نقش حیاتی برنامه‌های خودمراقبتی در پیشگیری از سرطان زنان ایرانی

با توجه به افزایش نگران‌کننده آمار ابتلا به سرطان در میان زنان ایرانی، دکتر فرزانه مفتون، عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم بهداشتی جهاددانشگاهی، بر نقش بی‌بدیل برنامه‌های خودمراقبتی در ارتقای سلامت جسمی و روانی زنان تأکید کرد. این برنامه‌ها نه تنها آگاهی را افزایش می‌دهند، بلکه رفتارهای پیشگیرانه را نیز تقویت می‌کنند.

شیوع سرطان در زنان و عوامل خطر

سرطان پستان به عنوان شایع‌ترین نوع سرطان در میان زنان کشور شناخته می‌شود. عوامل متعددی در افزایش شیوع آن نقش دارند که شامل:

• کاهش نرخ باروری
• چاقی و کم‌تحرکی
• تغذیه نامناسب
• سابقه خانوادگی

همچنین، بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، سرطان دهانه رحم پس از سرطان پستان، یکی از علل اصلی مرگ‌ومیرهای مرتبط با سرطان در کشورهای با درآمد پایین و متوسط منطقه خاورمیانه است. عوامل خطر این نوع سرطان عبارتند از:

• سابقه ابتلا به سرطان‌های دیگر
• سابقه عفونت‌های آمیزشی
• داشتن بیش از ۳ زایمان
• رفتار جنسی پرخطر
• اولین تماس جنسی در سن کمتر از ۱۶ سال

تأثیرات روانی سرطان و اهمیت خودمراقبتی

زنان مبتلا به سرطان، به‌ویژه سرطان پستان، با چالش‌های روانی-اجتماعی قابل توجهی روبرو هستند که می‌تواند منجر به اضطراب، افسردگی و ناراحتی‌های عاطفی شود. از این رو، اجرای برنامه‌های خودمراقبتی برای زنان ۳۰ تا ۵۹ ساله، گامی مؤثر در جهت ارتقای سلامت جسمی و روانی آنان محسوب می‌شود.

دستاوردهای چشمگیر برنامه‌های خودمراقبتی

برنامه‌های خودمراقبتی نتایج درخشانی را به همراه داشته‌اند:

• در زمینه سرطان پستان:
  • میزان ارزیابی عوامل خطر از ۶۵٪ به ۹۵٪ افزایش یافت.
  • آگاهی از عوامل خطر از ۴۵٪ به ۸۳٪ ارتقاء یافت.
• در زمینه سرطان دهانه رحم:
  • ارزیابی عوامل خطر از ۶۶٪ به ۸۳٪ افزایش یافت.
  • آگاهی از عوامل خطر از ۴۷٪ به ۸۰٪ ارتقاء یافت.

علاوه بر این، تعداد زنانی که در ۶ تا ۱۲ ماه گذشته اقدام به ارزیابی سرطان پستان و دهانه رحم کرده‌اند، به طور چشمگیری بیشتر بوده است.

نیاز به برنامه‌ریزی مستمر و حمایت‌های ساختاری

دکتر مفتون تأکید کرد که نتایج این مطالعه نشان‌دهنده نقش مؤثر مداخلات هدفمند در حوزه خودمراقبتی برای افزایش آگاهی، بهبود رفتارهای بهداشتی و پیشگیری از سرطان است. با این حال، برای حفظ و تقویت این دستاوردها، برنامه‌ریزی‌های مستمر، آموزش‌های فراگیر و حمایت‌های ساختاری ضروری است.

تغییر رفتارهای سلامت نیازمند سه رکن اصلی است: ارتقای آگاهی، ایجاد انگیزه و حمایت‌های اجتماعی. در این میان، سیاست‌گذاری‌های هدفمند و حمایتی در حوزه سلامت زنان اهمیت بسیار بالایی دارد.

ارتقای سیاست‌های حمایت از زنان و خانواده، پشتوانه‌ای ارزشمند برای ایجاد انگیزه و تغییر رفتار در زنان است. ارائه راهکارهای تغییر شیوه زندگی و کنترل عوامل خطر با مشارکت همسران و اعضای خانواده، همراه با ارتقای آگاهی و رفتار آنان، می‌تواند به افزایش تأثیرات برنامه‌های خودمراقبتی و پیشگیری از بیماری‌های مهلک مانند سرطان منجر شود.

سرمایه‌گذاری در سلامت زنان، سرمایه‌گذاری در جامعه

سرمایه‌گذاری و سیاست‌گذاری بهینه در حوزه سلامت زنان، پایه‌ای مستحکم برای ارتقای سلامت خانواده و جامعه فراهم می‌کند. هر چقدر سیاست‌های حمایتی بر پایه آموزش‌های خودمراقبتی، بهداشتی و مشارکت خانوادگی ارتقا یابد، تغییر رفتارهای سالم تسهیل شده و جامعه‌ای سالم‌تر، پویا و پایدار شکل می‌گیرد. این فرآیند نه تنها سلامت فردی زنان را افزایش می‌دهد، بلکه اثرات مثبت خود را بر سلامت کل خانواده و در نهایت جامعه نشان می‌دهد.