افزایش نگران‌کننده فسفر در خلیج فارس و دریای عمان: هشدار زیست‌محیطی

فسفر، عنصری حیاتی برای چرخه حیات و رشد گیاهان و جلبک‌ها، در صورت افزایش بیش از حد در محیط‌های آبی، به تهدیدی جدی برای اکوسیستم‌های دریایی تبدیل می‌شود. پژوهشی جدید نشان می‌دهد که رسوبات سطحی خلیج فارس و دریای عمان با غلظت‌های نگران‌کننده‌ای از فسفر مواجه هستند که می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی و اقتصادی گسترده‌ای به همراه داشته باشد.

تحقیقی جامع بر روی فسفر رسوبات

دکتر کمال‌الدین کر، سرپرست این پژوهش، اعلام کرد که این مطالعه برای نخستین بار به صورت جامع اشکال مختلف فسفر را در رسوبات سطحی خلیج فارس و دریای عمان بررسی کرده است. محققان در دو فصل تابستان و زمستان از ۹۵ ایستگاه نمونه‌برداری انجام دادند. نتایج حاکی از آن است که غلظت فسفر کل در رسوبات این مناطق بین ۶۰۰ تا ۱۳۵۰ میکروگرم در هر گرم رسوب متغیر است؛ مقداری که در بسیاری از موارد بالاتر از استانداردهای جهانی گزارش شده است.

فسفر قابل دسترس زیستی: تهدیدی پنهان

یکی از نکات نگران‌کننده این پژوهش، قابلیت آزاد شدن بخشی از فسفر موجود در رسوبات و ورود مجدد آن به آب است. این پدیده در شرایط محیطی خاص مانند تغییر دما یا کاهش اکسیژن رخ می‌دهد. بر اساس یافته‌ها، در تابستان ۲۹ درصد و در زمستان ۲۵ درصد از فسفر رسوبات قابلیت آزاد شدن و بازگشت به چرخه آبزیان را دارند. این بخش که به عنوان فسفر قابل دسترس زیستی شناخته می‌شود، می‌تواند به طور مستقیم در رشد بی‌رویه جلبک‌ها نقش ایفا کند.

شاخص PPI و وضعیت هشدار

برای ارزیابی وضعیت آلودگی، محققان از شاخص PPI (Pollution Potential Index) استفاده کردند. نتایج نشان داد که این شاخص در اغلب نقاط مورد بررسی، عددی بیش از ۱ را نشان می‌دهد که به معنای قرار گرفتن رسوبات منطقه در وضعیت هشدار است.

پیامدهای زیست‌محیطی و انسانی انباشت فسفر

انباشت بالای فسفر و آزاد شدن آن در آب می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی و انسانی متعددی به دنبال داشته باشد:

• تشدید پدیده شکوفایی جلبکی مضر (HABs): این پدیده منجر به مسمومیت یا مرگ آبزیان می‌شود.
• کاهش اکسیژن محلول: ایجاد شرایط خفگی برای ماهی‌ها و سایر موجودات دریایی.
• تهدید زیستگاه‌های حساس: آسیب به مرجان‌ها و صدف‌ها و تسریع فرایند اسیدی شدن آب.
• خسارت اقتصادی: کاهش امنیت غذایی در منطقه و ضرر و زیان به صیادان محلی.

این پیامدها نه تنها اکوسیستم‌های دریایی، بلکه زندگی و معیشت جوامع انسانی حاشیه خلیج فارس و دریای عمان را به طور مستقیم تهدید می‌کند.

راهکارهای مقابله با بحران

برای مقابله با این تهدید و پیامدهای زیست‌محیطی و انسانی، مجموعه‌ای از اقدامات ضروری است:

• کاهش ورود فاضلاب‌ها: ایجاد تصفیه‌خانه‌های مؤثر برای فاضلاب‌های شهری و صنعتی.
• مدیریت کودهای شیمیایی: استفاده هوشمندانه از کودهای شیمیایی در بخش کشاورزی.
• پایش مداوم: نظارت مستمر بر کیفیت آب و رسوبات برای شناسایی تغییرات.
• تقویت همکاری‌ها: افزایش همکاری علمی و مدیریتی میان کشورهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان.

یافته‌های این مطالعه که در نشریه معتبر Deep Sea Research منتشر شده، تأکید می‌کند که اگر اقدامات پیشگیرانه و مدیریتی به موقع صورت نگیرد، احتمال بروز بحران‌های زیست‌محیطی از جمله مرگ‌ومیر گسترده آبزیان و کاهش شدید تنوع زیستی در آینده وجود خواهد داشت.