انتخابات شوراهای تهران: تمام‌الکترونیک و تناسبی برای اولین بار

حبیب‌الله خجسته‌پور، مدیرکل دفتر امور سیاسی، انتخابات و تقسیمات کشوری استانداری تهران، جزئیات بی‌سابقه‌ای از برگزاری انتخابات تمام‌الکترونیک و تناسبی شوراهای شهر را تشریح کرد. این تغییرات بنیادین، با هدف افزایش شفافیت، کاهش خطای انسانی و تقویت نقش احزاب، قرار است در اردیبهشت ماه آینده در تهران به اجرا درآید.

تحول دیجیتال در فرآیند رأی‌گیری

برای نخستین بار، تمامی مراحل انتخابات، از احراز هویت تا شمارش آرا، به‌صورت تمام‌الکترونیک انجام خواهد شد. این رویکرد، جایگزین روش‌های سنتی دستی می‌شود و نویدبخش سرعت و دقت بی‌سابقه‌ای در اعلام نتایج است.

• احراز هویت الکترونیک: در هر شعبه، دو دستگاه برای احراز هویت و ثبت رأی پیش‌بینی شده است. دستگاه احراز هویت با استفاده از کد ملی و مدارک شناسایی معتبر (شناسنامه، کارت ملی، گذرنامه، گواهینامه یا کارت پایان خدمت)، هویت رأی‌دهنده را تأیید می‌کند.
• امنیت بالا: دستگاه‌های رأی‌گیری به اینترنت متصل نیستند. تنها برای جلوگیری از رأی تکراری، یک ارتباط آنلاین محدود و امن از طریق سیم‌کارت، تلفن ثابت یا فیبر نوری برقرار می‌شود که امکان هک آن تقریباً صفر است.
• کارت رأی یک‌بارمصرف: پس از احراز هویت، یک کارت سفید یک‌بارمصرف (مشابه کارت بانکی) به رأی‌دهنده داده می‌شود تا کد نامزد یا فهرست مورد نظر خود را وارد کند. این کارت پس از ثبت رأی، اعتبار خود را از دست می‌دهد.
• شمارش خودکار آرا: اطلاعات رأی‌ها در حافظه داخلی دستگاه ثبت رأی ذخیره شده و پس از پایان روز رأی‌گیری، به دستگاه مرکزی منتقل می‌شود. شمارش آرا به‌صورت خودکار انجام شده و سامانه، صورت‌جلسه و نتایج را به فرمانداری، استانداری و وزارت کشور ارسال می‌کند.
• کاهش خطای انسانی: این روش، نقش عوامل اجرایی را به نظارت محدود کرده و دخالت انسانی در شمارش و اعلام نتایج را به حداقل می‌رساند، که منجر به افزایش شفافیت و سرعت در اعلام نتایج می‌شود.

انتخابات تناسبی شوراها: مدلی نوین برای کلانشهرها

بر اساس مصوبه اسفند ۱۴۰۳ مجلس، انتخابات شوراهای شهر در شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر جمعیت، از این پس به‌صورت فهرستی یا تناسبی برگزار خواهد شد. این تجربه برای اولین بار در کشور، در حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش به اجرا درمی‌آید.

جزئیات مدل تناسبی:

• حوزه انتخابیه تهران: در دوره هفتم، تنها تهران، ری و تجریش مشمول این شیوه خواهند بود. در دوره‌های بعدی، تمامی کلانشهرها در این چارچوب انتخابات خود را برگزار می‌کنند.
• مدل تلفیقی: داوطلبان پس از تأیید صلاحیت می‌توانند به‌صورت منفرد یا در قالب فهرست‌های حزبی وارد رقابت شوند.
• نقش احزاب: حق تشکیل فهرست انتخاباتی صرفاً به احزاب و جبهه‌های سیاسی دارای مجوز از کمیسیون ماده ۱۰ احزاب (مصوب سال ۱۳۹۴) اعطا شده است. سازمان‌های مردم‌نهاد، انجمن‌های محلی یا تشکل‌های قومی حق ارائه فهرست رسمی ندارند.
• محدودیت حضور در فهرست‌ها: هر نامزد فقط می‌تواند در یک فهرست حضور داشته باشد. حضور همزمان در چند فهرست ممنوع است.
• حد نصاب فهرست‌ها: برای شهر تهران با ۲۱ کرسی، هر فهرست باید حداقل ۱۴ نامزد معرفی کند. اگر تعداد نامزدها به کمتر از این حد نصاب برسد، فهرست از گردونه رقابت خارج می‌شود.
• انصراف و جایگزینی: نامزدها می‌توانند در بازه زمانی مشخص انصراف دهند و دبیرکل حزب می‌تواند فرد دیگری را جایگزین کند. اما اگر تعداد افراد فهرست به زیر حد نصاب برسد، فهرست حذف خواهد شد.

نحوه رأی‌دهی در انتخابات تناسبی:

رأی‌دهندگان دو امکان برای ثبت رأی خود دارند:

1. رأی به فهرست: با وارد کردن یک کد یا اسکن بارکد، به کل فهرست رأی می‌دهند و تمامی اعضای آن فهرست رأی کامل می‌گیرند.
2. رأی به نامزدهای منفرد یا ترکیبی: افراد مختلفی از چند فهرست یا نامزدهای منفرد را انتخاب می‌کنند. در این حالت، رأی‌دهنده موظف است کد تک‌تک نامزدهای انتخابی خود را وارد کند.

شمارش آرا و تعیین کرسی‌ها:

مجموع آرای هر فهرست محاسبه و نسبت آن به کل آرا، سهم کرسی‌های شورا را تعیین می‌کند. به‌عنوان مثال، اگر یک فهرست یک‌سوم کل آرا را کسب کند، یک‌سوم کرسی‌های شورا به آن تعلق خواهد گرفت. سپس، نفرات برتر آن فهرست به ترتیب رأی وارد شورا می‌شوند. نامزدهای منفرد نیز در قالب یک فهرست در نظر گرفته می‌شوند و سهمیه آن‌ها بر اساس مجموع آرای‌شان محاسبه می‌شود، اما شرط مهم این است که تنها در صورتی می‌توانند وارد شورا شوند که جزو ۲۱ نفر اول از نظر تعداد رأی باشند.

اعضای علی‌البدل و جایگزینی:

طبق قانون جدید، تعداد اعضای علی‌البدل هر شورا معادل ۵۲ درصد تعداد اعضای اصلی آن خواهد بود. شورای شهر تهران با ۲۱ عضو اصلی، ۱۱ عضو علی‌البدل خواهد داشت. سهمیه علی‌البدل‌ها نیز بر اساس همان نسبت آرای فهرست‌ها مشخص می‌شود.

یکی از تفاوت‌های مهم این قانون با ادوار گذشته این است که اگر یکی از اعضای شورا کناره‌گیری کند، جایگزین او فقط از میان اعضای علی‌البدل همان فهرست خواهد بود. این امر مانع از تغییر ترکیب شورا برخلاف رأی اولیه مردم می‌شود.

تقویت احزاب و انسجام سیاسی

فلسفه اصلی این قانون، تقویت احزاب و نهادینه‌سازی نقش آنها در فرآیندهای انتخاباتی کشور است. با حرکت انتخابات شوراها از حالت فردمحور به سمت ساختارمحور و فهرست‌محور، انتظار می‌رود انسجام سیاسی، تقویت جبهه‌ها و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری در مدیریت شهری محقق شود.