مهارت‌آموزی سربازان: از کسر خدمت تا اشتغال پایدار با طرح‌های «سماسو» و «مهتا»

طرح مهارت‌آموزی سربازان: گامی بلند برای آینده

طرح مهارت‌آموزی سربازان، که اکنون به بخشی جدایی‌ناپذیر از خدمت وظیفه تبدیل شده، با همکاری نهادهای مرتبط با نیروهای مسلح از جمله سپاه، ارتش و نیروی انتظامی، با جدیت پیگیری می‌شود. این طرح با هدف توانمندسازی جوانان برای ورود موفق به بازار کار پس از اتمام خدمت سربازی، برنامه‌ریزی شده است.

• آمار موفقیت: تا سال ۱۴۰۲، بیش از ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار سرباز گواهی‌نامه مهارتی دریافت کرده‌اند.
• آموزش تخصصی: ۵۰ درصد از این افراد، آموزش‌های تخصصی نیز دیده‌اند.
• هدف‌گذاری: هر سرباز باید قبل از ترخیص، حداقل یک مهارت را بیاموزد.

سامانه «سماسو»: ابزاری نوین برای اشتغال

در راستای توسعه این طرح، سامانه «سماسو» (سامانه مهارت‌آموزی و اشتغال سربازان وظیفه) در ۲۴ دی‌ماه ۱۴۰۳ رونمایی شد. این سامانه با بهره‌گیری از ابزارهای پیشرفته تحلیل مهارتی و شغلی، به سربازان کمک می‌کند تا استعدادها و توانایی‌های خود را شناسایی کرده و مسیر مناسبی برای آموزش و اشتغال پایدار خود بیابند.

«سماسو بخشی از نهضت توانمندسازی جوانان است که از سال ۱۳۹۶ آغاز شده و بستری مناسب برای توانمندسازی سربازان و تسهیل مسیر اشتغال پایدار آنان ایجاد می‌کند.»

مشوق‌ها و حمایت‌ها: کسر خدمت و تسهیلات مالی

برای تشویق سربازان به مهارت‌آموزی، مشوق‌های متعددی در نظر گرفته شده است:

• کسر خدمت: افرادی که قبل از سربازی مهارت‌آموزی کنند، دانش‌آموزان فنی و حرفه‌ای و کاردانش، و شرکت‌کنندگان در دوره‌های کوتاه‌مدت آموزشی، مشمول یک ماه کسر از خدمت تشویقی می‌شوند.
• تسهیلات اشتغال: تاکنون ۴۰ هزار نفر از سربازان از تسهیلات بهره‌مند شده‌اند. سربازانی که مهارت لازم را کسب کنند، تسهیلات ۱۵۰ میلیون تومانی دریافت می‌کنند و پیش‌بینی می‌شود از شهریور ماه، ۱۵ هزار نفر دیگر نیز از این تسهیلات بهره‌مند شوند.

توسعه زیرساخت‌ها و کارگاه‌های آموزشی

نیروهای مسلح در زمینه ایجاد زیرساخت‌های آموزشی نیز گام‌های مهمی برداشته‌اند:

• مراکز آموزشی: از سال ۱۴۰۲، ۱۵۰ مرکز آموزشی و مهارت‌آموزی در نیروهای مسلح راه‌اندازی شده که ۸۰ درصد آنها افتتاح شده یا در حال بهره‌برداری هستند.
• کارگاه‌های جدید: قرار است ۱ هزار و ۳۰۰ کارگاه دیگر به مجموعه‌های مهارت‌آموزی کشور اضافه شود.
• محیط‌های استاد-شاگردی: ۱۴ هزار محیط واقعی استاد-شاگردی شناسایی و شناسنامه‌دار شده‌اند.
• مربیان: ۳ هزار و ۵۰۰ مربی از بین کارکنان در توسعه مهارت‌آموزی سربازان مشارکت می‌کنند.

