آیکون خبر

خبر کامل

پهپادهای شاهد ایران: الگویی جهانی برای جنگ‌های آینده و چالش غرب

پهپادهای شاهد ایران: الگویی جهانی برای جنگ‌های آینده و چالش غرب

پهپادهای شاهد ساخت ایران، با ویژگی‌هایی نظیر قیمت پایین، سادگی طراحی، برد عملیاتی بالا و اثربخشی چشمگیر، به الگویی جهانی در صنعت تسلیحات تبدیل شده‌اند. این موفقیت باعث شده است که قدرت‌های بزرگ نظامی جهان، از جمله آمریکا، چین، فرانسه و انگلیس، به تکاپو افتاده و تلاش کنند تا نمونه‌های مشابهی را تولید کنند.

تأثیر پهپادهای شاهد در میدان نبرد اوکراین

پهپادهای شاهد که توسط روسیه در جنگ اوکراین به کار گرفته شده‌اند، توانسته‌اند فشار قابل توجهی بر سامانه‌های دفاع هوایی دشمن وارد آورند. ویژگی اصلی این پهپادها، هزینه ساخت بسیار پایین آن‌هاست؛ هر واحد بین 35 تا 60 هزار دلار قیمت دارد، در حالی که موشک‌های هدایت‌شونده معمولی چندین میلیون دلار هزینه دارند. طراحی ساده و استفاده از بال‌های مثلثی، امکان تولید انبوه را فراهم کرده و تاکتیک حمله انبوه آن‌ها، حتی سامانه‌های دفاعی پیشرفته را نیز در برابرشان ناکارآمد ساخته است.

چالش‌های غرب در تولید پهپادهای مشابه

کشورهای غربی به دلیل هزینه بالای نیروی کار و مواد اولیه، در تولید پهپادهایی مشابه شاهد با مشکل مواجه هستند. با این حال، شرکت‌هایی در آمریکا و اروپا مانند SpektreWorks و Griffon Aerospace در حال توسعه پهپادهای کم‌هزینه با الهام از شاهد هستند. نمونه‌هایی مانند پهپاد «Lucas» در آمریکا نیز با تمرکز بر مقرون‌به‌صرفه بودن ساخته شده‌اند، اما همچنان از نظر قیمت و کارایی فاصله چشمگیری با شاهد دارند.

«اگر وارد جنگ شوی، نیاز به جیب بسیار عمیق داری.»

این نقل قول از یک تحلیلگر، به این نکته اشاره دارد که در نبردهای طولانی، صرفه اقتصادی و توان تولید انبوه، اهمیتی به مراتب بیشتر از فناوری‌های پرهزینه پیدا می‌کند.

تغییر قواعد جنگ‌های مدرن

ظهور پهپادهای ارزان و دوربرد، قواعد جنگ‌های مدرن را دگرگون کرده است. به کارگیری شاهد در اوکراین نشان داد که حملات انبوه با هزینه کم می‌تواند کارآمدتر از استفاده محدود از تسلیحات گران‌قیمت باشد. کشورها اکنون در تلاش‌اند با افزایش دقت، بهبود مقاومت در برابر جنگ الکترونیک و کاهش هزینه تولید، جایگاه خود را در رقابت آینده تسلیحاتی تثبیت کنند. ورود پهپادهای کم‌هزینه به میدان نبرد، مفهوم سلاح‌های هدایت‌شونده گران‌قیمت را به چالش می‌کشد و رقابت نظامی آینده بیش از هر چیز بر سر ابزارهای ارزان، مؤثر و قابل تولید انبوه خواهد بود.

