حل معمای ۱۰۰ ساله: شناسایی دو سرباز گمشده اسکاتلندی جنگ جهانی اول

آغاز یک کشف تاریخی

در سال ۲۰۲۱، بقایای بیش از ۱۰۰ نفر در محل ساخت بیمارستان در شهر لنس فرانسه کشف شد. این منطقه در طول جنگ جهانی اول بخشی از جبهه غربی بود و شاهد نبرد خونین لوس، یکی از بزرگترین درگیری‌های آن زمان، بوده است. استفان ناجی، رئیس واحد بازیابی کمیسیون گورهای جنگ مشترک‌المنافع (CWGC)، بلافاصله پس از اطلاع از این کشف، به محل اعزام شد.

تیم متخصص باستان‌شناسی استفان، که به صورت ۲۴ ساعته آماده‌باش هستند، پس از تأیید هویت نظامی بقایا، آن‌ها را به همراه هرگونه شیء باستانی جمع‌آوری کرده و تا حد امکان اطلاعات استخراج می‌کنند. در مقر کمیسیون نزدیک آراس، استفان سینی‌هایی از اشیاء کشف شده را به نمایش گذاشت که شامل قطعات چکمه، سگک‌های کمربند زنگ‌زده، نشان‌های شانه، دکمه‌ها و علائم نظامی بود.

تحلیل این اشیاء، به ویژه نشان‌های شانه، نشان داد که بقایا ممکن است متعلق به سربازانی از دو هنگ اسکاتلندی گوردون هایلندرز و کامرون هایلندرز باشند. این کشف، پرونده را به واحد تخصصی دیگری در بریتانیا منتقل کرد.

کارآگاهان جنگ: واحد JCCC

در یک ساختمان اداری بی‌نام در گلاستر، واحد کوچکی از وزارت دفاع به نام مرکز مشترک تلفات و همدردی (JCCC) مستقر است. این تیم که به «کارآگاهان جنگ» معروفند، مسئول شناسایی سربازان بریتانیایی کشته شده در نبردهای تاریخی هستند. نیکولا نش، یکی از کارشناسان این مرکز با ۱۰ سال سابقه، در سال ۲۰۲۳ مسئولیت پرونده بقایای کشف شده در فرانسه را بر عهده گرفت.

شناسایی گوردون مک‌فرسون

نیکولا با بررسی لیست سربازان گمشده هنگ کامرون هایلندرز از نبرد لوس، جستجو را به نام‌های خاصی محدود کرد که می‌توانستند در سرشماری سال ۱۹۱۱ بررسی شوند. یک جزئیات غیرمعمول توجه او را جلب کرد: یکی از مردان با دکمه‌های کوچکی از تراموای شرکت نیوکاسل پیدا شده بود.

در میان نام‌های دست‌نویس سرشماری ۱۹۱۱، او به نام گوردون مک‌فرسون، یک دستیار توتون‌فروش، برخورد. اطلاعات کلیدی نشان می‌داد که پدرش، جیمز، به عنوان انباردار برای تراموای شرکت نیوکاسل کار می‌کرده است. برای اطمینان از هویت، نیاز به ردیابی بستگان زنده برای آزمایش DNA بود.

این جستجو به دو برادر به نام‌های اندرو و آلیستر مک‌فرسون از وایتلی بی در شمال تاین‌ساید منجر شد. آن‌ها از کودکی شیفته «جعبه سیاه» خانوادگی خود بودند که حاوی یادگاری‌هایی از جمله نامه‌های دلخراش مادربزرگشان در جستجوی پسر گمشده‌اش بود. خاطرات جنگی هنگ نشان می‌داد که عموی بزرگ آن‌ها، گوردون مک‌فرسون، در اولین روز نبرد لوس کشته شده بود، اما جسدش هرگز پیدا نشده بود.

سال گذشته، آلیستر نامه‌ای از وزارت دفاع دریافت کرد که در آن گفته شده بود بقایایی در فرانسه پیدا شده که ممکن است متعلق به خویشاوند او باشد. این نامه، از نیکولا نش، به دلیل کشف دو دکمه تراموای شرکت نیوکاسل در کنار بقایا، به هویت گوردون اشاره داشت. آلیستر توضیح داد که پدربزرگش بازرس ارشد تراموای نیوکاسل بوده و احتمالاً دکمه‌ها را برای خوش‌شانسی به گوردون داده است. آزمایش DNA در نهایت تطابق مثبت را تأیید کرد.

