آیکون خبر

خبر کامل

چالش‌های طرح‌های تشویقی فرزندآوری در ایران: از وام تا «کارت امید مادر»

چالش‌های طرح‌های تشویقی فرزندآوری در ایران: از وام تا «کارت امید مادر»

در سال‌های اخیر، کاهش نرخ باروری و پیری جمعیت به یکی از نگرانی‌های اصلی در ایران تبدیل شده است. تحلیلگران معتقدند که مهم‌ترین عامل بازدارنده برای فرزندآوری، مسائل اقتصادی است و به همین دلیل، دولت و مجلس طرح‌های تشویقی متعددی را برای ترغیب خانواده‌ها به فرزندآوری ارائه کرده‌اند؛ از اهدای زمین و واریز هدیه نقدی گرفته تا «کارت هدیه مادران». اما پرسش اصلی اینجاست که این طرح‌های حمایتی تا چه حد می‌توانند زوج‌ها را به فرزندآوری قانع کنند؟

طرح‌های حمایتی گذشته: از احمدی‌نژاد تا روحانی

دولت محمود احمدی‌نژاد، که به ارائه طرح‌های بدون کارشناسی شهرت داشت، در راستای حمایت از فرزندآوری، طرح «حساب آتیه» را در سال ۱۳۸۹ مطرح کرد. بر اساس این طرح، قرار بود برای هر نوزاد متولد شده یک حساب پس‌انداز در نظر گرفته شود و دولت سالانه ۱ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان به آن واریز کند که در ۱۸ سالگی قابل برداشت باشد. اما این طرح، به گفته مرضیه وحیددستجردی، وزیر بهداشت وقت، به دلیل عدم قابلیت اجرایی، کنار گذاشته شد.

در دولت حسن روحانی، تمرکز بر طرح‌های یارانه‌ای برای فرزندآوری کاهش یافت و بیشتر به افزایش مرخصی زایمان و طرح‌های تبلیغاتی و فرهنگی توجه شد. اما با روی کار آمدن دولت ابراهیم رئیسی، بار دیگر طرح‌هایی مشابه دولت احمدی‌نژاد در دستور کار قرار گرفت.

دولت رئیسی و طرح‌های جدید: وام فرزندآوری و زمین رایگان

با آغاز به کار دولت ابراهیم رئیسی، موضوع وام‌های فرزندآوری جدی شد. این طرح که توسط مجلس یازدهم و با پیگیری نمایندگانی چون زهره الهیان، فاطمه قاسم‌پور و امیرحسین بانکی‌پور مطرح شد، به تصویب رسید. اگرچه دولت روحانی به دلیل کمبود منابع مالی در دوران همه‌گیری کرونا از اجرای آن استقبال نکرد، اما اجرای آن به دولت رئیسی موکول و ابلاغ شد.

بر اساس ماده ۱۰ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، دولت موظف شد به ازای تولد هر فرزند، وام قرض‌الحسنه فرزندآوری پرداخت کند. مبلغ این وام در سال ۱۴۰۱، ۲۰ میلیون تومان برای فرزند اول بود که به صورت پلکانی تا ۸۰ میلیون تومان برای فرزند پنجم و بیشتر افزایش می‌یافت. بازپرداخت این وام ۷ ساله و با سود ۴ درصد در نظر گرفته شد.

با وجود پابرجا بودن این وام، متقاضیان برای دریافت آن با صف‌های طولانی مواجه هستند. به طوری که از ۶۰۰ هزار درخواست ثبت شده در ۵ ماه ابتدایی سال ۱۴۰۳، تنها ۳۲ درصد آنها پرداخت شده است.

طرح جنجالی دیگر در دولت رئیسی، اهدای زمین رایگان به خانواده‌های دارای سه فرزند و بیشتر بود، مشروط بر اینکه فرزند سوم آنها از ۲۴ آبان ۱۴۰۰ به بعد متولد شده باشد. این طرح نیز با اما و اگرهای فراوانی همراه بود و دولت مجبور شد محدودیت‌هایی برای آن در نظر بگیرد؛ از جمله اینکه نرخ باروری شهرستان محل زادگاه پدر یا فرزند نباید بالای ۲.۵ درصد باشد. ارزش اراضی در نظر گرفته شده برای این طرح، ۱ میلیارد و ۱۷۲ میلیون تومان است که در صورت بالا بودن ارزش زمین در برخی نقاط، به صورت مشاعی به ۲ یا ۳ خانواده واگذار می‌شود.

