بانکداری دیجیتال در ایران: فرصت‌ها، چالش‌ها و آینده وام‌های خرد

در دنیای امروز که فناوری با سرعت سرسام‌آوری در حال پیشرفت است، بانکداری دیجیتال به یکی از ارکان اصلی اقتصاد مدرن تبدیل شده است. در بیست و هشتمین نمایشگاه بین‌المللی الکامپ، پنل تخصصی «چالش‌ها و فرصت‌های بانکداری دیجیتال» با حضور مدیران و کارشناسان برجسته این حوزه برگزار شد. در این نشست، بر ضرورت پاسخگویی به تقاضای فزاینده مشتریان، بهره‌گیری از ایده‌های موفق جهانی و تقویت رقابت سالم در اکوسیستم بانکی تأکید شد. این پنل به بررسی عمیق پتانسیل‌های بانکداری و ریال دیجیتال برای تمرکززدایی، خلق ارزش و مقابله با بحران‌های مالی پرداخت و چالش‌های مهمی نظیر مالکیت در هلدینگ‌های بانکی، استفاده ناکافی از ظرفیت‌های B2B، محدودیت‌های سرمایه‌گذاری در فین‌تک و موانع رگولاتوری را شناسایی کرد.

توسعه بانکداری دیجیتال تحت فشار مشتریان

واحد دهقانی، مدیرعامل هلدینگ داده‌ورزی سداد، در این پنل به عملکرد بانک ملی در هوشمندسازی فرآیند تسهیلات اشاره کرد. او توضیح داد که چگونه اپراتورهای بانکی، به‌ویژه بانک ملی، به سمت توسعه «بانک نامرئی» (Invisible Bank) حرکت کرده‌اند؛ سیستمی که در آن اعتبار به صورت کامل و بدون نیاز به حضور فیزیکی مشتری واگذار می‌شود. این رویکرد، نتیجه مستقیم فشار بازار و تغییر عادات خرید مشتریان است که به پرداخت‌های اقساطی در پلتفرم‌های خرید خرد عادت کرده‌اند.

«در شش ماه گذشته، بیش از ۸۰۰ هزار وام در قالب «طرح مهربانی» پرداخت شده است. هر فردی در کشور که درخواست وام ۳۰۰ میلیون تومانی داشته باشد، بر اساس شاخص‌های مالی و توان بازپرداخت، بررسی می‌شود و تا امروز، مجموع ۸۰۵ هزار وام اعطا شده در این طرح، بالغ بر ۹۴ هزار میلیارد تومان فقط در شرایط ویژه شش ماهه و علی‌رغم وضعیت جنگی پرداخت شده است.»

دهقانی همچنین به مأموریت‌های تکلیفی بانک ملی اشاره کرد که بر اساس فرمایشات مقام معظم رهبری، بانک‌ها نباید بنگاه‌داری کنند و رانت وام نباید وجود داشته باشد. وی افزود که حدود ۸ هزار مورد از این وام‌ها بدون مراجعه حضوری و در کمتر از چهار ساعت به سرانجام رسیده است، مشروط بر اینکه حساب و ضامن‌های متقاضی در بانک ملی موجود و تأیید شده باشند.

رقابت سالم و نوآوری در اکوسیستم بانکی

مسعود وکیلی‌نیا، مدیرعامل هلدینگ تجارت الکترونیکی ارتباط فاوا بانک آینده، در پاسخ به سؤالاتی درباره تشابه سرویس‌های بانکی، این موضوع را نتیجه تقاضای مشتری دانست. او تأکید کرد که نیازی به «اختراع دوباره چرخ» نیست و وقتی یک ایده موفق در یک بانک اجرا می‌شود، تقاضا برای آن در کل اکوسیستم ایجاد می‌شود.

«فین‌تک‌های کشور شاید جزو بهترین‌ها در دنیا هستند. در اپلیکیشن‌های نئوبانک با وجود مشکلات جزو پنج تای اول دنیا هستند. مشکل موجود شاید چندان وابسته به تخصص نیست و موضوع رگولاتوری مطرح است.»

وکیلی‌نیا همچنین به بحران‌های مالی سال جاری و اهمیت تأمین مالی اشاره کرد و گفت که بانک مرکزی به این نتیجه رسیده است که باید از پتانسیل بانکداری دیجیتال و ریال دیجیتال برای تمرکززدایی و خلق ارزش استفاده شود. او بر اهمیت ارائه پیشنهاد به رگولاتورها پیش از بروز مشکلات تأکید کرد.

چالش‌های هلدینگ‌ها و فرصت‌های B2B

صادق فرامرزی، عضو هیئت رئیسه کمیسیون بانکداری دیجیتال، به خطر نابودی هلدینگ‌ها و بی‌توجهی به فین‌تک‌ها در مدل فعلی بانک‌ها اشاره کرد. او گفت که بانک‌ها گاهی با هدف «حیات خلوت» یا جذب نیروهای بهتر، هلدینگ تأسیس می‌کنند، اما در این فضا به فین‌تک‌ها بی‌توجهی می‌شود. همچنین، عدم پذیرش سهم‌داری کمتر از ۵۱ درصد توسط بانک‌ها در هلدینگ‌ها، مشکلات را تشدید می‌کند.

محمد فرجود، رئیس کمیسیون بانکداری دیجیتال نظام صنفی تهران، بر ظرفیت بالای حوزه‌های B2B در بانکداری دیجیتال تأکید کرد. او بیان داشت که بانک‌ها خدمات عمومی ارائه می‌دهند، در حالی که صنایع نیازمند خدمات اختصاصی هستند. فرجود فین‌تک را یکی از سه حوزه اصلی سرمایه‌گذاری در منطقه دانست و گفت که منافع این حوزه تنها محدود به بخش خصوصی نیست و حاکمیت نیز می‌تواند از آن بهره‌مند شود.

لایسنس بانکی: مزیت اصلی در دنیای متغیر پول

امیرحسین داودیان، معاون مدیرعامل در امور مشتریان و بانکداری دیجیتال بانک تجارت، به تغییر کارکرد پول و حرکت به سمت «اسکیل‌پذیری دارایی‌ها» اشاره کرد. او گفت که در گذشته امکان خرید طلا وجود نداشت، اما امروز این امکان فراهم است و سؤال اصلی این است که در پنج سال آینده مدل معاملات مردم چگونه خواهد بود و شبکه بانکی چه سهمی از آن خواهد داشت.

«بانک‌ها یک مزیت در کشور دارند و آن لایسنس است. بنابراین سؤال این است که من با داشتن این لایسنس چه کاری می‌توانم انجام بدهم و چه خدماتی را به مشتری ارائه دهم.»

داودیان تأکید کرد که لایسنس بانکی تنها مزیت نظام بانکی در کشور است و بانک‌ها باید با استفاده از این مزیت، خدمات نوآورانه و متناسب با نیازهای آینده مشتریان ارائه دهند.