تغییر معیار دهک‌بندی یارانه‌ها: هزینه‌های ماهانه جایگزین درآمد شد

دولت با هدف بازنگری در نظام پرداخت یارانه‌ها، معیار دهک‌بندی خانوارها را از درآمد و دارایی به هزینه‌های ماهانه تغییر داده است. این اقدام که با تصویب بند (پ) تبصره (۱۳) قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور صورت گرفته، مکلف به حذف یارانه نقدی خانوارهای پردرآمد (دهک‌های هشتم، نهم و دهم) می‌شود و بحث‌های زیادی را در پی داشته است.

جزئیات روش جدید دهک‌بندی

علی جعفری آذر، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، در تشریح این تغییرات اظهار داشت: «طبق روش جدید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، هزینه‌های ماهانه خانوار ملاک قرار می‌گیرد و اگر سرانه هزینه هر فرد بیش از ۱۰ میلیون تومان باشد، خانوار در دهک‌های پردرآمد قرار می‌گیرد.»

• معیار اصلی: میزان هزینه ماهانه هر شخص، نه درآمد یا دارایی.
• آستانه حذف یارانه: سرانه هزینه بیش از ۱۰ میلیون تومان منجر به قرار گرفتن در دهک‌های ۸ و ۹ و قطع یارانه می‌شود.
• استثنائات: هزینه مسکن برای خانوارهای مستأجر از این قاعده مستثنی شده است.
• هزینه‌های لحاظ شده: سایر هزینه‌ها از جمله درمان و تحصیل در نظر گرفته می‌شوند.

انتقادات و نگرانی‌ها از روش جدید

جعفری آذر به انتقادات وارد بر این شیوه اشاره کرد و گفت: «ممکن است شخصی به دلیل هزینه‌های درمانی ناگهانی یا شهریه بالای دانشگاه فرزندش، به دهک پردرآمد منتقل و یارانه‌اش حذف شود، در حالی که شرایط مالی مناسبی ندارد.»

«هزینه‌های درمان و تحصیل، به‌عنوان بخشی از هزینه‌های ماهانه، می‌توانند موجب شناسایی اشتباه خانوارهای کم‌درآمد یا متوسط به عنوان خانوار پردرآمد شوند که این موضوع موجب انتقاد از این روش است.»

وی افزود: «برخی از خانواده‌های کم‌درآمد یا متوسط، هزینه‌های درمانی ناگهانی و پرهزینه یا شهریه‌های بالای تحصیلی دارند که امکان دارد در یک ماه به طور موقت افزایش پیدا کند. این هزینه‌ها برخلاف درآمد یا دارایی، ممکن است مقطعی باشد و بیانگر توان مالی واقعی آنها نیست که در نتیجه ممکن است در روش جدید این خانوارها از دریافت یارانه حذف شوند.»

مقایسه با روش‌های گذشته و لزوم ارزیابی

عضو کمیسیون اجتماعی مجلس خاطرنشان کرد که در گذشته، ملاک‌هایی مانند گردش مالی، مالکیت خودرو و مسکن معیار قطع یارانه خانوارها بود که با انتقادهای زیادی همراه شد؛ چرا که بعضاً مددجویان کمیته امداد و بهزیستی نیز در دهک‌های بالا قرار می‌گرفتند و یارانه این قشر نیز قطع می‌شد.

نماینده تبریز تأکید کرد: «این ماه، نخستین ماه اجرای روش جدید است و لازم است پس از دو ماه اجرا، مقایسه‌ای با روش پیشین انجام شود تا میزان دقت روش مذکور مشخص شود.» این ارزیابی دقیق برای اطمینان از عدالت و کارایی سیستم جدید ضروری به نظر می‌رسد.