جنگ اوکراین: کاهش نقش آمریکا و افزایش مسئولیت اروپا در حمایت از کی‌یف

نشست اخیر راهبرد اروپایی یالتا (YES) در کی‌یف، بار دیگر ابعاد پیچیده و در حال تحول جنگ اوکراین و نقش قدرت‌های جهانی در حمایت از این کشور را آشکار ساخت. در حالی که اوکراین همچنان به دنبال حمایت‌های بین‌المللی است، تغییر رویکرد ایالات متحده و افزایش مسئولیت‌پذیری اروپا، محور اصلی بحث‌ها و نگرانی‌ها بوده است.

کمرنگ شدن نقش آمریکا و مواضع ترامپ

«ولودیمیر زلنسکی»، رئیس‌جمهور اوکراین، با کنایه‌ای دوستانه، «کیت کلاگ»، فرستاده ویژه آمریکا را «مؤثرترین سامانه دفاع هوایی» کشورش خواند. این اظهارنظر، حامل پیامی جدی درباره کاهش نفوذ آمریکا در اعمال فشار بر مسکو، به‌ویژه با احتمال ریاست جمهوری «دونالد ترامپ» است.

• ترامپ، اوکراین را مقصر جنگ می‌داند و از اعمال تحریم‌های جدید علیه روسیه اجتناب می‌کند.
• او شرط‌هایی نظیر وضع تحریم‌های تجاری اروپا علیه هند و چین یا ممنوعیت واردات نفت خام روسیه را مطرح کرده که با مخالفت کشورهایی چون مجارستان و اسلواکی مواجه شده و عملاً غیرقابل اجرا هستند.
• واکنش مبهم ترامپ به ورود پهپادهای روسیه به لهستان، تردیدهایی را درباره تعهد واشنگتن به امنیت اروپا ایجاد کرده است.

با وجود پیام ویدئویی ترامپ به کنفرانس کی‌یف و تأکید بر پایان «جنگ بی‌معنا»، حضور مقامات آمریکایی در این نشست اندک بود و سیاست آمریکا به موضوعی حاشیه‌ای تبدیل شد.

بن‌بست صلح و نارضایتی اوکراین از اروپا

تلاش‌های ترامپ برای پیشبرد روند صلح به دلیل عدم تمایل «ولادیمیر پوتین» به مذاکره، عملاً به بن‌بست خورده است. این وضعیت، اروپا را وادار می‌کند تا بار اصلی حمایت از اوکراین را بر دوش بکشد.

اوکراین از ناتوانی اروپا در تبدیل همبستگی سیاسی به ظرفیت صنعتی-دفاعی در مقیاس مورد نیاز کی‌یف، به‌شدت ناراضی است. این کشور با وجود بازسازی صنعت دفاعی و پیشرفت در حوزه پهپادها، تنها می‌تواند حدود یک‌سوم ظرفیت بالقوه تولید تسلیحات خود را تأمین مالی کند.

پیام زلنسکی به غرب روشن است: «پولش را بدهید تا ما خودمان انجام دهیم.» او حتی حملات پهپادی و موشکی اوکراین به پالایشگاه‌ها و انبارهای نفتی روسیه را مؤثرترین «تحریم‌ها» می‌داند.

صبر اروپا و گزینه‌های تأمین مالی

دیپلمات‌های غربی اذعان دارند که صبر اروپا در برابر طفره‌رفتن ترامپ از فشار بر مسکو، به نقطه «غیرقابل تحمل» خواهد رسید. با این حال، اوکراین همچنان از کمک‌های اطلاعاتی و تسلیحاتی آمریکا بهره‌مند می‌شود که هزینه آن را اعضای اروپایی ناتو پرداخت می‌کنند.

«لارنس فریدمن»، استاد سابق مطالعات جنگی در دانشگاه کینگز لندن، معتقد است اروپایی‌ها چاره‌ای جز ادامه همکاری با ترامپ ندارند. این روند، هرچند «خسته‌کننده و آزاردهنده» باشد، به ایجاد همبستگی میان رهبران کمک کرده و آنها را به سمت استقلال نسبی از آمریکا سوق می‌دهد، در حالی که از گسست کامل با واشنگتن پرهیز می‌کنند.

وام غرامت با دارایی‌های مسدودشده روسیه

امیدواری اوکراین برای تأمین منابع مالی با بررسی گزینه‌های «وام غرامت» در اتحادیه اروپا افزایش یافته است. این وام قرار است با دارایی‌های مسدودشده روسیه به ارزش ۱۹۴ میلیارد یورو که در Euroclear بلژیک نگهداری می‌شود، پشتیبانی شود.

• «اورسولا فون در لاین»، رئیس کمیسیون اروپا، از این ایده برای غلبه بر موانع حقوقی مصادره مستقیم دارایی‌ها حمایت کرده است.
• برلین آماده بررسی رویکردی بلندپروازانه‌تر است، اما برخی پایتخت‌های دیگر همچنان تردید دارند و مسائل فنی پیچیده‌ای در میان است.

واقعیت‌های تلخ و مسئولیت اروپا

«یان باند» در تحلیلی برای مرکز اصلاحات اروپایی هشدار می‌دهد که اروپا باید واقعیت‌ها را بپذیرد:

• ترامپ به پوتین امتیاز می‌دهد و بر او فشار نخواهد آورد.
• پوتین هرگز تضمین امنیتی واقعی برای اوکراین را نخواهد پذیرفت.
• آمریکا نیز علاقه‌ای به کمک به اروپایی‌ها برای ارائه چنین تضمینی ندارد.

به باور باند، تصور اینکه تلاش‌های متناقض ترامپ برای صلح بتواند جنگ را با شرایط قابل‌قبول پایان دهد، یا اینکه پوتین بدون اجبار دست از جنگ بردارد، یک «رویا» است.

وی در پایان تأکید می‌کند که دولت‌های اروپایی باید دست از این امید بردارند که جنگ با حداقل تلاش آنها پایان خواهد یافت. اروپا باید مسئولیت بیشتری بپذیرد و سیاست فعالانه‌تری را برای حمایت از اوکراین در پیش گیرد، زیرا ایالات متحده دیگر مانند گذشته در خط مقدم نیست.