره کرد:

• درخواست تمدید بازپرداخت وام‌ها: به دلیل سرمازدگی و کم‌آبی بی‌سابقه.
• مشکلات بانکی و تحریم‌ها: پیچیدگی روابط تجاری با کشورهایی مانند هند.
• اجرای نادرست قانون تهاتر: تخصیص سهمیه‌ها به افراد غیرواقعی.
• افزایش تعهدات ارزی: از ۶۰ به ۸۰ درصد، منجر به محرومیت از وام و معافیت مالیاتی.
• رقابت نابرابر با افغانستان: استفاده افغانستان از زیرساخت‌های ایران با تعرفه صفر به هند.

وی پیشنهاد کرد که بازارهایی همچون ترکیه نیز در فهرست بازارهای هدف قرار گیرد و تعهدات ارزی از بخش کشاورزی حذف شود.

بهنام تاج‌الدینی: سامانه ناموفق و قوانین بی‌ثبات

بهنام تاج‌الدینی، نایب رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی آذربایجان غربی، نیز بر مشکلات موجود تاکید کرد:

• تولید مطلوب، صادرات ناممکن: مشکل اصلی همچنان پیمان‌سپاری ارزی است.
• سامانه تخصیص سهمیه: سهمیه‌ها به افراد فاقد سابقه صادراتی داده شده است.
• افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل: بدون حمایت، صادرکنندگان زمین‌گیر می‌شوند.
• بی‌ثباتی قوانین: شوک روانی به بازار و سردرگمی شرکای تجاری.

کشاورزان؛ قربانیان خاموش بحران

یکی از کشاورزان ارومیه‌ای با اشاره به اینکه کشاورزی دیگر سودآور نیست، از بی‌توجهی مسئولان ابراز ناامیدی کرد. وی بیان داشت که تبدیل اراضی دیم به باغات، مصرف بی‌رویه منابع آب و تشدید بحران خشکی را در پی داشته و خواستار حمایت دولت در زمینه اجرای آبیاری نوین شد.

عدم پاسخگویی نمایندگان مجلس

در پیگیری مطالبات اساسی حوزه اقتصاد کشاورزی استان، خبرنگار با نمایندگان ارومیه در مجلس شورای اسلامی تماس گرفت، اما علیرغم سه روز تلاش مستمر، هیچ‌یک از نمایندگان پاسخگو نبودند. این بی‌توجهی، نگرانی‌ها را در مورد پیگیری مشکلات کشاورزان و صادرکنندگان افزایش داده است.

چشم‌انداز و راهکارها

در شرایطی که سیب آذربایجان غربی می‌تواند سهم مهمی در سبد صادرات غیرنفتی کشور ایفا کند، استمرار موانعی نظیر تعهدات ارزی، ضعف در اجرای قانون تهاتر، بی‌ثباتی در مقررات صادراتی و کمبود زیرساخت‌های لجستیکی، نه تنها کشاورزان و صادرکنندگان را با مشکلات جدی مواجه کرده، بلکه فرصت‌های ارزآور برای کشور را نیز در معرض تهدید قرار داده است.

تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که بدون اصلاح ساختارهای قانونی و اجرایی در حوزه صادرات محصولات کشاورزی، به‌ویژه در مورد محصولات استراتژیکی مانند سیب، نه تنها امکان توسعه بازارهای هدف از بین می‌رود، بلکه بازارهای سنتی نیز یکی پس از دیگری از دست خواهند رفت. کشاورزان و فعالان اقتصادی آذربایجان غربی امروز بیش از هر زمان دیگری، نیازمند حمایت، تصمیم‌گیری‌های کارشناسانه، و اقدام عملی دستگاه‌های متولی هستند تا زنجیره تولید تا صادرات، حفظ و تقویت شود. بی‌توجهی به این مسائل، پیامدهای جبران‌ناپذیری برای اقتصاد منطقه و معیشت هزاران خانواده در پی خواهد داشت.