زمینه تاریخی و فنی پهپاد شاهد

پهپادهای شاهد، به ویژه مدل شاهد‌ـ‌136، توسط صنایع هوافضای ایران توسعه یافته‌اند. این پهپادها از مواد ساده مانند فوم و چوب ساخته می‌شوند و هزینه تولید هر کدام حدود 20 تا 50 هزار دلار است، در حالی که موشک‌های مشابه می‌توانند بیش از یک میلیون دلار قیمت داشته باشند. طراحی «پرتاب و فراموش» (Fire-and-forget) آن‌ها، با برد 1000 تا 2000 کیلومتر و کلاهک 40‌ـ‌50 کیلوگرمی، آن‌ها را به ابزاری ایده‌آل برای حملات انبوه تبدیل کرده است. ایران از دهه 1980 در توسعه پهپادها فعال بوده و حتی از مهندسی معکوس پهپاد آمریکایی RQ-170 (که در سال 2011 به دست ایران افتاد) برای ساخت مدل‌هایی مانند شاهد‌ـ‌171 استفاده کرده است.

استفاده در درگیری‌ها و تأثیر جهانی

جنگ اوکراین

  • روسیه از پاییز 2022 بیش از 8000 پهپاد شاهد (با نام گرن‌ـ‌2) علیه اوکراین شلیک کرده است.
  • در شش ماه منتهی به می 2024، روسیه 2628 پهپاد شلیک کرده که بیش از 80% آن‌ها توسط اوکراین رهگیری شده‌اند.
  • این حملات برای تست دفاع هوایی و اشباع رادارها استفاده می‌شوند.
  • تولید روسیه در کارخانه الابوگا (تاتارستان) به 2000 پهپاد در شب رسیده و 90% بومی‌سازی شده است.

خاورمیانه

  • گروه‌های مورد حمایت ایران (مانند حوثی‌ها) از شاهد‌ـ‌131 برای حمله به کشتی‌ها در دریای سرخ و تأسیسات نفتی عربستان (2019) استفاده کرده‌اند.
  • ایران در آوریل 2024 بیش از 100 پهپاد را به سمت اسرائیل شلیک کرد.

پهپادهای شاهد جنگ را دموکراتیک کرده‌اند؛ همه کشورها می‌توانند با هزینه کم، حملات انبوه انجام دهند و دفاع هوایی را خسته کنند. این پهپادها با موتورهای جت کوچک و صدای شبیه موتورسیکلت، در گروه‌های بزرگ رادارها را گیج می‌کنند.

کپی‌برداری توسط کشورها

روسیه

روسیه تولید انبوه گرن‌ـ‌2 را بر اساس طرح ایرانی، با تغییراتی در موتور و کلاهک آغاز کرده است. ایران از این معامله (1.75 میلیارد دلار در سال 2023) پشیمان است، زیرا روسیه وابستگی خود را کاهش داده است.

ایالات متحده

در ژوئیه 2025، پنتاگون پهپاد LUCAS را رونمایی کرد که یک کپی واضح از شاهد‌ـ‌136 بود. این پهپاد با وزن زیر 600 کیلوگرم، هزینه حدود 100 هزار دلار، و قابلیت‌های مدولار برای ضربه، شناسایی و پشتیبانی ارتباطی طراحی شده است. LUCAS برای شبیه‌سازی تهدید و رقابت در جنگ پهپادی و به درخواست ریاست‌جمهوری برای تولید انبوه ارزان‌قیمت ساخته شد.

چین و کره شمالی

هر دو کشور مدل‌های مشابهی بر اساس مفهوم شاهد توسعه داده‌اند، با تمرکز بر تولید انبوه برای جنگ‌های آینده.

هشدار وال استریت ژورنال

وال استریت ژورنال هشدار داده است که شاهد نه تنها یک سلاح ایرانی است، بلکه به یک الگوی جهانی برای جنگ آینده تبدیل شده است. این روزنامه به رهبران غربی توصیه کرده است که ایالات متحده و متحدانش باید تولید انبوه کپی‌های خود را تسریع کنند تا در برابر تهدیدهای رو به رشد (مانند 50 هزار پهپاد روسی در سال 2026) عقب نمانند. این پهپادها نشان‌دهنده گذار به جنگ رباتیک و ارزان هستند، جایی که تعداد بر کیفیت غلبه دارد.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