خبر کامل
کمبود نیروی کار در ایران؛ ریشه‌ها و راهکارها
در شرایطی که بسیاری از کارفرمایان و فعالان اقتصادی از کمبود شدید نیروی کار در بخش‌های مختلف اقتصاد از جمله تولید، کشاورزی و خدمات شکایت دارند، بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که این بحران دلایل متعددی دارد و برخلاف تصور رایج، خروج اتباع بیگانه از کشور تنها بخش کوچکی از ماجراست.
سهم محدود اتباع خارجی در بازار کار ایران
در هفته‌های اخیر، برخی فعالان اقتصادی، خروج نیروی کار مهاجر، به‌ویژه اتباع افغان را یکی از علل اصلی کمبود نیروی کار عنوان کرده‌اند. اما آمار رسمی نشان می‌دهد که اتباع خارجی پیش از این نیز سهم محدودی در بازار کار ایران داشته‌اند؛ کمتر از ۵ درصد.
کارشناسان معتقدند حضور این نیروها بیشتر در مشاغل یدی، ساختمانی و خدماتی بوده و حتی در این بخش‌ها نیز هم‌اکنون تقاضا از سوی کارفرمایان بیشتر از عرضه نیروی کار است. دلیل اصلی، نه فقط خروج مهاجران، بلکه عوامل ریشه‌دار اقتصادی و ساختاری در داخل کشور است که باعث شده نیروی کار داخلی نیز انگیزه‌ای برای اشتغال نداشته باشد.
دستمزدهای پایین و عدم امنیت شغلی
دستمزدهای ناکافی
یکی از مهم‌ترین دلایل عدم تمایل به اشتغال در بسیاری از مشاغل، پایین بودن سطح دستمزدها نسبت به هزینه‌های زندگی است. در حالی که نرخ تورم رسمی در کشور بالا است، افزایش سالانه حداقل دستمزد با رشد قیمت‌ها هم‌خوانی ندارد. این موضوع باعث شده بسیاری از جوانان، به‌ویژه در کلان‌شهرها، اشتغال با دستمزد پایین را به‌صرفه ندانند.
به‌عنوان مثال، یک کارگر ساده با دریافت حداقل حقوق مصوب، قادر به تأمین هزینه‌های اجاره مسکن، خوراک، حمل‌ونقل و درمان نیست. در نتیجه، یا به سمت مشاغل غیررسمی و پاره‌وقت سوق داده می‌شود یا به کلی از بازار کار خارج می‌شود.
نبود امنیت شغلی
عامل دوم که موجب بی‌انگیزگی نیروی کار شده، نبود امنیت شغلی واقعی است. بسیاری از نیروهای کار، به‌ویژه در بخش خصوصی، با قراردادهای موقت، سه‌ماهه یا حتی سفید امضا استخدام می‌شوند. در این قراردادها، حقوق قانونی کارگر یا کارمند رعایت نمی‌شود و بیمه، پاداش، سنوات و امنیت شغلی تضمین‌شده‌ای وجود ندارد.
در چنین فضایی، حتی نیروی متخصص و تحصیل‌کرده نیز تمایلی به استخدام ندارد و ترجیح می‌دهد در صورت توانایی، به مهاجرت فکر کند یا فعالیت‌های شخصی و غیررسمی انجام دهد.
بحران بهره‌وری در دولت و راهکارهای پیشنهادی
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، اخیراً با انتقاد از بزرگ شدن دولت و عدم بهره‌وری آن، صراحتاً اعلام کرد که بسیاری از کارمندان دولت «کاری برای انجام دادن ندارند». وی حتی پیشنهاد داد که ساعت کاری کارمندان کاهش یابد تا از اسراف منابع جلوگیری شود.
در ادامه این بحث، کریم یاوری، مشاور سابق وزارت تعاون، پیشنهادی کاربردی مطرح کرد: استفاده از نیروی مازاد دولت در بخش خصوصی و تعاونی. طبق این پیشنهاد، دولت می‌تواند مازاد نیروی کار خود را به بخش خصوصی معرفی کند، بیمه آن‌ها را پرداخت کند و حقوق از طرف کارفرمای جدید پرداخت شود. این روش علاوه بر کاهش هزینه‌های جاری دولت، مشکل کمبود نیروی کار را نیز به‌صورت ساختاری حل خواهد کرد.
ضرورت اصلاح ساختاری در بازار کار
بررسی علل کمبود نیروی کار در ایران نشان می‌دهد که این بحران ناشی از چند عامل به‌هم‌پیوسته است:
- پایین بودن سطح دستمزد در مقایسه با هزینه‌های واقعی زندگی
- نبود امنیت شغلی و نظام قراردادی پایدار
- خروج محدود اما مؤثر اتباع خارجی در برخی بخش‌ها
- ناکارآمدی ساختاری دولت در بهره‌گیری از نیروی انسانی
برای عبور از این بحران، لازم است دولت و مجلس با اصلاح قوانین کار، نظام مزد و ساختارهای شغلی، زمینه را برای بازگشت اعتماد به بازار کار و افزایش بهره‌وری نیروی انسانی فراهم کنند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