علاوه بر این، بحث یارانه‌ها و اختصاص سبد معیشت به دهک‌ها نیز در این دولت مطرح شد و یارانه ۱ میلیون تومانی برای کمک به هزینه‌های نوزادان و ایجاد انگیزه برای فرزندآوری در نظر گرفته شد. این طرح شامل کودکانی بین ۵ ماه تا ۶ سال است که پس از ارزیابی توسط بهورزان و کارشناسان تغذیه، کد ملی آنها به وزارت رفاه ارائه می‌شود تا تحت حمایت قرار گیرند.

«کارت امید مادر»: طرح جدید و چالش‌های آن

با وجود طرح‌های متعدد، بسیاری از آنها یا قابلیت اجرایی نداشتند یا در عمل با مشکلات فراوانی مواجه شدند. اخیراً خبری با عنوان «با اهدای کارت امید مادر، یارانه جدید ۲ میلیون تومانی به مادران تعلق می‌گیرد» این سوال را مطرح کرده است که دولت چهاردهم چه برنامه‌ای برای حمایت از خانواده‌ها دارد.

بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تمامی مادران باردار کشور که از یکم فروردین ماه ۱۴۰۵ فرزند خود را به دنیا می‌آورند، مشمول دریافت «کارت امید مادر» خواهند بود. این کارت به مدت ۲۴ ماه، ماهیانه ۲۰ میلیون ریال (۲ میلیون تومان) شارژ خواهد شد و صرفاً برای تأمین بخشی از هزینه‌های ضروری شامل خوراک، پوشاک و ملزومات کودک اختصاص می‌یابد.

هزینه ماهانه یک نوزاد چقدر است؟

اما آیا این ۲ میلیون تومان می‌تواند بخش قابل توجهی از هزینه‌های ماهانه یک نوزاد را پوشش دهد؟ بررسی اقلام اساسی مانند پوشک، شیرخشک، دارو و لباس نشان می‌دهد که هزینه‌ها به مراتب بیشتر است:

  • شیرخشک: ۸۰ هزار تومان تا ۱۵۰ هزار تومان.
  • پوشک: یک بسته ۲۴ عددی از ۳۱۰ هزار تومان شروع می‌شود. خانواده‌ها به طور متوسط ۳ تا ۴ بسته در ماه مصرف می‌کنند.
  • لباس نوزادی: یک دست بلوز و شلوار نوزادی پسرانه از ۲۵۰ هزار تومان و دخترانه از ۶۶۹ هزار تومان شروع می‌شود. نوزادان در طول یک ماه به چندین دست لباس نیاز دارند.
  • دارو: قطره کولیک از ۳۸ هزار تومان و قطره آهن از ۱۰۹ هزار تومان قیمت دارد.

بر اساس بررسی‌ها، هزینه‌های معمول یک نوزاد در یک ماه حدود ۵ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان است که با احتساب هزینه‌های جانبی مانند شیشه شیر، پستانک، اسباب‌بازی و غذاهای کمکی، این مبلغ به مراتب بیشتر خواهد بود. با مقایسه این هزینه‌ها با مبلغ کارت هدیه، این سوال مطرح می‌شود که آیا این سیاست می‌تواند یک سیاست تشویقی موفق برای متقاعد کردن زوج‌ها به فرزندآوری باشد؟

دیدگاه نماینده مجلس: پرهیز از حاشیه‌روی و اجرای مصوبات قبلی

فضل‌الله رنجبر، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، معتقد است که دولت باید به جای طرح‌های جدید و جزئی‌نگری، همان طرح‌های زمین برای فرزندآوری و تسهیلات مصوب در قانون را محقق کند. او تاکید می‌کند که ابتدا باید بررسی شود که مصوبات قبلی مجلس تا چه حد تحقق یافته‌اند و در صورت موفقیت، می‌توان به افزایش ارقام فکر کرد.

رنجبر با بیان اینکه مبلغ کارت امید مادران تنها برای کمک هزینه است، گفت: «اگر می‌خواهیم خانواده‌ها را تشویق و ترغیب کنیم که در راستای سیاست افزایش جمعیت قدم بردارند، باید با تمام توان مصوبات قبلی را اجرایی کنیم. مشوق‌های زیادی در قانون جوانی جمعیت آمده است. الان به نظر شما اضافه کردن یک یا دو میلیون تومان به دخل و خرج دولت، بار مالی جدید محسوب نمی‌شود؟»

او همچنین به صف‌های طولانی متقاضیان دریافت زمین مربوط به طرح فرزندآوری اشاره کرد و گفت که هزاران نفر در انتظار دریافت زمین هستند اما کسی به آنها توجه نمی‌کند. رنجبر تاکید کرد که تمامی طرح‌های دولت باید در قالب لایحه دولت باشد، زیرا دولت باید بر مبنای دخل خود، خرجش را تنظیم کند.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