غروب میگ-۲۱: پایان دوران جنگنده نمادین و بحث‌برانگیز هند

میراثی پرفراز و نشیب

میگ-۲۱ که در سال ۱۹۶۳ توسط شوروی طراحی و معرفی شد، به دلیل سرعت بالا در ارتفاع و قابلیت صعود سریع، شهرت داشت. این جت در اوج خود در بیش از ۵۰ نیروی هوایی جهان، از جمله شوروی، چین، هند، مصر، عراق و ویتنام، به کار گرفته شد و به یکی از پرکاربردترین جت‌های مافوق صوت تاریخ تبدیل گشت.

در هند، شرکت دولتی هندوستان آئروناتیکس لیمیتد (HAL) از اواسط دهه ۱۹۶۰ تولید آن را تحت لیسانس آغاز کرد. میگ-۲۱ به دلیل تطبیق‌پذیری‌اش در نقش‌های مختلف رزمی، به سنگ بنای اسکادران‌های نیروی هوایی هند تبدیل شد.

مارشال هوایی (بازنشسته) پریتوی سینگ برار، که ۲۶ سال با میگ-۲۱ پرواز کرده است، می‌گوید: «من پرواز با میگ-۲۱ را همان‌طور دوست داشتم که پرنده آسمان را دوست دارد. در نبرد از من محافظت می‌کرد؛ وقتی شاهین به سراغ پرنده می‌آید، پرنده باهوش فرار می‌کند. میگ-۲۱ برای من همین بود.»

آمار نگران‌کننده سقوط‌ها

بر اساس آمار رسمی، بین سال‌های ۱۹۶۶ تا ۱۹۸۰، هند ۸۷۲ فروند هواپیمای میگ از مدل‌های مختلف را خریداری کرد. اما بین سال‌های ۱۹۷۱-۷۲ تا آوریل ۲۰۱۲، ۴۸۲ مورد سقوط میگ ثبت شد که منجر به کشته شدن ۱۷۱ خلبان، ۳۹ غیرنظامی، هشت پرسنل خدماتی و یک خدمه پرواز شد. این حوادث «هم به دلیل خطای انسانی و هم نقص فنی» رخ داده‌اند و از آن زمان تاکنون هیچ به‌روزرسانی رسمی از این داده‌ها منتشر نشده است.

راحول باتیا، تحلیلگر گروه اوراسیا، می‌گوید: «میگ-۲۱ میراثی پرفراز و نشیب دارد. این جنگنده برای بیش از سه دهه ستون فقرات نیروی هوایی هند بود و در نقش‌های مختلف در تمام درگیری‌های هند از زمان جنگ ۱۹۶۵ با پاکستان خدمت کرد. با این حال، از اوایل دهه ۲۰۰۰، این جنگنده بیشتر به دلیل نرخ بالای سقوط خود شناخته شد. خلبانان با علاقه به میگ-۲۱ نگاه می‌کنند، اما این هواپیما بسیار طولانی‌تر از آنچه باید، در خدمت باقی ماند.»

چالش‌ها و محدودیت‌ها

خلبانان می‌گویند کابین میگ-۲۱ راحتی چندانی نداشت؛ تنها یک صندلی و آسمان که از هر طرف فشار می‌آورد. سیستم تهویه مطبوع که برای زمستان‌های روسیه ساخته شده بود، در تابستان‌های سوزان هند به سختی کافی بود. در ارتفاعات پایین، کابین‌ها اغلب خفه‌کننده می‌شدند و خلبانان می‌توانستند در یک پرواز یک کیلوگرم یا بیشتر از وزن بدن خود را از دست بدهند.

راحول بدی، تحلیلگر دفاعی، می‌گوید که «نوستالژی نابجایی» در مورد میگ-۲۱ وجود دارد، زیرا این هواپیما مسئول مرگ بسیاری بوده است. بسیاری سقوط‌های مکرر را به فرسودگی بدنه هواپیما و چرخه‌های نگهداری طولانی نسبت می‌دهند.

بدی می‌افزاید: «بزرگترین چالش میگ-۲۱ موتور و سرعت بالای فرود آن بود که فرود را در باندهای کوتاه دشوار می‌کرد و به بسیاری از حوادث کمک کرد – که اغلب به خطای خلبان نسبت داده می‌شد. تلاش‌ها برای بازنشستگی این جنگنده‌ها بارها به دلیل ناکارآمدی و بی‌تحرکی بوروکراتیک متوقف شد.»

نیروی هوایی مجبور شد عمر خدمتی میگ-۲۱ را تمدید کند، زیرا جایگزین‌هایی در دسترس نبودند. هواپیمای جنگی سبک که قرار بود جایگزین آن شود، در سال ۱۹۸۱ طراحی شد، اولین پرواز خود را در سال ۲۰۰۱ انجام داد و حتی اکنون، دهه‌ها بعد، تنها دو اسکادران عملیاتی دارد.

پایان یک دوران

با بازنشستگی دو اسکادران آخر میگ-۲۱، هند اکنون ۲۹ واحد جنگنده در برابر ۴۲ واحد مجاز خواهد داشت. با این حال، برای خلبانانی که با آن پرواز کردند، میگ-۲۱ هرگز فقط یک ماشین نبود، بلکه شریکی در آسمان بود.

مارشال هوایی برار این پیوند را از نزدیک تجربه کرد و آخرین پرواز خود را از شهر شمالی چندی‌گر در ژوئیه ۲۰۰۰، تنها دو روز قبل از بازنشستگی‌اش، انجام داد.

او می‌گوید: «یک بار دیگر در آسمان بودم، مانند پرنده‌ای که برای آخرین بار پرواز می‌کند. وقتی فرود آمدم و از کابین خارج شدم، احساس رضایت کامل داشتم.»