کشف ساختارهای بی‌سابقه و رازآلود در جو زحل توسط تلسکوپ جیمز وب

کشف پدیده‌های بی‌سابقه در جو زحل

دانشمندان با استفاده از رصدهای جدید تلسکوپ جیمز وب، برای نخستین‌بار ساختارهایی بی‌سابقه و شگفت‌انگیز در جو بالایی زحل کشف کرده‌اند. این ساختارها تاکنون در هیچ یک از سیارات منظومه شمسی مشاهده نشده بودند. این یافته‌های مهم هفته گذشته توسط پروفسور تام استالارد از دانشگاه نورث‌آمبریا در نشست مشترک EPSC-DPS 2025 در هلسینکی معرفی شد و پرده از رازهای پنهان این غول گازی برداشت.

پروفسور استالارد می‌گوید: «این اولین باری بود که می‌توانستیم تابش‌های نزدیک به فروسرخ زحل و شفق‌های قطبی آن را با چنین دقتی رصد کنیم و نتایج بسیار شگفت‌انگیز و غیرمنتظره بود.»

مرواریدها و ستاره‌های اسرارآمیز در جو زحل

تیم تحقیقاتی به جای تابش‌های گسترده، ساختارهای پیچیده‌ای از نقاط تاریک و شکل‌های ستاره‌ای در جو زحل کشف کرد. این الگوها با وجود فاصله زیاد در ارتفاع، ممکن است به هم مرتبط باشند و شاید با طوفان شش‌ضلعی معروف زحل نیز ارتباط داشته باشند. تاکنون هیچ توضیح علمی روشنی درخصوص این پدیده‌ها ارائه نشده است. تیمی بین‌المللی متشکل از ۲۳ پژوهشگر از بریتانیا، آمریکا و فرانسه، زحل را در یک رصد مداوم ۱۰ ساعته با تلسکوپ جیمز وب زیر نظر گرفتند و ساختارهای شگفت‌انگیز آن را ثبت کردند.

یون‌های هیدروژن و الگوهای ستاره‌ای اسرارآمیز

پژوهشگران با تمرکز بر یون ⁺H₃، شکل مثبت هیدروژن که در واکنش‌های جوی زحل نقش مهمی دارد، این سیاره را رصد کردند. آن‌ها توانستند به کمک طیف‌نگار فروسرخ نزدیک جیمز وب (NIRSpec) در یک زمان یون‌های ⁺H₃ را در لایه بالایی جو زحل، یعنی یونوسفر (در ارتفاع ۱۱۰۰ کیلومتر) و مولکول‌های متان را در استراتوسفر پایین‌تر (ارتفاع ۶۰۰ کیلومتر) رصد کنند.

• در یونوسفر: نقاط تاریکی شبیه مروارید میان شفق‌های قطبی روشن دیده شد که ثابت می‌ماندند اما به آرامی حرکت می‌کردند.
• در استراتوسفر: یک ساختار ستاره‌ای نامتقارن مشاهده شد که از قطب شمال تا خط استوا کشیده شده بود. تنها چهار شاخه از شش شاخه ستاره دیده می‌شد که الگویی اسرارآمیز و نامتقارن داشت.

ارتباط احتمالی با طوفان شش‌ضلعی زحل

پژوهشگران با نقشه‌برداری دقیق متوجه شدند که شاخه‌های ستاره‌ای از نقاط بالاتر از طوفان شش‌ضلعی سطح زحل آغاز می‌شود. این یافته نشان می‌دهد که مکانیزم‌های ایجاد این الگوها احتمالاً لایه‌های مختلف جو زحل را به هم مرتبط می‌کند.

فراخوان برای رصدهای آینده

این لایه‌های جوی زحل با تلسکوپ‌های زمینی قابل مشاهده نیستند و پژوهشگران امیدوارند بتوانند به کمک تلسکوپ جیمز وب رصدهای تکمیلی انجام دهند. اعتدال فصلی زحل که هر ۱۵ سال یک‌بار رخ می‌دهد، فرصت مناسبی برای رصدهای آینده است؛ زیرا جو زحل ممکن است در این زمان با تغییرات زیادی مواجه شود.