کم‌خونی: بیماری خاموش و عواقب جدی آن در سراسر جهان

افزایش نگران‌کننده موارد کم‌خونی

آمارها نشان می‌دهد که شیوع کم‌خونی در سال‌های اخیر به طور چشمگیری افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۱، محققان از ۴۲۰ میلیون مورد کم‌خونی بیشتر نسبت به سال ۱۹۹۰ خبر دادند. اگرچه برخی این افزایش را به رشد جمعیت نسبت می‌دهند، اما واقعیت این است که کم‌خونی همچنان یک چالش بهداشتی جدی است و بسیاری از مبتلایان نیازمند درمان هستند.

کم‌خونی چیست؟

کم‌خونی زمانی رخ می‌دهد که سطح هموگلوبین در خون فرد برای تأمین نیازهای بدن بسیار پایین باشد. هموگلوبین، پروتئینی حیاتی در گلبول‌های قرمز است که وظیفه حمل اکسیژن به تمام نقاط بدن را بر عهده دارد. سطح کافی هموگلوبین برای حفظ انرژی، توانایی تفکر و انجام فعالیت‌های ورزشی ضروری است. کمبود اکسیژن ناشی از کم‌خونی می‌تواند به علائمی نظیر سرگیجه یا غش منجر شود.

علائم و نشانه‌های کم‌خونی: از خستگی تا هوس‌های غذایی عجیب

کم‌خونی معمولاً با رنگ‌پریدگی و احساس سرما همراه است، اما این علائم تنها بخش کوچکی از نشانه‌های این بیماری هستند و همه افراد آنها را تجربه نمی‌کنند. طیف وسیعی از علائم دیگر نیز وجود دارد که شامل موارد زیر می‌شود:

• خستگی مفرط
• سبکی سر
• تپش قلب در قفسه سینه
• تنگی نفس
• عدم تحمل سرما
• هوس خوردن یا جویدن مواد فاقد ارزش غذایی مانند یخ

شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است؛ برخی ممکن است مستعد سرگیجه و غش باشند، در حالی که برخی دیگر ماه‌ها یا سال‌ها بدون علامت یا با علائم بسیار خفیف زندگی می‌کنند. این علائم خفیف، اگرچه ممکن است بی‌ضرر به نظر برسند، اما می‌توانند خطرناک باشند زیرا تشخیص بیماری را به تأخیر انداخته و مانع از درمان مؤثر می‌شوند. در موارد شدید، علائم ممکن است ناگهان و بدون هشدار قبلی ظاهر شده و فرد را مستقیماً به اورژانس بکشانند.

عوامل خطر کم‌خونی: چه کسانی آسیب‌پذیرترند؟

هرچند هر کسی می‌تواند در معرض خطر کم‌خونی باشد، اما برخی گروه‌ها آسیب‌پذیری بیشتری دارند. در ایالات متحده، زنان در سنین قاعدگی به دلیل از دست دادن خون در دوره‌های قاعدگی سنگین، بیشتر در معرض خطر کم‌خونی فقر آهن قرار دارند.

زنان باردار نیز در صورت ابتلا به کم‌خونی، هم برای خود و هم برای نوزاد در حال رشدشان، با عوارض شدیدتری مواجه می‌شوند. کم‌خونی خطر مرگ‌ومیر و عوارض مادران را افزایش می‌دهد؛ تقریباً از هر دو زن باردار در جهان، یک نفر دچار کم‌خونی است که این موضوع تأثیرات نسلی بر جمعیت دارد.

گروه‌های در معرض خطر ابتلا به کم‌خونی:

• افراد با رژیم غذایی نامناسب: شامل گیاه‌خوارانی که مکمل‌های لازم را دریافت نمی‌کنند یا افرادی که به اندازه کافی آهن، ویتامین B12 و فولات مصرف نمی‌کنند.
• افراد با سابقه اختلالات روده‌ای: مانند بیماری کرون و سلیاک که بر جذب مواد مغذی تأثیر می‌گذارند.
• افراد با قاعدگی سنگین: که منجر به از دست دادن خون زیاد می‌شود.
• زنان باردار: به دلیل نیاز مشترک مادر و جنین به خون.
• افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن: نظیر سرطان، نارسایی کلیه یا کبد که می‌توانند باعث کاهش گلبول‌های قرمز شوند.
• افراد با سابقه خانوادگی کم‌خونی ارثی: مانند تالاسمی و کم‌خونی داسی شکل.
• افراد با سابقه عفونت‌ها، بیماری‌های خونی و اختلالات خودایمنی: که بر خون‌رسانی یا تولید گلبول‌های قرمز تأثیر می‌گذارند.
• افراد مبتلا به نارسایی کلیه: به دلیل نقش کلیه‌ها در تولید سلول‌های خونی.
• افراد در معرض مواد شیمیایی سمی یا مصرف‌کنندگان داروهای خاص: که بر تولید گلبول‌های قرمز تأثیر می‌گذارند.

عواقب شدید کم‌خونی، به ویژه در بارداری

کم‌خونی یکی از دلایل اصلی مرگ‌ومیر و عوارض در مادران باردار است. بدن فرد باردار ابتدا برای حمایت از نوزاد در حال رشد عمل می‌کند، بنابراین کم‌خونی می‌تواند مادر و نوزاد را از مواد مغذی، انرژی و خون کافی محروم کند.

هنگامی که یک زن باردار کم‌خونی دارد، این ممکن است بر رشد نوزادش تأثیر بگذارد. همچنین کم‌خونی می‌تواند بر رشد عصبی در کودکان خردسال تأثیر بگذارد.

حتی در یک بارداری طبیعی، بدن به گونه‌ای تنظیم شده است که نوزاد خون مورد نیاز خود را دریافت کند. اما در صورت وجود کم‌خونی، سطح هموگلوبین می‌تواند به شدت کاهش یابد. زنانی که از ابتدا کم‌خون هستند، ممکن است کم‌خون‌تر شوند که این خود یک خطر مستقل برای مرگ‌ومیر مادران محسوب می‌شود.

عواقب کم‌خونی حتی قبل از تولد نیز می‌تواند نوزاد را تحت تأثیر قرار دهد:

• افزایش احتمال تولد زودرس
• افزایش احتمال وزن کم هنگام تولد
• تأثیر منفی بر رشد عصبی