تحقیقات نشان داد که جسد متعلق به گوردون مک‌فرسون، سرجوخه ۲۳ ساله گردان هفتم کامرون هایلندرز است که قبل از جنگ در ادینبورگ به عنوان توتون‌فروش زندگی و کار می‌کرد. اندرو مک‌فرسون با اشک تأیید کرد که داستان گوردون همیشه در خانواده آن‌ها زنده بوده و یافتن او را «معجزه‌ای مطلق» می‌داند.

شناسایی جیمز آلن

شناسایی دومین سرباز اسکاتلندی دشوارتر بود. گمان می‌رفت او در هنگ گوردون هایلندرز خدمت می‌کرده و دکمه‌های یافت شده در محل، نشان می‌داد که ممکن است یک افسر باشد. اما جستجو به دلیل کشف او در کنار پنج مجموعه بقایای دیگر پیچیده شد. نیکولا نش با استفاده از سوابق جنگی، ۱۴ افسر از این هنگ را که در منطقه حضور داشتند، شناسایی کرد و آزمایش‌های DNA بر روی خانواده‌های آن‌ها انجام شد.

این تحقیقات در نهایت به تطابق با خانواده جیمز گرانت آلن، ستوان ۲۰ ساله، منجر شد. جالب اینکه برادرزاده بزرگ او تنها سه خانه آن‌طرف‌تر از یکی دیگر از اعضای تیم کارآگاهان جنگ زندگی می‌کرد. خانواده آلن اهل اسکاتلند بودند اما در استرود گلاسترشایر بزرگ شده بودند.

نیکلاس آلن، برادرزاده بزرگ جیمز، در محل کار خود بود که تماسی از نیکولا نش دریافت کرد و به او اطلاع داد که نمونه DNA او با بقایای عموی بزرگش، جیمز آلن، مطابقت دارد. نیکلاس از این خبر شوکه شد و گفت: «موهای بدنم سیخ شد. با خودم گفتم: 'خدای من، چرا این اتفاق افتاد؟ چرا او [جیمز آلن] و نه هزاران نفر دیگر؟'»

برادر و خواهر نیکلاس، کریستوفر و ربکا، نامه‌هایی را که عموی بزرگشان از خط مقدم فرستاده بود، دوباره خواندند. کریستوفر با ناراحتی گفت: «او فقط یک پسر کوچک بود... غمگینم که زندگی‌اش را نکرد.»

خاکسپاری و میراث

این هفته، گوردون مک‌فرسون و جیمز آلن در گورستان بریتانیایی لوس، تنها چند صد متر دورتر از محل کشفشان، به خاک سپرده شدند. آلیستر مک‌فرسون از یافتن و خاکسپاری خویشاوندش ابراز خوشحالی کرد و گفت: «واقعاً احساساتی هستم، به شکلی خوب و مثبت. پس از این همه مدت، نمی‌توانستیم آرزوی مراسم بهتری داشته باشیم.»

پس از مراسم، دکمه‌های تراموای شرکت نیوکاسل در یک قاب کوچک و یک پرچم تا شده اتحادیه به آلیستر و اندرو اهدا شد. نیکلاس آلن نیز از کار «کارآگاهان جنگ» ابراز قدردانی کرد و آن را «بسیار دلگرم‌کننده و یک افتخار واقعی» خواند.

در ۱۰ سال گذشته، واحد بازیابی CWGC و کارآگاهان جنگ، بقایای بیش از ۳۰۰ سرباز بریتانیایی را پیدا و دفن کرده‌اند. در حالی که اکثریت آن‌ها قابل ردیابی نبودند، کار آن‌ها هویت ۶۰ نفر از کشته‌شدگان در نبرد را شناسایی کرده است. هزاران نفر دیگر هنوز مفقود هستند، اما کارآگاهان جنگ می‌گویند که کارشان هرگز متوقف نخواهد شد.