خدمات گسترده بهزیستی به ناشنوایان: از غربالگری تا کاشت حلزون رایگان

آمار و گستره خدمات بهزیستی

در حال حاضر، از مجموع یک میلیون و ۵۵۰ هزار نفر معلول تحت پوشش سازمان بهزیستی، حدود ۱۴ درصد معادل ۲۲۷ هزار نفر دارای معلولیت شنوایی هستند. از این تعداد، تقریباً ۱۷۰ هزار نفر در گروه‌های شدت متوسط، شدید و خیلی شدید ناشنوایی قرار دارند. سازمان بهزیستی خدمات متنوعی را از اعطای سمعک و وسایل کمک توانبخشی تا غربالگری شنوایی نوزادان به این افراد ارائه می‌دهد.

هدف از نامگذاری هفته ناشنوایان، جلب توجه ویژه سازمان‌ها به این افراد در راستای توانمندسازی و پیش‌بینی برنامه‌های ارتباطی است.

نقص شنوایی: شایع‌ترین اختلال مادرزادی

مدیرکل دفتر توانبخشی حرفه‌ای و توانپزشکی بهزیستی تاکید کرد که نقص شنوایی شایع‌ترین اختلال مادرزادی است و از هر هزار تولد، دو نوزاد با درجاتی از کم‌شنوایی متوسط تا شدید متولد می‌شوند. غربالگری باید در سه ماه نخست زندگی نوزاد انجام شود تا حداکثر تا ۶ ماهگی تشخیص و مداخله صورت گیرد، زیرا بدون شنیدن، فرآیند تکلم نیز شکل نمی‌گیرد.

در حال حاضر، ۹۹ مرکز اختلال شنوایی و ۲۸ مرکز تلفیقی در کشور فعال هستند که خدماتی همچون تجویز سمعک، کاشت حلزون، مشاوره‌های آموزشی و خدمات توانبخشی شامل گفتاردرمانی، کاردرمانی، روانشناسی و مددکاری ارائه می‌دهند.

حمایت مالی و آموزشی از کودکان ناشنوا

بهزیستی بابت هر کودک دارای معلولیت شنوایی، سالانه ۵ میلیون تومان یارانه به مراکز توانبخشی پرداخت می‌کند و خانواده‌ها نهایتاً کمتر از یک میلیون تومان می‌پردازند. در دهک‌های پایین، حتی خدمات رایگان ارائه می‌شود.

اکنون ۵۵ هزار و ۵۲۳ نفر از خدمات این حوزه بهره‌مند هستند که ۵۱ هزار و ۲۰ نفر از آنان یارانه دریافت می‌کنند. در این مراکز، علاوه بر ارائه خدمات مستقیم به کودک، آموزش‌های لازم به خانواده‌ها داده می‌شود تا با فرزند خود ارتباط برقرار کرده و محیط زندگی او را مناسب‌سازی کنند.

در این مراکز مجموعه‌ای از خدمات تخصصی همچون روانشناسی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و مددکاری اجتماعی ارائه می‌شود تا کودک در مسیر رشد و یادگیری توانمندی‌های لازم را به دست آورد.

کاشت حلزون و تامین سمعک

کاشت حلزون تا سن ۶ سالگی رایگان است

کاشت حلزون بر عهده وزارت بهداشت و مراکز تخصصی است و سازمان بهزیستی صرفاً در بخش حمایت ورود می‌کند. پروتزهای کاشت از طریق هیأت امنای ارزی به صورت رایگان در اختیار خانواده‌ها قرار می‌گیرد و سازمان هزینه‌های مربوط به قطعات و تعمیرات را تأمین می‌کند. کاشت حلزون تا سن ۶ سالگی رایگان است.

خرید ۸۰ هزار و ۳۰۰ مورد سمعک

در حوزه وسایل کمک‌توانبخشی، سال گذشته بیش از ۹۴ هزار خدمت ارائه شد که ۸۰ هزار و ۳۰۰ مورد آن خرید و تأمین سمعک بود. سمعک‌ها با ارز دولتی و از شرکت‌های دارای مجوز وزارت بهداشت تهیه می‌شوند. سال گذشته حدود ۳ هزار و ۵۰ نفر از کمک‌هزینه‌های کاشت حلزون بهره‌مند شدند.

