سیل مرگبار در تایوان: فاجعه‌ای غیرمنتظره پس از سرریز شدن دریاچه سدی

تایوان در پی طوفان سهمگین راگاسا، که قوی‌ترین طوفان سال جاری میلادی محسوب می‌شود، شاهد ویرانی‌های مرگبار و غیرمنتظره‌ای بوده است. اگرچه این جزیره مستقیماً در مسیر طوفان قرار نداشت، اما سرریز شدن یک دریاچه سدی در منطقه کوهستانی هوالین، فاجعه‌ای انسانی را رقم زد که منجر به کشته شدن دست‌کم ۱۴ نفر و مفقود شدن ده‌ها تن دیگر شد.

سرریز شدن دریاچه سدی: عامل اصلی ویرانی

به گفته هوانگ چائو چین، معاون فرمانده مرکز عملیات اضطراری تایوان، عامل اصلی خسارات گسترده در شهرستان شرقی هوالین، سرریز شدن یک دریاچه سدی بوده است. این دریاچه پس از رانش زمین ناشی از طوفانی دیگر در ماه ژوئیه، در یک دره کوهستانی دورافتاده تشکیل شده بود.

«مردم در مسیر این دیوار مرگبار آب، شانس کمی برای نجات داشتند؛ آب یک پل را با خود برد، درختان را از ریشه کند و وسایل نقلیه را با خود برد.»

بسیاری از قربانیان این حادثه، افراد مسن بودند که در خانه‌های خود گرفتار سیلاب شدند.

قدرت تخریب بی‌سابقه

دریاچه سدی ماتایان کریک، در حدود ۱۱ کیلومتری جوامع پایین‌دست قرار دارد و حاوی حدود ۹۱ میلیون تن آب بود که معادل ۳۶,۰۰۰ استخر شنای المپیک است. حدود سه چهارم این آب به طور ناگهانی پس از سرریز شدن دریاچه آزاد شد و علاوه بر ۱۴ کشته، ۳۲ نفر را زخمی و ۴۶ نفر را مفقود کرد.

خدمات اضطراری گزارش دادند که عمق آب در گوانگفو، شهری که بیشترین آسیب را دید، به چندین متر می‌رسید و در برخی نقاط تا طبقه دوم خانه‌ها بالا آمده بود.

چن ون شان، استاد بازنشسته زمین‌شناسی دانشگاه ملی تایوان، قدرت آب آزاد شده از دریاچه را با سونامی مقایسه کرد و گفت: «انرژی جنبشی آن حتی می‌تواند بیشتر از سونامی باشد. سرعت جریان می‌تواند از ۱۰۰ کیلومتر در ساعت فراتر رود. اگرچه انرژی پس از رسیدن به دشت‌ها کاهش می‌یابد، اما همچنان قدرتمند و سریع باقی می‌ماند – بسیار فراتر از آنچه یک خاکریز رودخانه معمولی می‌تواند تحمل کند.»

عدم هشدار کافی و چالش‌های تخلیه

بازماندگان در گوانگفو اظهار داشتند که بلافاصله قبل از وقوع فاجعه، هیچ هشداری از سوی مقامات دریافت نکرده‌اند. با این حال، پروفسور چن گفت که جامعه دانشگاهی پیش از این هشدار داده بود، زیرا دانشگاه‌ها سطح آب دریاچه سدی را به دقت زیر نظر داشتند و با مقامات در مورد برنامه‌های اضطراری همکاری می‌کردند.

«با نزدیک شدن طوفان، می‌توانستیم میزان بارندگی را تخمین بزنیم. می‌دانستیم که این بار آب می‌تواند از دریاچه سرریز شود. بخشی از سد نیز فرو ریخت که حجم زیادی از آب را آزاد کرد. اما حتی این حجم نیز در محدوده تخمین‌های ما بود. عدم تخلیه صحیح ساکنان یکی از عواملی است که باعث شد فاجعه اینقدر شدید شود.»

مقامات هوالین در روز دوشنبه ۲۲ سپتامبر، یک روز قبل از نزدیک شدن راگاسا به جزیره، هشدارها را صادر کرده و حدود ۷,۰۰۰ نفر را تخلیه و سه مرکز تخلیه ایجاد کردند. دولت مرکزی نیز مکرراً از اداره شهرستان خواست تا تخلیه‌ها را تسریع کند. اما تخلیه «اجباری» نبود و مقامات محلی تنها از مردم خواستند به مناطق مرتفع‌تر بروند.

