چالش‌های جامعه پزشکی ایران: از تعرفه‌ها و مهاجرت تا افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو

محمد رئیس‌زاده، رئیس سازمان نظام پزشکی کشور، در جمع خبرنگاران در شیراز، ضمن تأکید بر جایگاه بی‌نظیر این شهر در علم پزشکی، به تشریح چالش‌ها و دغدغه‌های جامعه پزشکی پرداخت و راهکارهایی برای ارتقای سلامت و آبروی این قشر ارائه داد. وی با اشاره به سابقه درخشان پزشکی در شیراز از دوران باستان تا امروز، این شهر را «پدر پزشکی دنیا» نامید و ریشه‌های طب یونان، طب اسلامی دوران بوعلی سینا و طب مدرن را در آن جستجو کرد.

جایگاه بی‌نظیر پزشکی شیراز

رئیس سازمان نظام پزشکی کشور، پزشکی شیراز را از لحاظ توان علمی، مهارتی، زیرساخت‌ها، تجهیزات و تکنولوژی کم‌نظیر دانست. این عوامل باعث شده تا شیراز نه تنها در سطح کشور، بلکه در منطقه آسیا نیز در حوزه‌هایی مانند پیوند اعضا و کبد، رتبه‌های برجسته‌ای کسب کند.

دغدغه‌های اصلی جامعه پزشکی

رئیس‌زاده مهم‌ترین دغدغه جامعه پزشکی را خدمت‌رسانی به مردم و حفظ آبروی پزشکی کشور عنوان کرد. وی افزود که برای تحقق این امر، ارتقای جایگاه و شأن جامعه پزشکی ضروری است که متأسفانه در سال‌های اخیر دچار اختلال و بی‌ثباتی در درک جایگاه آن، هم در میان جامعه پزشکی و هم در میان مردم و مسئولان شده‌ایم.

• معیشت و اقتصاد: عدم تناسب تعرفه‌ها با هزینه‌های زندگی.
• کیفیت آموزش پزشکی: افزایش بی‌رویه ظرفیت پذیرش دانشجو.
• مداخلات غیرمجاز: فعالیت افراد فاقد صلاحیت در حوزه درمان.
• مسائل قضائی و حقوقی: چالش‌های قانونی پیش روی پزشکان.

سازمان نظام پزشکی به جد پیگیر حل این چالش‌ها در تعامل با دستگاه‌های حاکمیتی است.

چالش تعرفه‌گذاری و پدیده زیرمیزی

رئیس سازمان نظام پزشکی کشور به بحث تعرفه‌گذاری پزشکی و مشکلات ناشی از عدم پرداخت به موقع و کافی تعرفه‌ها توسط بیمه‌ها پرداخت. وی با انتقاد از رشد ناکافی تعرفه‌ها در مقایسه با تورم و هزینه‌های واقعی، اظهار داشت:

افزایش ۴۶ درصدی تعرفه‌ها، دردی از مشکلات ما را دوا نمی‌کند، چرا که بیمه‌ها ماه‌ها تعرفه‌ها را پرداخت نمی‌کنند. ضمن اینکه بخش عمده‌ای از تعرفه ویزیت، صرف هزینه‌های جاری مطب مانند اجاره، منشی، آب، برق و مالیات می‌شود و سهم واقعی پزشک ناچیز است.

رئیس‌زاده ریشه مشکلات اقتصادی حوزه سلامت و پدیده زیرمیزی را نه زیاده‌خواهی پزشکان، بلکه عدم اجرای قانون و فرسودگی ساختار بیمه‌ها دانست و تصریح کرد: «تا زمانی که به ریشه مشکلات نپردازیم و قیمت واقعی را پایین نگه داریم، معضل زیرمیزی و مهاجرت پزشکان و افت کیفیت درمان همچنان ادامه خواهد داشت.»

افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو: ظلم آشکار به کیفیت سلامت

رئیس سازمان نظام پزشکی کشور با بیان اینکه برخورد با مقوله پیچیده آموزش پزشکی با رویکردی ساده‌انگارانه مشکلات عمیقی را ایجاد می‌کند، گفت: افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو در رشته‌های پزشکی در چهار سال گذشته، بر اساس تصمیم هیئت امنای دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۴۰۰، بدون در نظر گرفتن زیرساخت‌ها و پیامدهای بلندمدت انجام شده است.

• افزایش بی‌سابقه: در طول ۴۲ سال پس از انقلاب، ظرفیت پذیرش پزشکی به تدریج به حدود ۸ هزار نفر در سال رسیده بود، اما در چهار سال اخیر، این رقم به ۱۶ هزار نفر در سال افزایش یافته است.
• دانشگاه‌های غیرانتفاعی: مجوز دادن به دانشگاه‌های علوم پزشکی غیرانتفاعی، با وجود اینکه ظاهراً در راستای افزایش دسترسی مردم است، در واقع نابودی آموزش پزشکی کشور و سلامت مردم را به همراه دارد.