مهارت‌آموزی در استان قم: پیشرو در اجرای طرح

استان قم نیز در اجرای طرح مهارت‌آموزی سربازان پیشرو بوده است:

• آغاز طرح: طرح مهارت‌آموزی سربازان قمی رسماً در ۲۲ مرداد ۱۳۹۹ در سپاه حضرت علی بن ابی‌طالب (ع) آغاز شد.
• پوشش سربازان: در سال ۱۳۹۹، سپاه قم موفق شد بیش از ۹۶ درصد از سربازان وظیفه را تحت پوشش مهارت‌آموزی قرار دهد. این میزان در سال ۱۴۰۰ به ۸۵ درصد و از سال ۱۴۰۱ به بعد به ۱۰۰ درصد رسید.
• شرط صدور کارت پایان خدمت: از سال ۱۴۰۱، صدور کارت پایان خدمت مشروط به فراگیری یک مهارت تخصصی شده است.
• قرارگاه اشتغال‌زایی: قرارگاه اشتغال‌زایی در استانداری قم، با هماهنگی ستاد کل نیروهای مسلح، مشاغل پرتقاضا (مشاغل برنزی) را شناسایی و به سربازان معرفی می‌کند.
• مراکز مهارت‌آموزی قم:
  • اولین مرکز: در بهمن ۱۴۰۳ با حدود ۳۰ رشته مختلف در سپاه علی بن ابی‌طالب قم افتتاح شد.
  • دومین مرکز: در مردادماه سال جاری در مجتمع آموزشی شهید اسماعیل شاکری با ۱۰ رشته از جمله نصب و تعمیر کولر گازی، آشپزی، آموزش رایانه‌ای، تدوین، فتوشاپ، دوربین مداربسته، برق ساختمان و برق صنعتی گشایش یافت.

مسابقات مهارتی: رقابتی برای توانمندی

برای ارتقاء سطح مهارت‌ها و ایجاد انگیزه، مسابقات مهارتی نیز برگزار می‌شود:

• اولین دوره: در آبان ۱۴۰۲ با ۱۵ رشته رقابتی (مانند تیراندازی، امداد و نجات، برنامه‌نویسی پایتون، تعمیرات خودرو و عکاسی دیجیتال) برگزار شد.
• دومین دوره: در تیرماه ۱۴۰۳ با شعار «سرباز ماهر، پنجه‌های کارآمد، اشتغال مؤثر» در ۲۰ رشته مهارتی (شامل تعمیرات خودرو سبک، آشپزی سنتی، برقکار ساختمان، برنامه‌نویسی وب با PHP و خیاطی مردانه) برگزار گردید.

طرح «مهتا»: تکمیل‌کننده مسیر اشتغال پایدار

طرح جدید «مهتا» با هدف تکمیل پروژه مهارت‌آموزی و توانمندسازی سربازان برای ورود به بازار کار معرفی شده است. این طرح با همکاری اداره کل ورزش و جوانان، سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای و نیروهای مسلح، روند مهارت‌آموزی تا اشتغال سربازان را با همکاری صنایع و پادگان‌ها تسهیل می‌کند.

• آموزش رایگان: سربازان در نیمه دوم دوران خدمت خود می‌توانند به‌صورت رایگان دوره‌های مهارتی متناسب با نیازهای شغلی هر استان را بگذرانند.
• اولویت: علاقه افراد و نیاز واقعی بازار کار استان در انتخاب دوره‌ها اولویت دارد.
• استقبال کارفرمایان: این طرح مورد استقبال کارفرمایان قرار گرفته و می‌تواند به کاهش بیکاری در مناطق کم‌برخوردار کمک کند.
• هدف‌گذاری: در چارچوب این طرح، ۱۵۰ هزار نفر از سربازان دوره‌های آموزش مهارتی را طی می‌کنند.

چالش‌ها و راهکارهای پیش‌رو

با وجود موفقیت‌ها، طرح مهارت‌آموزی با چالش‌هایی نیز روبروست. نیاز به طرح‌ریزی و نیازسنجی‌های جدید در حوزه مشاغل، توسعه زیرساخت‌های آموزشی، و ایجاد شبکه‌های منسجم بین بازار کار و مهارت‌های آموزش داده شده از جمله ضرورت‌هاست. با توجه بیشتر و برنامه‌ریزی دقیق‌تر، می‌توان از این چالش‌ها عبور کرده و به اهداف بلندمدت طرح دست یافت.