افزایش اضطراب با استنشاق بخار بنزین: نتایج یک تحقیق جدید

بخار بنزین و سلامت روان: زنگ خطری برای میلیون‌ها نفر

اضطراب، یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی است که ابعاد مختلف زندگی فرد را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. در حالی که اضطراب طبیعی می‌تواند نقش محافظتی داشته باشد، شکل شدید و مزمن آن به یک اختلال جدی تبدیل می‌شود. شواهد علمی نشان می‌دهند که سیستم‌های عصبی و شیمیایی متعددی، از جمله انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند «گابا» و «استیل‌کولین»، در شکل‌گیری و کنترل اضطراب نقش دارند. تغییر در این سیستم‌ها می‌تواند آستانه تحریک‌پذیری مغز را کاهش داده و منجر به واکنش‌های شدیدتر به عوامل عادی شود.

در این میان، محیط پیرامون ما مملو از مواد شیمیایی است که می‌توانند عملکرد مغز را دستخوش تغییر کنند. یکی از این مواد، بخار بنزین است؛ ترکیبی پیچیده از بیش از ۵۰۰ نوع هیدروکربن که بسیاری از آن‌ها اثرات شناخته‌شده‌ای بر سیستم عصبی دارند. افرادی که در محیط‌های کاری مانند جایگاه‌های سوخت‌گیری یا تعمیرگاه‌های خودرو فعالیت می‌کنند، بیش از سایرین در معرض این بخارات قرار دارند، جایی که غلظت هیدروکربن‌ها می‌تواند چندین برابر حد معمول باشد. پژوهش‌های پیشین نیز حاکی از آن است که مواجهه طولانی‌مدت با این ترکیبات می‌تواند به مشکلاتی نظیر کاهش تمرکز، اختلال حافظه و حتی بروز اختلالات روانی از جمله اضطراب منجر شود. از این رو، بررسی دقیق اثر بخارات بنزین بر سلامت روان، به‌ویژه اضطراب، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

پژوهشی نوین در بررسی اثرات بخار بنزین

نوشین امینی، عضو کمیته مدیریت شبکه جهانی تحقیقات، آموزش و رویدادها (GREEN)، با همکاری کالج بین‌المللی اوی‌سینا در بوداپست مجارستان و دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال و زنجان، تحقیقی آزمایشگاهی را در این زمینه انجام داده است. هدف این گروه پژوهشی، روشن‌کردن این نکته بود که آیا بخارات بنزین می‌توانند باعث افزایش رفتارهای اضطرابی شوند یا خیر.

طراحی مطالعه و روش‌شناسی

در این مطالعه، ۲۸ موش صحرایی نر از نژاد ویستار به صورت تصادفی در چهار گروه قرار گرفتند:

گروه کنترل: بدون تماس با بخار بنزین.
سه گروه آزمایش: در معرض بخارات بنزین به مدت‌های متفاوت (یک، دو و سه ساعت در روز) و به مدت پنج هفته.

برای اندازه‌گیری سطح اضطراب، از آزمون معتبر «ماز به‌علاوه‌ای شکل» استفاده شد. این آزمون در هفته‌های اول، سوم و پنجم انجام و داده‌ها با روش‌های آماری دقیق تجزیه و تحلیل شدند.

نتایج تکان‌دهنده: افزایش معنادار اضطراب

نتایج این تحقیق که در «فصلنامه مطالعات علوم پزشکی» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی ارومیه منتشر شده‌اند، نشان می‌دهند که سطح اضطراب در حیواناتی که در معرض بخارات بنزین بودند، به شکل معنادار و قابل توجهی افزایش یافت. این افزایش به‌ویژه در هفته‌های سوم و پنجم مشخص بود و هرچه مدت زمان قرارگیری بیشتر بود، شدت اضطراب نیز بالاتر می‌رفت. تنها در هفته اول، تفاوت چشمگیری میان گروه‌ها مشاهده نشد.

پژوهشگران در پایان به این نتیجه رسیدند که بخار بنزین می‌تواند نقش مهمی در افزایش اضطراب ایفا کند. به نظر می‌رسد ترکیبات فرار موجود در بخارات بنزین با ایجاد «استرس اکسیداتیو» و تأثیر بر سیستم عصبی، زمینه‌ساز اضطراب شوند.

استرس اکسیداتیو به معنای افزایش مواد شیمیایی آسیب‌زا در بدن است که می‌تواند به سلول‌های عصبی آسیب بزند و تعادل شیمیایی مغز را بر هم زند.

تأیید یافته‌ها و پیامدهای عمومی

مطالعات دیگر نیز یافته‌های این پژوهش را تأیید می‌کنند. تحقیقات قبلی نشان داده‌اند که بخارات بنزین و حتی سوخت دیزل می‌توانند باعث افزایش اضطراب، تغییرات رفتاری و حتی مشکلات جدی‌تر مانند آسیب‌های قلبی و ریوی شوند. همچنین، در بررسی‌های آزمایشگاهی دیده شده است که هرچه مدت زمان تماس با این بخارات بیشتر باشد، اضطراب نیز شدیدتر می‌شود. البته برخی پژوهش‌ها نیز نشان داده‌اند که غلظت‌های پایین این ترکیبات ممکن است اثر چندانی نداشته باشند، اما در شرایط واقعی محیط‌های کاری، افراد اغلب با غلظت‌های بالاتر مواجه‌اند.

این یافته‌ها زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی به شمار می‌روند، چرا که میلیون‌ها نفر روزانه به نوعی در معرض بخارات بنزین قرار می‌گیرند. شناسایی این اثرات می‌تواند به طراحی مداخلاتی برای کاهش آسیب‌ها و ارتقای بهداشت روانی کمک کند. همچنین، نتایج این تحقیق می‌توانند مبنایی برای تدوین دستورالعمل‌های ایمنی در محیط‌های کاری مرتبط با سوخت باشند.