سمعک‌ها بسته به شدت کم‌شنوایی هر سه تا پنج سال قابل تعویض هستند و خرید آنها با هماهنگی وزارت بهداشت انجام می‌گیرد. با اجرای برنامه‌های غربالگری، سن تشخیص معلولیت شنوایی از سه تا سه‌ونیم سال به حدود یک تا یک‌ونیم سال کاهش یافته است.

افزایش ناشنوایی و کم‌شنوایی و عوامل آن

طبق آمارهای جهانی، معلولیت شنوایی رو به افزایش است، به‌ویژه در میان جوانان به دلیل استفاده مداوم از هدفون، قرار گرفتن در معرض صداهای بلند و محیط‌های شغلی پر سروصدا. همچنین در فرآیند سالمندی، کاهش شنوایی یکی از مشکلات شایع است.

حدود ۵۰ درصد ناشنوایی‌های مادرزادی منشاء ژنتیکی دارد که در ازدواج‌های فامیلی این نسبت به ۲ برابر افزایش می‌یابد. سایر علل شامل عفونت‌ها و عوامل ناشناخته مانند عفونت مادر در دوران بارداری یا سرخچه است.

خدمات اشتغال و غربالگری شنوایی نوزادان

در سال ۱۴۰۳، حدود ۵ هزار و ۹۹۵ مورد خدمات اشتغال شامل خوداشتغالی، کارفرمایی و حق بیمه کارفرما برای افراد ناشنوا ارائه شد. همچنین از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون ۳۷ هزار و یک پرونده اشتغال افراد دارای معلولیت شنوایی در سامانه ثبت شده است.

برنامه غربالگری شنوایی نوزادان با هدف شناسایی زودهنگام کم‌شنوایی از سال ۱۳۸۴ به‌صورت فراگیر در تمامی استان‌های کشور اجرا شده است. ایران به دلیل اجرای موفق این برنامه، اکنون یکی از هفت کشور اصلی همکار سازمان بهداشت جهانی در حوزه غربالگری شنوایی به شمار می‌رود.

• پوشش حدود ۱۶ میلیون نفر در طول سال‌های اجرای برنامه.
• پوشش بیش از ۹۵ درصد موالید زنده کشور.
• شناسایی بیش از ۵۰ هزار نوزاد و کودک دارای اختلالات شنوایی.
• ارائه خدمات در حدود ۷۰۰ واحد غربالگری شنوایی ثابت و سیار.
• کاهش میانگین سن تشخیص کم‌شنوایی از ۳ سال به حدود ۱ تا ۱.۵ سال.

گسترش برنامه غربالگری شنوایی و توسعه خدمات زبان اشاره

برنامه غربالگری شنوایی کودکان که از سال ۱۳۹۶ به صورت پایلوت آغاز شد، هم‌اکنون با بهره‌گیری از حدود ۲۵۰ دستگاه تخصصی در کشور در حال اجراست. فقط در سال ۱۴۰۳، بیش از ۴۴۰ هزار کودک تحت غربالگری شنوایی قرار گرفته‌اند.

زبان اشاره ایرانی به عنوان زبان رسمی شبکه ملی افراد دارای معلولیت شنوایی به رسمیت شناخته شده است. سازمان بهزیستی اقداماتی همچون اعزام مترجم زبان اشاره و حمایت از آموزش مترجمان را دنبال می‌کند. سال گذشته ۹ هزار مترجم در استان‌های سراسر کشور در موارد نیاز در کنار افراد ناشنوا بودند.

گام بعدی، حرکت به سمت استفاده از فناوری‌های هوشمند و مجازی برای ارائه خدمات ترجمه زبان اشاره بدون نیاز به حضور فیزیکی مترجم است.