این اقدامات در حالی صورت می‌گیرد که بسیاری از فارغ‌التحصیلان پزشکی، به دلیل عدم تناسب تعرفه‌ها با هزینه‌های زندگی با مشکل مهاجرت شغلی و حتی جغرافیایی مواجه هستند.

آمار مهاجرت پزشکان و شکایات مردمی

بر اساس آمارهای نظام پزشکی در سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، شاهد رشد قابل توجهی در درخواست‌های مهاجرت پزشکان بودیم. اگرچه با مداخلات صورت گرفته در سال ۱۴۰۳، این روند کاهشی ۱۸ درصدی داشته است، اما این مسئله همچنان نگران‌کننده است.

رئیس‌زاده همچنین اشاره کرد که بیشترین شکایات ثبت شده در سازمان نظام پزشکی مربوط به اعمال زیبایی، از جمله جراحی‌های زیبایی، زیبایی‌های پزشک عمومی و دندانپزشکی است و در رتبه‌های بعدی، شکایات مربوط به حوزه زنان و زایمان قرار دارند.

مسئولیت اجتماعی و طیف‌بندی جامعه پزشکی

سازمان نظام پزشکی با وجود صنفی بودن، وظایف حاکمیتی را بر عهده دارد و به شکایات مردم از پزشکان رسیدگی می‌کند. در بیش از ۷۰ درصد موارد، احکام به نفع مردم صادر می‌شود که این خود بزرگترین خدمت اجتماعی این سازمان است.

رئیس سازمان نظام پزشکی کشور جامعه پزشکی را به سه طیف تقسیم کرد:

1. پایبند به اخلاق حرفه‌ای: قاطبه جامعه پزشکی را تشکیل می‌دهند و نمره ۲۰ را دریافت می‌کنند.
2. نگاه صرفاً بیزینسی: مردود هستند.
3. متأثر از سیاست‌گذاری‌های نادرست: عده‌ای که سیاست‌گذاری‌های نادرست، مانند تعرفه‌های پایین، آن‌ها را به سمت رفتار نادرست سوق می‌دهد.

وی تصریح کرد که تنها حدود ۷ تا ۸ درصد از جامعه پزشکی پتانسیل دریافت زیرمیزی را دارند و اکثریت جامعه پزشکی متعهد به خدمت به مردم هستند.

چالش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و سهم سلامت از GDP

رئیس سازمان نظام پزشکی کشور با بیان اینکه دولت وظیفه حاکمیتی در ساخت بیمارستان و ارائه خدمات در مناطق محروم را دارد، اما محدودیت منابع، این امر را دشوار می‌کند، گفت: در حال حاضر تعرفه‌های درمانی به گونه‌ای است که بخش خصوصی قادر به سرمایه‌گذاری در حوزه بهداشت و درمان نیست و این مسئله موجب شده تا رشد بیمارستان‌های خصوصی در سال‌های اخیر به شدت کاهش پیدا کند.

وی با اشاره به سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در حوزه سلامت، ادامه داد: اگر دولت به این سیاست‌ها عمل کند و سهم سلامت از تولید ناخالص داخلی (GDP) را از میانگین منطقه بالاتر ببرد، وضعیت بهبود خواهد یافت. در حال حاضر سهم سلامت از GDP به زیر چهار و نیم درصد رسیده است، در حالی که طبق قانون باید بالای ۹ درصد باشد. این کاهش چشمگیر، مشکلات فراوانی را برای حوزه سلامت ایجاد کرده است.

آمار پزشکان و کمبود تخصص‌ها

در حال حاضر بیش از ۱۶۷ هزار پزشک در کشور داریم که نسبت به ابتدای انقلاب، تعداد پزشکان عمومی ۱۴ برابر و تعداد متخصصان، حدود ۴۵ برابر شده است. با وجود این افزایش چشمگیر، در برخی تخصص‌ها از جمله اطفال، بیهوشی، عفونی، طب اورژانس، جراحی عمومی، داخلی، جراحی قلب و جراحی اطفال با کمبود مواجه هستیم.

رئیس سازمان نظام پزشکی کشور با رد آمارهای منتشر شده در خصوص کمبود پزشک در برخی حوزه‌ها، این آمارها را غیرعلمی و نادرست دانست و تصریح کرد: مقایسه تعداد پزشک در ایران با کشورهایی مانند گرجستان، ملاک درستی نیست و نباید مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد. سطح سلامت عمومی به مؤلفه‌های متعددی بستگی دارد و نمی‌توان تنها با اتکا به تعداد پزشکان، وضعیت سلامت را سنجید.