رونمایی از «سامانه روابط اشخاص»؛ گامی بلند در نظارت هوشمند بانکی و شفافیت اقتصادی

نظارت هوشمند؛ رویکرد جدید بانک مرکزی

محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، در مراسم رونمایی از این سامانه که با حضور وزیر اقتصاد، رئیس سازمان برنامه و بودجه و دیگر اعضای هیئت عالی بانک مرکزی برگزار شد، بر سیاست جدید این بانک مبنی بر تمرکز بر نظارت هوشمند بانکی تأکید کرد. وی اظهار داشت: «در طول دو سال گذشته به سمت پیاده‌سازی یک نسخه جدید هوشمند از نظارت در بانک مرکزی حرکت کرده‌ایم و امروز سامانه روابط اشخاص مرتبط در شبکه بانکی عملیاتی شد؛ سامانه‌ای که در چارچوب «نظارت هوشمند» ترکیبی از چندین سامانه را در بر دارد.»

فرزین افزود که نظارت باید به صورت هوشمند و برخط انجام شود تا ریسک‌ها کاهش یافته و از بروز مشکلات آتی جلوگیری شود. او همچنین اشاره کرد که بانک مرکزی قصد دارد هر ماه چندین پروژه جدید را در راستای برنامه‌های سال جاری رونمایی کند.

سامانه روابط اشخاص: ابزاری برای مهار مطالبات و عدالت در توزیع

دکتر فرشاد محمدپور، معاون تنظیم‌گری و نظارت بانک مرکزی، در این مراسم توضیح داد که سامانه روابط اشخاص بر اساس مبانی قانونی و آیین‌نامه‌هایی نظیر «جلوگیری از انباشت مطالبات غیرجاری»، «تسهیلات و تعهدات کلان»، «تسهیلات و تعهدات اشخاص مرتبط» و «سهامداری سهامداران نظام بانکی» شکل گرفته است.

هدف اصلی از راه‌اندازی این سامانه، ایجاد نظم در اجرای این آیین‌نامه‌ها و بهبود کنترل بر تسهیلات و تعهدات اشخاص مرتبط و کلان، سهامداری و ذی‌نفع واحد است. این سامانه به تمرکززدایی تسهیلات کمک می‌کند تا تسهیلات تنها به سهامداران یا ذی‌نفعان خاص اختصاص نیابد و سایر بنگاه‌ها نیز بتوانند از تسهیلات استفاده کنند.

وی تأکید کرد که این سامانه با همکاری سازمان‌های مختلفی از جمله سازمان بورس و اوراق بهادار، سازمان ثبت احوال، سازمان ثبت اسناد و املاک و قوه قضائیه توسعه یافته و اطلاعات سامانه‌های داخلی بانک مرکزی مانند شاداب، مهتاب، سمات و نهاب را نیز یکپارچه کرده است. این یکپارچگی به بانک مرکزی امکان می‌دهد تا کنترل مناسب‌تری بر موضوعات ذکرشده داشته و مقررات مربوطه را به نحو بهتری اجرا کند.

ویژگی‌های کلیدی سامانه:

• افزایش سرعت بررسی و شفافیت: سامانه باعث افزایش سرعت بررسی و شفافیت در شبکه بانکی و نظارت دقیق‌تر بانک مرکزی خواهد شد.
• هشداردهندگی پیشینی: این سیستم دارای قابلیت هشداردهندگی از پیش است که هم وضعیت پیشگیری‌کنندگی و هم وضعیت هشداردهندگی دارد.
• توزیع عادلانه‌تر تسهیلات: با شفاف‌سازی روابط ذی‌نفعان، به توزیع عادلانه‌تر تسهیلات و تعهدات در نظام بانکی کمک می‌کند.

