افزایش جهانی مصرف «گل» و چالش‌های قانونی‌سازی؛ نگاهی به وضعیت ایران

شیوع مصرف گل در میان جوانان

مصرف و وابستگی به گل در میان نوجوانان و جوانان، به ویژه در مقایسه با بزرگسالان مسن‌تر، در بسیاری از کشورها از جمله ایتالیا، اسپانیا، آفریقای جنوبی، کنیا، اتیوپی، نپال و ایران شیوع بیشتری دارد. این در حالی است که برخی کشورهای آسیایی مانند تایلند، کاهش تعداد مصرف‌کنندگان گل را گزارش کرده‌اند.

تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف گل اغلب با رفتارهای پرخاشگرانه، شروع زودهنگام اسکیزوفرنی و مصرف همزمان سایر مواد مانند مواد افیونی (در ایران) و الکل (در اتیوپی) مرتبط است. همچنین، ارتباط قوی با اختلالات خلقی و اضطرابی، فرار از مدرسه، ترک تحصیل، بیکاری و رفتارهای جنسی پرخطر مشاهده شده است. شیوع مصرف گل در مردان و افرادی با سابقه خانوادگی وابستگی به گل و حمایت ضعیف همسالان، بیشتر به نظر می‌رسد.

در بیشتر کشورها، گل سومین اختلال شایع مصرف مواد پس از الکل و آمفتامین است. محققان در سراسر جهان در تلاشند تا رابطه بین مصرف گل و اختلالات روان‌پریشی، خلقی یا اضطرابی را تعیین کنند.

قانونی‌سازی یا جرم‌زدایی: رویکردهای جهانی

«قانونی‌سازی» به فرآیند لغو ممنوعیت‌های مصرف گل اطلاق می‌شود، در حالی که «جرم‌زدایی» به حذف مجازات‌های کیفری (مانند جریمه یا زندان) برای نگهداری یا مصرف آن اشاره دارد. با وجود اینکه مصرف گل در اکثر کشورها ممنوع است و ممنوعیت‌های قانونی به عنوان استراتژی اصلی برای کاهش مصرف پذیرفته شده‌اند، برخی کشورها سیاست‌های سختگیرانه‌ای (مانند مالزی) و برخی دیگر رویکردهای ملایم‌تری (مانند اسپانیا) دارند.

در اسپانیا، قانون مجازات بین موادی که آسیب جدی به سلامتی وارد می‌کنند و آنهایی که آسیب جدی وارد نمی‌کنند، تمایز قائل می‌شود. بر این اساس، نگهداری تا ۱۰۰ گرم گل برای مصرف شخصی مجاز است. با این حال، عوامل سیاسی و مذهبی تقریباً در همه کشورها بر اجرای قانونی‌سازی گل تأثیرگذارند.

کشورهای پیشرو در قانونی‌سازی

• اروگوئه
• کانادا
• مالت: در اواخر سال ۲۰۲۱، مالت به عنوان سومین کشور مستقل، گل را برای اهداف غیرپزشکی قانونی کرد. هر سه کشور عضو کنوانسیون واحد مواد مخدر ۱۹۶۱ هستند.

مصارف پزشکی گل

در برخی کشورها، گل با تجویز پزشک برای بهبود علائم بیماری‌های زیر استفاده می‌شود:

• بهبود حالت تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی
• درمان گرفتگی و اسپاسم عضلات
• بهبود و درمان سردردهای شدید

با این حال، تجربیات نشان داده است که قانونی کردن گل، حتی با وجود مقررات بازار، می‌تواند اختلالات مرتبط با مصرف آن را افزایش دهد. در ایالات متحده، پس از قانونی شدن مصرف پزشکی، افزایش قابل توجهی در مصرف و وابستگی به گل، تصادفات رانندگی و شیوع اختلالات روانی شدید مشاهده شده است.

دلایل شیوع بیشتر مصرف گل در برخی کشورها

مصرف یا وابستگی به گل در برخی کشورها یا مناطق، مانند مراکش، نپال و هند، شایع‌تر است. دلایل احتمالی این شیوع بیشتر شامل بیکاری، فقر، عدم مجازات شدید، پذیرش گل به عنوان دارو، پذیرش فرهنگی یا مذهبی و آب و هوای مساعد برای کشت است.

در کشورهای اروپایی، افزایش مصرف می‌تواند به دلیل درک پایین از خطر، پذیرش فرهنگی و فرهنگ‌پذیری باشد. همچنین، شیوع بالاتر مصرف گل در میان نوجوانان با سابقه مهاجرت (۱.۹٪) در مقایسه با نوجوانان بدون سابقه مهاجرت (۰.۲٪) مشاهده می‌شود.

یافته‌ها نشان می‌دهد که شیوع مصرف گل در اکثر کشورها با اجرای سیاست‌های قانونی‌سازی پزشکی یا تفریحی و نزدیکی جغرافیایی مربوطه، به طور نامتناسبی افزایش یافته است.

وضعیت مصرف گل در ایران

شیوع مصرف گل در ایران در مقایسه با بسیاری از کشورها پایین‌تر است. با این حال، شواهد قوی از افزایش مصرف گل در میان جوانان و برخی شواهد از افزایش اختلال مصرف گل وجود دارد.

• سال ۱۳۹۹: تخمین شیوع مصرف گل در مردان ایرانی ۱.۳٪ و در زنان ۰.۲٪ بود.
• سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰: شیوع اختلال مصرف گل در جمعیت عمومی از ۰٪ در سال ۱۳۸۰ به ۰.۵٪ در سال ۱۳۹۰ افزایش یافت.
• دوره ۱۳۹۵-۱۳۹۹: تخمین شیوع تجمیعی مصرف گل در سال ۱۳۹۸ در «گروه‌های جوانان ترکیبی» برای مردان ۴.۹٪ و برای زنان ۰.۳٪ بود.

روند خطی مصرف گل در سال ۱۳۹۹ در میان مردان «گروه‌های جوانان ترکیبی» و در میان دانشجویان زن دانشگاه از سال ۱۳۷۹ تا ۱۳۹۹ به طور قابل توجهی افزایش یافته است.

چشم‌انداز جهانی قانون‌گذاری ماری‌جوانا

در اوایل قرن بیستم، ماری‌جوانا به دلیل پتانسیل اعتیادآور بودن و تأثیر منفی بر بهره‌وری و نظم اجتماعی، در اکثر کشورها غیرقانونی محسوب می‌شد. اما در قرن بیست و یکم، به ویژه در سال‌های اخیر، چشم‌انداز جهانی قانون‌گذاری گل به طور چشمگیری تکامل یافته است.

با این حال، با توجه به افزایش مصرف این ماده مخدر آسیب‌زا در کشورهای مختلف و به خصوص در میان جوانان و نوجوانان، نیاز به قوانین جدی و سختگیرانه برای کنترل مصرف این مواد بیش از پیش احساس می‌شود تا از پیامدهای فاجعه‌بار آن بر سلامت عمومی جلوگیری شود.