خبر کامل
طرح «انرژی خورشیدی مردمی»؛ سپر دفاعی در برابر آسیب‌پذیری شبکه برق ایران
طرح «انرژی خورشیدی مردمی»؛ راهکاری استراتژیک در مواجهه با آسیب‌پذیری شبکه برق ایران
در حالی که سخنگوی صنعت برق از ثبت‌نام بیش از ۱۵۰ هزار متقاضی در طرح «انرژی خورشیدی مردمی» خبر داده و هدف آن را «مشارکت مردم در حل ناترازی برق» عنوان کرده است، کارشناسان پدافند غیرعامل نسبت به تأخیر در اجرای این طرح هشدار می‌دهند. به گفته آنان، هر روز تأخیر، پنجره آسیب‌پذیری شبکه برق کشور را در برابر تهدیدات آینده باز می‌گذارد؛ شبکه‌ای که با بیش از ۸۰ درصد وابستگی به گاز، به شدت متمرکز و شکننده است.
وابستگی نگران‌کننده به منابع گازی و آسیب‌پذیری ساختاری
ساختار تولید انرژی در ایران، واقعیت نگران‌کننده‌ای را آشکار می‌سازد. بر اساس آخرین آمار وزارت نیرو، بیش از ۹۰ درصد برق کشور از سوخت‌های فسیلی تأمین می‌شود که سهم نیروگاه‌های حرارتی از این میان بیش از ۸۳ درصد است. این وابستگی شدید به گاز، پاشنه آشیل امنیت انرژی ایران محسوب می‌شود. هرگونه تهدید نظامی علیه تأسیسات گازی، اختلال در خطوط انتقال به دلیل حوادث طبیعی یا فنی، یا حتی افت فشار گاز در زمستان‌های سرد، می‌تواند به سادگی به دومینوی خاموشی در سراسر کشور منجر شود.
علی‌آبادی، وزیر نیرو، بر این نکته صحه گذاشته و پیش‌بینی کرده است: «تقویت تولید پراکنده برق، به‌ویژه در نیروگاه‌های خورشیدی خانگی، نه تنها تاب‌آوری شبکه برق را افزایش می‌دهد، بلکه امنیت انرژی کشور را تضمین می‌کند.»
این همان «آسیب‌پذیری ساختاری» است که کارشناسان از آن سخن می‌گویند؛ ضعفی که تنها با تنوع‌بخشی به سبد انرژی و مهم‌تر از آن تمرکززدایی از تولید می‌توان بر آن غلبه کرد. در چنین ساختار متمرکزی، یک تهدید نقطه‌ای می‌تواند به یک بحران ملی تبدیل شود.
راه‌حل روی بام‌ها: شبکه‌ای دفاعی و غیرمتمرکز
راهکار، همانطور که وزیر نیرو اشاره می‌کند، روی پشت‌بام خانه‌هاست. نیروگاه‌های خورشیدی کوچک پنج کیلوواتی، تنها ابزاری برای درآمدزایی نیستند؛ آنها واحدهای تشکیل‌دهنده یک «شبکه دفاعی غیرمتمرکز» هستند. با تجهیز صدها هزار خانه به نیروگاه‌های کوچک خورشیدی، ایران از یک شبکه آسیب‌پذیر با چند نیروگاه غول‌پیکر، به یک شبکه مقاوم و توزیع‌شده با هزاران نقطه تولید کوچک بدل خواهد شد؛ شبکه‌ای که نه تحریم و نه حملات هدفمند نمی‌تواند آن را به سادگی فلج کند.
علاوه بر مزیت راهبردی، منطق اقتصادی طرح نیز قدرتمند است:
- صرفه‌جویی در مصرف گاز: هر یک مگاوات برق خورشیدی به‌طور متوسط سالانه معادل ۴۰۰ هزار مترمکعب در مصرف گاز طبیعی صرفه‌جویی می‌کند.
- آزادسازی گاز: با تولید تنها هزار مگاوات برق خورشیدی (معادل ۲۰۰ هزار نیروگاه پنج کیلوواتی)، می‌توان سالانه ۴۰۰ میلیون مترمکعب گاز را آزاد کرد.