پلی میان فناوری و رگولاتوری اقتصادی

دکتر سید علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد و دارایی، راه‌اندازی این سامانه را اقدامی بسیار ارزشمند دانست و بر لزوم استفاده بهینه از این ظرفیت برای نظارت پیشینی تأکید کرد. وی پیشنهاد داد که امکان ارائه وب‌سرویس این سامانه به صورت برخط فراهم شود تا بتواند راه‌گشای بسیاری از مشکلات در بخش‌های دیگر کشور، از جمله کارت‌های بازرگانی و حوزه بیمه، باشد.

دکتر سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، نیز این سامانه را گامی مهم در جهت شفافیت، حسن نظارت و عدالت در پرداخت تسهیلات دانست. وی پیشنهاد کرد که در گام‌های بعدی، پیوند با اطلاعات سازمان امور مالیاتی و فراجا (در مباحث خودرویی) نیز به این سامانه اضافه شود تا دقت اطلاعات افزایش یابد و نظارت بهبود یابد.

نظارت هوشمند؛ ابزاری قدرتمند

دکتر پیمان نوری، معاون اقتصادی دادستان کل کشور، این سامانه را ابزاری قدرتمند توصیف کرد که رفتارهای پسینی را به رفتارهای پیشینی و برخط تبدیل می‌کند. وی بر اهمیت امنیت شبکه و حفاظت از داده‌ها تأکید کرد، زیرا این سامانه شامل اطلاعاتی است که به ندرت در جایی دیگر به این شکل یافت می‌شود.

دکتر داود دانش‌جعفری، عضو هیئت عالی بانک مرکزی، نیز ویژگی بارز این سامانه را هشداردهندگی زودهنگام آن دانست که با اتصال به سامانه‌های دیگر، نظارت هوشمند و دقیق را در دستور کار قرار می‌دهد.

اهداف و ساختار سامانه روابط اشخاص

سامانه روابط اشخاص با هدف نظام‌مند نمودن و امکان پایش سیستمی، و ایجاد یک بستر یکپارچه برای ثبت، پایش و مدیریت اطلاعات مربوط به انواع روابط بین اشخاص پیاده‌سازی شده است. این سامانه امکان نمایش اطلاعات را در راستای اجرای سیستمی مفاد آیین‌نامه‌های تسهیلات و تعهدات کلان و اشخاص مرتبط برای حوزه نظارت بانک مرکزی فراهم می‌سازد.

ماژول‌های اصلی سامانه:

• اشخاص مرتبط: شناسایی و رصد روابط اشخاص مرتبط با تسهیلات و تعهدات.
• مالک واحد: رصد برخط مالک واحد مؤسسات اعتباری.
• ذی‌نفع واحد: جلوگیری از تمرکز منابع بانکی در اختیار اشخاص دارای منافع مشترک.

این پروژه با استناد به مبانی قانونی متعددی از جمله «آیین‌نامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری» و «آیین‌نامه تسهیلات و تعهدات کلان» طراحی و پیاده‌سازی شده است. منابع داده‌ای مورد استفاده شامل سامانه‌های داخلی بانک مرکزی (سمات، مهتاب، شاداب، سام) و منابع خارجی (سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، ثبت احوال و سازمان بورس و اوراق بهادار) است.

در مسیر اجرایی شدن این طرح، رخدادهای کلیدی مانند پیاده‌سازی ساختار فنی، اخذ وب‌سرویس اطلاعات سببی نسبی از سازمان ثبت احوال، اطلاعات مدیریتی و نیابتی از سازمان ثبت اسناد و املاک، و اطلاعات سهامداری و مالکیتی از سازمان بورس و اوراق بهادار محقق شده‌اند. همچنین، قابلیت اتصال به ابزار متن‌کاوی (Text mining) برای استخراج موضوع وکالتنامه‌ها نیز پیاده‌سازی شده است.

این سامانه در نهایت امکان رصد برخط تسهیلات و تعهدات کلان، تسهیلات و تعهدات اشخاص مرتبط و مالک واحد مؤسسات اعتباری را برای ناظر فراهم می‌کند.