رونق مصرف قهوه در ایران و تأثیر آن بر بازار جهانی

در سال‌های اخیر، نوشیدنی‌های لوکس مانند لاته سبز، ماکیاتو و امریکانو با جذابیت بصری بالا، فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی را تسخیر کرده‌اند. این موج جدید مصرف، نه تنها ذائقه ایرانیان را تغییر داده، بلکه تأثیرات قابل توجهی بر بازار جهانی قهوه نیز گذاشته است. دکتر عبدالرضا نوروزی، متخصص تغذیه، از افزایش ۱۵ درصدی قیمت جهانی قهوه به دلیل رشد مصرف در ایران خبر می‌دهد.

تاریخچه و انواع قهوه

قهوه، نوشیدنی باستانی با قدمتی حدود سه هزار سال، دارای دو نژاد اصلی است:

• قهوه عربیکا: منشأ آن یمن و اتیوپی است. طعمی شیرین‌تر، اسیدیته و کافئین کمتری دارد.
• قهوه روبوستا: نژادی آمریکایی است. رنگ تیره‌تر، کافئین بیشتر و قیمت ارزان‌تری دارد، زیرا باردهی آن سه و نیم برابر عربیکا است.

برخلاف تصور رایج، مصرف قهوه در ایران پدیده‌ای جدید نیست. از دوران صفویه، قهوه در ایران رواج داشته، اما در دوران قاجار، چای به دلیل قیمت ارزان‌تر و امکان کشت در کشور، جایگزین آن شد. بنابراین، قهوه یک فرهنگ وارداتی از غرب نیست، بلکه ریشه‌ای بومی در ایران دارد و حتی تاریخچه‌ای قدیمی‌تر از چای در این سرزمین دارد.

قهوه: نوشیدنی فراسودمند و پرانرژی

دکتر نوروزی قهوه و چای را نوشیدنی‌هایی می‌داند که برای کمک به انسان‌ها در فعالیت‌های روزمره آفریده شده‌اند. قهوه به عنوان یک نوشیدنی فراسودمند، دارای خواص بسیاری است:

• تأمین آب بدن: بخش عمده قهوه را آب تشکیل می‌دهد.
• آنتی‌اکسیدان‌های قوی: برای خنثی‌سازی اثرات هوای آلوده و بهبود وضعیت قلب و عروق مفید است. رنگ قهوه‌ای دانه‌های قهوه نشان‌دهنده وجود آنتی‌اکسیدان‌هاست.
• کافئین: ماده محرکی که گیرنده‌های مغز آن را دریافت کرده و باعث افزایش انرژی، آرامش سیستم عصبی، هوشیاری و بهبود بینایی می‌شود.

«کافئین ماده محرکی است که مغز انسان برای آن گیرنده دارد. وقتی قهوه مصرف می‎کنیم، گیرنده‎های مغز، کافئین را دریافت می‎کنند و همین فرآیند باعث می‎شود حس انرژی و آرامش بیشتری در سیستم عصبی ایجاد شود.»

با این حال، کافئین می‌تواند در برخی افراد حساس، باعث افزایش ضربان قلب شود که توصیه می‌شود این افراد مصرف کمتری داشته باشند. کمتر از ۱۰ درصد مردم دنیا به کافئین حساسیت دارند و ایرانی‌ها جزو نژادهایی هستند که حساسیت کمتری نشان می‌دهند.

قهوه فوری: راحتی با ریسک چاقی

قهوه فوری، نوعی قهوه پرمصرف است که به راحتی در آب حل می‌شود. این فرآیند «آبگیری» (فریز کردن و سپس آبگیری) ساختار قهوه را تغییر می‌دهد. اگرچه قهوه فوری نیز حاوی آنتی‌اکسیدان و کافئین است، اما کیفیت پایین‌تری دارد. مشکل اصلی آن، افزودن شیر خشک و شکر است که مصرف مداوم آن می‌تواند منجر به چاقی و اضافه وزن شود.

رشد چشمگیر مصرف قهوه در ایران

واردات قهوه در ایران از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳، از ۴۰ هزار تن به بیش از ۱۵۰ هزار تن رسیده است. این افزایش چشمگیر، نشان‌دهنده اقبال عمومی و رشد مصرف قهوه در کشور است. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نیز گزارش داده که یکی از دلایل رشد ۱۵ درصدی قیمت جهانی قهوه، افزایش مصرف آن در ایران است.

مصرف قهوه خالی یا همراه با شیر، حتی چند فنجان در روز، معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما برای جلوگیری از کم‌خوابی، توصیه می‌شود از ساعت ۶ عصر به بعد قهوه مصرف نشود.

تفاوت کافئین قهوه و چای و نکات مهم

میزان کافئین در قهوه دو برابر چای است و اثرات آن ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پس از مصرف ظاهر شده و حدود یک ساعت ماندگاری دارد. قهوه نیاز به خواب را از بین نمی‌برد، بلکه آن را به تعویق می‌اندازد و پس از اتمام اثر کافئین، خستگی دوچندان می‌شود. به همین دلیل، رانندگان نباید برای رانندگی طولانی‌مدت به قهوه تکیه کنند، زیرا ممکن است منجر به خواب‌آلودگی شدید شود.

مصرف قهوه به دلیل کافئین بالا، برای کودکان زیر ۱۲ سال توصیه نمی‌شود. چای نیز برای این گروه سنی باید کمرنگ و فقط در صبح مصرف شود.

ماچا: چای سبز ژاپنی با بازاریابی مدرن

ماچا، که این روزها در کافه‌های لوکس و شبکه‌های اجتماعی محبوب شده، در واقع همان چای سبز است که در سایه و با نور کم کشت می‌شود. این روش کشت باعث رشد کندتر و بازدهی کمتر شده و رنگ سبز خوشرنگی به آن می‌دهد. پودر ماچا که حلال در آب است، خواصی مشابه چای سبز دارد.

به دلیل کندی رشد، ماچا گران‌قیمت است. دکتر نوروزی اشاره می‌کند که ۹۵ درصد ماچای موجود در بازار، همان چای سبز معمولی است که با رنگ خوراکی سبزتر شده است. اگرچه ماچا (چای سبز) برای سلامتی مفید است، اما باید توجه داشت که تبلیغات بلاگرها اغلب با منافع اقتصادی همراه است. مردم نیز به دنبال تجربه‌های جدید و تنوع غذایی هستند، اما مهم است که بدانند ماچا همان چای سبز است.