دریاچه سدی اندکی قبل از ساعت ۱۵:۰۰ به وقت محلی (۰۷:۰۰ به وقت گرینویچ) روز سه‌شنبه سرریز شد. مقامات انتظار داشتند که دو ساعت طول بکشد تا سیلاب به مناطق مسکونی پایین‌دست برسد و تنها افراد نزدیک رودخانه تحت تأثیر قرار گیرند. اما در عرض یک ساعت، مقادیر زیادی آب به شهر گوانگفو، با ۱۲,۰۰۰ نفر جمعیت، سرازیر شد.

پیامدهای انسانی و چالش‌های پیش رو

بسیاری از قربانیان سیل، افراد مسن بودند. به گفته رسانه‌های محلی، بیشتر اجساد در طبقه همکف خانه‌ها پیدا شدند. آوا، صاحب یک کتابفروشی، گفت: «ساکنان مسن روستایی معمولاً اطلاعات را از طریق ارتباطات خانه به خانه دریافت می‌کنند. مشخص نیست که مقامات محلی چگونه به آنها اطلاع‌رسانی کرده و وضعیت را مدیریت کرده‌اند.» جمعیت هوالین در حال پیر شدن است و بسیاری از ساکنان مسن آن از گوشی‌های هوشمند استفاده نمی‌کنند.

پروفسور چن اشاره کرد که راه‌حل‌های سریع وجود ندارد. برای دریاچه‌های سدی که از بستر سنگی سخت‌تر تشکیل شده‌اند، می‌توان عملیات انفجار کوچکی برای انحراف آب انجام داد. اما در این مورد، دریاچه از خاک و سنگ‌های سست‌تر تشکیل شده است. همچنین، هیچ جاده‌ای به کوهستان‌ها منتهی نمی‌شود، بنابراین ماشین‌آلات سنگین نمی‌توانند مستقر شوند.

تایوان تجربه زیادی در مورد دریاچه‌های سدی دارد؛ از دهه ۱۹۷۰ تاکنون ۸۸ دریاچه در این جزیره تشکیل شده است. ۵۷ درصد آنها پس از طوفان‌ها و ۲۳ درصد از زلزله‌ها تشکیل شده‌اند. بیشتر آنها در عرض یک سال ناپدید می‌شوند، اگرچه شش مورد هنوز وجود دارند که چهار مورد از آنها برای دهه‌ها باقی مانده‌اند.

هوالین، که تقریباً ۹۰ درصد آن کوهستانی است، با بلایای طبیعی غریبه نیست. این شهرستان اغلب اولین مکانی در تایوان است که با طوفان‌ها روبرو می‌شود و موقعیت آن در حلقه آتش اقیانوس آرام به این معنی است که مستعد زلزله است. بلایای دو سال گذشته، از جمله زلزله مرگبار ۷.۱ ریشتری در سال ۲۰۲۴، صنعت گردشگری شهرستان را ویران کرده است.

آوا و همسرش، که کتابفروشی خود را چهار سال پیش با هدف حفظ تاریخ مردم بومی تأسیس کردند و چند ماه پیش به مکان فعلی خود نقل مکان کرده بودند، اکنون شاهد غرق شدن کتابفروشی‌شان در گل و لای هستند. آوا با ناراحتی گفت: «واقعاً غمگینم زیرا برخی از کتاب‌ها دیگر چاپ نمی‌شوند.»

در حالی که آوا و همسرش در امان هستند، دیگران در شهر باید با عزیزان از دست رفته، دوستان و بستگان مجروح، یا نگرانی در مورد مفقودین کنار بیایند. خانم شی، که مادر ۸۷ ساله‌اش در این حادثه کشته شد، با چشمانی اشکبار به رسانه‌های محلی گفت که جسد مادرش در داخل خانه‌شان زیر آوار مانده است. او ابراز امیدواری کرد که دولت و پلیس به زودی با آنها تماس بگیرند و به بازیابی جسد مادرش کمک کنند تا بتواند به خاک سپرده شود.