وضعیت نگران‌کننده آلودگی هوا در پایتخت

وضعیت قرمز آلایندگی هوا در سال‌های اخیر به یک پدیده معمول تبدیل شده است. از ابتدای سال جاری، تهران ۱۰۴ روز هوای قابل قبول، ۶۴ روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس، ۷ روز هوای ناسالم برای همه گروه‌ها، ۶ روز هوای پاک، ۲ روز در وضعیت خطرناک و یک روز در وضعیت بسیار ناسالم را تجربه کرده است. این شرایط نگران‌کننده، همراه با ناترازی انرژی و تشدید پدیده‌های زیست‌محیطی، منجر به تصمیماتی جدی شده است. محسن هرمزی، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، از حذف سهمیه ۲۰ روزه ورود به طرح ترافیک در پایتخت خبر داده است.

خشکسالی، پیشتاز عوامل آلودگی هوا

برخلاف گذشته که وارونگی هوا و سوخت مازوت در نیروگاه‌ها از عوامل اصلی آلودگی هوای تهران و سایر کلان‌شهرها محسوب می‌شدند، اکنون خشک شدن تالاب‌های کشور به عنوان منشأ اصلی این آلودگی‌ها اعلام شده است. تالاب صالحیه در غرب استان تهران، یکی از مهم‌ترین این موارد است که به تنهایی منشأ ۳۵ درصد گردوغبار امروز تهران بوده است. این تالاب که در مرز استان‌های البرز و قزوین قرار دارد و مساحتی معادل یک‌چهارم شهر تهران دارد، طی سال‌های گذشته به دلیل زهکشی نامناسب و دامپروری، خشک شده است. مشابه این وضعیت در خوزستان نیز با خشک شدن هورالعظیم، تشدید آلودگی هوا را به دنبال داشته است.

نقش باد و گردوغبار در تشدید آلودگی

با توجه به وزش بادهای غرب به شرق در پایتخت، افزایش سرعت باد، خاک خشک‌شده تالاب صالحیه را از استان البرز به سمت تهران می‌آورد. فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، در این باره توضیح داده است: «خشکسالی و وزش باد شدید موجب فعال شدن کانون‌های گردوغبار اطراف پایتخت شده و ورود گردوغبار از کشورهای همسایه نیز افت کیفیت هوای تهران را تشدید کرده است.»

خیزش گردوغبار موجب افزایش آلاینده ذرات معلق کوچک‌تر از ۱۰ میکرون می‌شود. این آلاینده‌ها ذرات جامد یا مایع موجود در هوا هستند که دارای قطری کمتر از ۱۰ میکرون بوده و به علت ابعاد ریز خود می‌توانند از سیستم دفاعی مجاری تنفسی عبور کنند. بنابراین با توجه به پیش‌بینی تداوم آلودگی هوای تهران، همه افراد به‌ویژه گروه‌های حساس مانند سالمندان، کودکان و بیماران قلبی و عروقی از تردد غیرضرور در فضای باز خودداری کنند و در صورت لزوم برای تردد از ماسک‌های بهداشتی استفاده کنند.

وضعیت آلودگی در سایر استان‌ها

مهدی یزدان‌جو، معاون محیط‌زیست انسانی اداره کل حفاظت محیط‌زیست خراسان رضوی، از اتخاذ تصمیمات لازم توسط دستگاه‌های متولی و فرمانداران شهرستان‌ها بر اساس هشدارهای صادر شده خبر داده است. همچنین، ساکنان استان قم نیز شرایط سختی را تجربه کرده‌اند؛ گزارش هواشناسی قم نشان می‌دهد که شاخص کیفیت هوا به عدد ۳۵۵ رسیده و در «وضعیت خطرناک» قرار گرفته است.

خشکسالی؛ عامل جدید و نگران‌کننده آلودگی هوا

مصطفی پوردهقان، نایب‌رئیس فراکسیون محیط‌زیست در مجلس، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» بر تاثیر بحران بی‌آبی بر افزایش آلودگی هوا تاکید کرده است. او می‌گوید: «وضعیت آلودگی هوا، حتی پیش از پدیده وارونگی هوا و مازوت‌سوزی، در شرایط بسیار نگران‌کننده‌ای قرار گرفته است. این مساله از سطح ادعا فراتر رفته و به صورت عینی در سراسر کشور مشهود است.»

واقعیت این است که نتایج و عواقب عدم توجه به دغدغه و نگرانی کارشناسان در بحث محیط‌زیست، رفته‌رفته نمود عینی پیدا کرده است. فراکسیون محیط‌زیست در همین دوره مجلس شورای اسلامی بارها جلسات متعددی را با متولیان امر برگزار کرد ولی هنوز اتفاق جدی در این زمینه رخ نداده است و حالا به این بی‌توجهی‌ها، تغییرات اقلیمی هم اضافه شد تا امروز وضعیت جوی تمام کشور چنین باشد.

پوردهقان معتقد است که از امسال باید «خشکسالی» را به عنوان ضلع جدیدی برای توصیف عوامل آلودگی هوا تعریف کرد. او هشدار می‌دهد که بسیاری از مجموعه‌های اکوسیستمی طبیعی در کشور در معرض زوال قرار گرفته‌اند و بخشی از این تخریب‌ها ناشی از عوامل خارجی و خارج از دسترس دولت است.

هشدار درباره احیای تالاب‌ها

نایب‌رئیس فراکسیون محیط‌زیست در مجلس در پایان تاکید می‌کند: «این هشدار را باید مسئولان متوجه باشند که اگر دل به بارش‌های آسمانی برای حل بحران بی‌آبی و احیای تالاب‌ها و رودخانه‌ها و دریاچه‌ها بسته‌اند، مطمئن باشند که با باران و برف، مساله‌ای حل نخواهد شد. چراکه وقتی یک دریاچه یا تالاب یا رودخانه خشک می‌شود، کاربری آن به مرور تغییر خواهد کرد و بر همین اساس امکان احیای آن سخت خواهد شد.»