- ارزش افزوده اقتصادی: این گاز می‌تواند به جای سوزانده‌شدن، به صنایع ارزش‌آفرین مانند پتروشیمی و فولاد تزریق شده یا صادر شود و ارزش افزوده چند برابری برای اقتصاد کشور به ارمغان بیاورد.
هر خانه‌ای که سقف خود را به یک نیروگاه کوچک تبدیل می‌کند، در عمل بخشی از زنجیره بزرگ امنیت انرژی کشور را تقویت کرده است.
گره کور فعلی: از وعده تا عمل
با وجود این اهمیت راهبردی و اقتصادی، طرح در عمل با یک مانع بزرگ روبه‌رو شده است. گزارش‌های میدانی از سراسر کشور حاکی از آن است که متقاضیان، به خصوص اقشار کم‌درآمد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی که مخاطبان اصلی این طرح معرفی شده‌اند، در مرحله دریافت وام با مشکلات جدی مواجهند.
یکی از متقاضیان در استان خراسان رضوی گفته است: «شش ماه است که دوندگی می‌کنم، اما هنوز خبری از وام نیست.»
این مشکل تنها به یک استان محدود نمی‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که بانک‌ها همکاری لازم را ندارند و فرآیند پرداخت تسهیلات بسیار کند و فرسایشی است. این در حالی است که هزینه نصب یک نیروگاه پنج کیلوواتی حدود ۱۸۰ میلیون تومان برآورد می‌شود و بدون تسهیلات کم‌بهره، بخش بزرگی از جامعه هدف، توان مشارکت در این طرح ملی را نخواهند داشت.
انتقاد نمایندگان مجلس از عدم همکاری بانک‌ها
فرهاد شهرکی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، نیز پیش‌تر با انتقاد از عدم همراهی بانک‌ها برای پرداخت تسهیلات نیروگاه خورشیدی خانگی اظهار داشت: «طبق گزارشی که داده شد، متأسفانه به دلیل سختی در وثایق تا حالا بخش خصوصی نتوانسته عملاً از تسهیلات استفاده کند و چند شرکتی هم که حضور دارند، شرکت‌های وابسته به خود بانک‌ها بودند. با توجه به اینکه بخش خصوصی که پیشران توسعه است و با توجه به شعار سال، به نوعی با این بخشنامه‌ها و این مشکلاتی که در وثایق است، بخش خصوصی نتوانسته در این حوزه ورود پیدا کند.»
طرح توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی، آزمونی بزرگ برای هماهنگی میان دستگاه‌های دولتی و نظام بانکی است. این طرح روی کاغذ یک برنامه برد-برد است؛ درآمد پایدار برای خانوارها، کاهش ناترازی برق و افزایش امنیت و تاب‌آوری ملی از منظر پدافند غیرعامل، اما در عمل، پشت سد دیوانسالاری بانکی و عدم هماهنگی‌های اجرایی متوقف مانده است. اکنون این پرسش مطرح است که آیا سیاستگذار، اهمیت راهبردی این «سپر دفاعی مردمی» را درک کرده و برای برداشتن موانع از مسیر آن اقدامی فوری انجام خواهد داد، یا این طرح مهم نیز به سرنوشت بسیاری از طرح‌های خوب دیگر دچار خواهد شد که در مرحله اجرا زمین‌گیر شده‌اند.
کارشناسان تأکید دارند: دولت برای مدیریت ناترازی‌ها، چند محور راهبردی را به صورت فوری و متوازن در دستور کار قرار دهد. متنوع کردن منابع تأمین انرژی، سیاستی درست برای رفع ناترازی‌ها در حوزه برق است. با افزایش خاموشی‌ها در سال‌های اخیر استفاده از ظرفیت نیروگاه خورشیدی به عنوان یکی از چندین راهکار متنوع‌سازی منابع انرژی به کرات توصیه شده است که استفاده از این ظرفیت نیازمند تأمین منابع و همکاری نظام بانکی است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
