راهکارهای تحول‌آفرین برای حل بحران آب در ایران

بحران آب در ایران به یکی از چالش‌های اساسی کشور تبدیل شده است که نیازمند راهکارهای فوری و جامع است. علی‌مراد اکبری، معاون اسبق آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، با ارائه دیدگاه‌های کارشناسی خود، بر لزوم بازنگری در سیاست‌های آبی و کشاورزی تأکید کرده است. او معتقد است که با اجرای برنامه‌های مدون و تغییر رویکردها، می‌توان این بحران را به فرصتی برای توسعه پایدار تبدیل کرد.

بازتخصیص آب کشاورزی و تغییر الگوی کشت

یکی از مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی اکبری، «بازتخصیص آب کشاورزی» است. او بر این باور است که برای افزایش بهره‌وری در فلات مرکزی ایران، شامل استان‌هایی نظیر کرمان، اصفهان و یزد، باید کشاورزی در فضای باز حذف و به فضای کنترل شده (گلخانه) منتقل شود. این اقدام می‌تواند به صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف آب منجر شود.

تمرکز بر استان‌های پرآب

اکبری پیشنهاد می‌کند که بهره‌وری بیشتر کشاورزی باید از استان خوزستان آغاز شده و در استان‌های لرستان، ایلام، کرمانشاه، کردستان، آذربایجان شرقی و غربی، گیلان، مازندران و گلستان متمرکز شود. وی اشاره کرد که سند بهره‌وری کشاورزی در این استان‌ها آماده شده است.

«باید به مزیت‌های نسبی در کشاورزی توجه کنیم و مدیریت اشتباه منابع آب در این بخش را اصلاح و حکمرانی آب را با استفاده از ظرفیت جامعه مدنی و بخش خصوصی انجام دهیم و حکمرانی آب را از دست دولت خارج کنیم.»

مدیریت پساب و شیرین‌سازی آب دریا

معاون اسبق آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی بر لزوم استفاده از ظرفیت عظیم پساب در کشور تأکید کرد. او توضیح داد که میزان پساب در کشور ۱.۷ میلیون متر مکعب است، اما هیچ استفاده‌ای از آن نمی‌شود. این منبع عظیم می‌تواند در بخش‌های مختلف مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

ممنوعیت استفاده از آب زیرزمینی

راهکار دیگر اکبری، ممنوعیت استفاده از آب زیرزمینی برای شرب، کشاورزی و صنعت در مناطق جنوبی کشور به عمق ۱۰۰ کیلومتر و در مناطق شمالی کشور به عمق ۲۰ کیلومتر است. در این مناطق، آب دریا باید شیرین‌سازی و عرضه شود تا فشار بر منابع آب زیرزمینی کاهش یابد.

کاهش کشت آبی و دیپلماسی آب

اکبری با اشاره به اینکه ایران حدود ۶ میلیون هکتار کشت آبی دارد در حالی که ظرفیت آبی کشور حدود ۴ میلیون متر مکعب است، بر لزوم کاهش ۲ میلیون هکتاری کشت آبی تأکید کرد. او دلیل این امر را خشک و نیمه‌خشک بودن کشور و عدم امکان اتکا به منابع آب موجود دانست.

تغییر سیاست‌های بالادستی کشاورزی

وی همچنین بیان کرد که پاره‌ای از سیاست‌های بالادستی در بخش کشاورزی باید تغییر کند. به گفته او، ایران باید به سمت واردات محصولات آب‌بر نظیر گندم حرکت کرده و بر کشت و صادرات محصولات کم‌آب‌بر همچون زعفران تمرکز کند. او افزود که گندم محصولی آب‌بر است و در ۵ مرحله نیاز به آب دارد، بنابراین کشت آن در برخی استان‌ها مانند خوزستان باید با اقدام ملی و گسترده‌ای تغییر یابد.

سیاسی شدن مسئله آب

اکبری در پایان اظهارات خود، مسئله آب در کشور را سیاسی شده دانست و تأکید کرد که این موضوع باید یک مسئله اقتصادی باشد و بر مبنای درست اصلاح و مدیریت شود.