مهاجرت کارگران ساختمانی؛ واقعیت‌های تلخ پشت ادعاهای دروغین

موج مهاجرت کارگران ساختمانی ایرانی به کشورهای همسایه، به‌ویژه عراق و ترکیه، به یکی از چالش‌های جدی بازار کار تبدیل شده است. در حالی که برخی از مسئولان از درآمدهای نجومی این کارگران در خارج از کشور سخن می‌گویند، فعالان کارگری با ارائه مستندات، این ادعاها را رد کرده و از شرایط دشوار، استثمار و نبود حمایت‌های قانونی برای این قشر آسیب‌پذیر خبر می‌دهند.

ادعای درآمدهای نجومی و واقعیت تلخ

سمیه گلپور، رئیس کانون انجمن‌های صنفی کارگری، پیشتر اظهار کرده بود که کارگران ساختمانی در کشورهایی مانند عراق، سه تا چهار برابر ایران درآمد دارند و یک کارگر حرفه‌ای می‌تواند ماهانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان کسب کند. او این وضعیت را ناشی از سیاست‌گذاری‌های اشتباه شورای عالی کار در ایران دانست.

اما این اظهارات با واکنش شدید فعالان کارگری مواجه شد. میکائیل صدیقی، رئیس کانون انجمن‌های کارگران ساختمانی استان کردستان، این ارقام را «غیرواقعی» خواند و تأکید کرد که بسیاری از کارگران ایرانی در عراق و ترکیه دستمزدی کمتر یا مشابه ایران دریافت می‌کنند و حتی گاهی حقوقشان تضییع می‌شود. او به عنوان مثال، دستمزد روزانه گچ‌کاری در کردستان عراق را ۵ هزار دینار (حدود ۳۰۰ هزار تومان) عنوان کرد که با دستمزد کارگران در تهران و سایر استان‌ها تفاوتی ندارد.

چرا کارگران مهاجرت می‌کنند؟

صدیقی علت اصلی مهاجرت کارگران را نه درآمدهای نجومی، بلکه بیکاری و شرایط دشوار اقتصادی داخل کشور می‌داند. او اشاره می‌کند که کارگران مهاجر در کشورهای همسایه با بی‌احترامی، بی‌سامانی و نبود برنامه‌ریزی مناسب از سوی دولت و وزارت کار ایران مواجه هستند. تاکنون هیچ نشست رسمی برای ساماندهی این کارگران برگزار نشده است.

«کارگران ما در این کشورها با بی‌احترامی، بی‌سامانی و نبود برنامه‌ریزی مناسب از سوی دولت و وزارت کار مواجه هستند. تاکنون حتی یک نشست رسمی میان دولت و کنسولگری‌های ایران در کشورهای منطقه برای ساماندهی این کارگران برگزار نشده است.»

خطرات و مشکلات کارگران مهاجر

• نبود حمایت قانونی: کارگران بدون بیمه و قرارداد مشخص کار می‌کنند و در صورت حادثه، از هیچ حمایتی برخوردار نیستند.
• حوادث کاری: حوادث کاری فراوانی در اقلیم کردستان عراق و ترکیه رخ می‌دهد که منجر به فوت کارگران می‌شود. نمونه اخیر آن، فوت «طالب برومندی»، کارگر اهل کرمانشاه در اقلیم کردستان عراق بود.
• هزینه‌های اقامت: اقامت یک‌ساله در عراق حدود ۱.۵ میلیون دینار (۶۰ میلیون تومان) هزینه دارد که بسیاری از کارگران توان پرداخت آن را ندارند و مجبورند ماهانه تردد کنند.
• استثمار: کارفرمایان در کشورهای مقصد از ارزش پایین پول ایران سوءاستفاده کرده و کارگران را با دستمزدهای پایین و بدون رعایت حقوق استثمار می‌کنند.

ضرورت ساماندهی و صدور مجوز کار

صدیقی بر لزوم تهیه طرحی جامع برای صدور کارت کار و کارت هویت معتبر برای کارگران ایرانی در کشورهای مقصد تأکید کرد. این کارت‌ها باید مورد تأیید نهادهای کارگری در ایران باشند تا کارگران بتوانند به شکل قانونی کار کرده و از حداقل خدمات بهره‌مند شوند. او معتقد است که ساماندهی کارگران می‌تواند از استثمار آن‌ها جلوگیری کرده و دستمزدها و شرایط قرارداد کاری را بهبود بخشد.

وضعیت کارگران مهاجر در ایران

این فعال کارگری به وضعیت مشابه کارگران افغانستانی در ایران نیز اشاره کرد و خواستار ساماندهی و صدور مجوزهای قانونی برای آن‌ها شد. او بیان کرد که حضور کارگران مهاجر بدون بیمه و با دستمزد پایین، بر سطح دستمزد و شرایط کاری کارگران ایرانی تأثیر منفی می‌گذارد و نظام مجوزدهی و ساماندهی می‌تواند شفافیت را در قراردادها و دستمزدها افزایش دهد.

ایمنی کار و معیشت در ایران

صدیقی وضعیت ایمنی کارگران ساختمانی در کشورهای همسایه را مشابه ایران دانست و گفت که در هر دو منطقه، بی‌توجهی کارفرمایان به ایمنی، کارگران را در معرض خطر قرار می‌دهد. او همچنین به مشکلات انتقال پیکر کارگران فوت‌شده و رنج خانواده‌های آنان اشاره کرد.

در بخش دیگری از سخنانش، صدیقی به حداقل دستمزد ۱۵ میلیون تومانی در ایران اشاره کرد و گفت که بیش از نیمی از این مبلغ صرف اجاره مسکن می‌شود و با توجه به هزینه‌های تحصیل، درمان و رفت‌وآمد، کارگران تنها برای «زنده ماندن» کار می‌کنند، نه برای داشتن زندگی باکیفیت. او از عدم ساخت مسکن کارگری و مشکلات تعاونی‌ها برای گرفتن مجوز انتقاد کرد.

او در پایان، شورای عالی کار را به دلیل تعیین دستمزد ثابت بدون توجه به تورم نقطه‌به‌نقطه و همچنین وابستگی نمایندگان کارگری به دولت، مورد انتقاد قرار داد و این عوامل را موجب تضییع حقوق کارگران دانست.