خبر کامل
ناترازی گاز در زمستان؛ چالش‌ها و راهکارهای بهینه‌سازی انرژی
بحران ناترازی گاز؛ راهکارها و چالش‌های پیش‌رو
با نزدیک شدن به فصل سرما، نگرانی‌ها از تکرار بحران ناترازی گاز در کشور افزایش می‌یابد. معضلی که سال‌هاست در کنار ناترازی برق در تابستان، به یکی از چالش‌های اصلی تأمین انرژی تبدیل شده و صنایع بزرگ و حتی بخش خانگی را تحت تأثیر قرار داده است.
ابعاد ناترازی گاز و پیامدهای آن
در سال‌های اخیر، شکاف میان عرضه و تقاضای گاز در ماه‌های سرد سال به بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیده است. این ناترازی که در ابتدا با کاهش سهم نیروگاه‌ها و کارخانه‌های سیمان جبران می‌شد، اکنون دامنه خود را به صنایع پتروشیمی و فولاد نیز گسترش داده است. ادامه این روند، موضوع واردات گاز را به عنوان یک راهکار احتمالی مطرح کرده است.
سه عامل اصلی در بروز این وضعیت نقش دارند: وابستگی بالای کشور به گاز طبیعی، رشد غیربهینه مصرف و کم‌توجهی به بهینه‌سازی انرژی، و محدودیت در افزایش ظرفیت تولید. تلاش‌های پراکنده برای افزایش تولید یا اصلاح قیمت‌ها به دلیل هزینه‌های بالا و محدودیت‌های اجتماعی، تاکنون به نتیجه مطلوب نرسیده‌اند. از این رو، بهینه‌سازی مصرف انرژی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت ملی محسوب می‌شود.
گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی؛ ابزاری برای جذب سرمایه
یکی از ابزارهای کلیدی برای تحقق بهینه‌سازی، گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی است. این اسناد، میزان گاز صرفه‌جویی شده توسط یک طرح (مثلاً ۱۰ میلیون مترمکعب در سال) را تأیید می‌کنند و قابلیت خرید و فروش دارند که می‌تواند منبع درآمدی برای سرمایه‌گذاران باشد. با این حال، مشکل اصلی تاکنون عدم وجود تضمین برای خرید این گواهی‌ها با نرخ اقتصادی و پرداخت به‌موقع بوده است. تجربه نشان داده که گره خوردن پرداخت‌ها به منابع غیرقابل پیش‌بینی، بخش خصوصی را از ورود به این طرح‌ها دلسرد می‌کند.
برای رفع این مشکل، ایجاد حسابی با منابع پایدار که مصارف آن صرفاً در تضمین تسویه گواهی‌های صرفه‌جویی باشد، ضروری است. بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، در بند «س» تبصره «۱» قانون بودجه سال ۱۴۰۲، به دولت اجازه داده شده است تا حساب بهینه‌سازی مصرف انرژی را نزد خزانه‌داری کل کشور ایجاد کند. منابع اولیه ۳۰ هزار میلیارد تومانی برای این حساب در نظر گرفته شده و علاوه بر آن، ۱۵ هزار میلیارد تومان نیز در جدول تبصره «۱۴» برای اهداف بهینه‌سازی مصرف انرژی مبتنی بر ماده (۱۲) قانون رفع موانع تولید لحاظ شده است.
آیین‌نامه جدید کارور انرژی نیز با الزام شرکت گاز به صدور و تسویه این گواهی‌ها، تلاش می‌کند ریسک سرمایه‌گذاران را به حداقل برساند. بخش خصوصی تنها زمانی به طرح‌هایی نظیر تعویض بخاری‌های فرسوده، عایق‌کاری ساختمان‌ها یا ارتقای سیستم‌های گرمایشی کارخانجات ورود می‌کند که از خرید تضمینی گواهی‌ها و پرداخت به‌موقع اطمینان داشته باشد. بدون این تضمین، سرمایه‌گذاران تمایلی به قفل کردن منابع خود برای بازدهی بلندمدت نخواهند داشت.
تصویب آیین‌نامه کارور انرژی؛ گامی مثبت
با تصویب آیین‌نامه کارور انرژی توسط هیئت وزیران، مسیر جدیدی برای بازگشت سرمایه شرکت‌های کارور فراهم شده است. بر اساس این مصوبه، شرکت‌های کارور می‌توانند به نمایندگی از وزارت نفت، طرح‌های بهینه‌سازی در حوزه گاز را اجرا کرده، گواهی صرفه‌جویی دریافت و آن را در بازار بورس به فروش برسانند. جزئیات این آیین‌نامه، از تعریف «خط مبنا» برای سنجش کاهش مصرف تا نحوه محاسبه و تسویه گواهی‌ها، بر لزوم پیش‌بینی و تأمین منابع مالی تأکید دارد.
سعید توکلی، معاون وزیر نفت، در خصوص گاز بخش صنایع اظهار داشت: «گاز پتروشیمی‌ها در زمستان اجتناب‌ناپذیر است.» وی همچنین تأکید کرد که در اوج مصرف داخلی (۷۲۰ میلیون مترمکعب در روز در بخش خانگی، تجاری و حمل‌ونقل)، اولویت قطعاً با تأمین کامل نیاز داخل است و سوخت جایگزین برای سایر بخش‌ها تأمین می‌شود. او افزود: «هیچ‌گاه صادرات و نیروگاه‌ها به بهای قطع گاز خانگی قربانی نشده‌اند.»
توکلی درباره پایداری شبکه در شرایط بحرانی نیز گفت: «سناریوهای متعددی برای افزایش تاب‌آوری و بازگشت سریع به مدار طراحی و تمرین شده است. حتی با کاهش ۹۰ میلیون مترمکعبی گاز، هیچ‌یک از نیروگاه‌ها و صادرات تحت تأثیر قرار نگرفت.» وی با اشاره به گستردگی شبکه و قدمت برخی خطوط سراسری، بر تکمیل ۹۶ درصد تعمیرات اساسی پیش از آغاز فصل سرما تأکید کرد و افزود: «در زمستان، کاهش سهم گاز پتروشیمی‌ها اجتناب‌ناپذیر است اما این کاهش با هماهنگی کامل درون وزارت نفت انجام می‌شود.»
همچنین، ضوابطی برای همکاری با وزارتخانه‌های صمت و نفت به‌منظور تأمین تجهیزات کم‌مصرف یا هوشمندسازی کنتورها تدوین شده است. مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ، از جمله ایجاد حساب بهینه‌سازی، می‌تواند بازار بهینه‌سازی انرژی را از یک شعار به یک فرآیند اقتصادی روشن و قابل اتکا تبدیل کند.
نتیجه‌گیری
کشور در نقطه‌ای حساس قرار دارد که یا باید با مکانیزم‌های تضمینی، بخش خصوصی را به‌طور جدی به میدان بیاورد، یا هر سال در زمستان، خاموشی‌ها و افت فشار گاز را به فهرست مشکلات خود اضافه کند. تنها با اجرای طرح بهینه‌سازی با پشتوانه گواهی صرفه‌جویی و خرید تضمینی این گواهی‌ها با منابع پایدار می‌توان به کاهش فاصله عرضه و تقاضای گاز امیدوار بود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
