اقدامات جدید بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز و رمزپول

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در راستای حمایت از فعالان اقتصادی، تسریع در فرآیند تخصیص ارز و کاهش نوسانات بازار، مجموعه‌ای از اقدامات جدید را به اجرا گذاشته است. این تدابیر که به عقیده کارشناسان با هدف کاهش اثرات احتمالی فعال شدن مکانیسم ماشه بر بازار ارز صورت گرفته، شامل طرح «تخصیص اعتباری ارز»، فعال‌سازی تالار دوم مرکز مبادله و راه‌اندازی سامانه ارز خدماتی است. همچنین، محدودیت‌هایی برای خرید و نگهداری رمزپول‌های پایه ثابت مانند تتر تعیین شده است.

تخصیص اعتباری ارز: گامی برای تسریع و تسهیل

یکی از مهم‌ترین طرح‌های جدید بانک مرکزی، «تخصیص اعتباری ارز» است که با هدف تسریع در تامین ارز مورد نیاز واردکنندگان و حمایت از تولید داخلی اجرایی شده است. این طرح به واردکنندگان امکان می‌دهد تا درخواست تخصیص ارز را به صورت اعتباری برای بازه‌های زمانی سه تا شش‌ماهه ثبت کنند.

فرآیند و مزایای تخصیص اعتباری

• سرعت بالا: بانک مرکزی ظرف حداکثر ۴۸ ساعت نسبت به صدور تخصیص ارز اقدام می‌کند.
• مدیریت نقدینگی: این طرح به مدیریت بهینه نقدینگی برای واردکنندگان و نظام بانکی کمک می‌کند.
• تسهیل ترخیص کالا: سرعت ترخیص کالاها از گمرک به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.

علیرضا حبیبی، معاون اداره تخصیص ارز بانک مرکزی، تاکید کرد: «فرآیند تخصیص اعتباری ارز به‌منظور تسهیل فعالیت‌ واحدهای تولیدی طراحی و پیاده‌سازی شده است. واردکنندگان دارای اعتبار نزد فروشنده خارجی می‌توانند ثبت‌سفارش خود را به‌صورت اعتباری انجام دهند و پس از تایید بانک مرکزی، ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت تخصیص ارز موردنظر انجام می‌شود.»

نرخ ارز تخصیص‌یافته در این روش، بر اساس مقررات و تعرفه‌های موجود برای کالای وارداتی تعیین می‌شود؛ به این معنی که کالاهای مشمول تالار اول یا دوم مرکز مبادله، با نرخ‌های مربوط به همان تالار ارز دریافت خواهند کرد.

فعال‌سازی تالار دوم مرکز مبادله برای تجارت خرد

بانک مرکزی برای تسهیل تامین ارز مورد نیاز تجارت خرد، امکان ثبت تقاضای اسکناس دلار و یورو را در سامانه بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران فراهم کرده است. این اقدام به بازرگانان گروه دوم، یعنی واردکنندگان کالاهای تعیین‌شده در دستورالعمل بازار ارز تجاری، اجازه می‌دهد تا نیازهای ارزی خود را برای خرید اسکناس ثبت کنند.

نحوه عملکرد تالار دوم

• ثبت تقاضا: متقاضیان قیمت پیشنهادی خود را ثبت می‌کنند.
• پاسخ عرضه‌کنندگان: عرضه‌کنندگان (از جمله بانک مرکزی یا صادرکنندگان) به این تقاضاها پاسخ می‌دهند.
• جورسازی و دریافت ارز: پس از تطبیق سفارش‌ها، متقاضی به بانک عامل معرفی شده و اسکناس مورد نیاز (دلار یا یورو) را دریافت می‌کند.

این طرح به متقاضیانی که در وزارت صنعت، معدن و تجارت ثبت‌سفارش کرده و تقاضای ارزی آنها زیر سقف مشخصی است، امکان می‌دهد تا از طریق تالار دوم مرکز مبادله، ارز مورد نیاز خود را تامین کنند.

راه‌اندازی سامانه ارز خدماتی از آبان ماه ۱۴۰۴

سامانه ارز خدماتی مرکز مبادله ارز و طلای ایران از ابتدای آبان ماه سال جاری (۱۴۰۴) به طور کامل عملیاتی خواهد شد. این سامانه با هدف یکپارچه‌سازی و تسهیل فرآیندهای ارزی خدماتی راه‌اندازی می‌شود.

تغییرات و فرآیندهای جدید

• توقف روش‌های حضوری: از اول آبان ۱۴۰۴، روش‌های حضوری تخصیص ارز خدماتی و دسترسی مستقیم دستگاه‌ها به سامانه ناخدا متوقف می‌شود.
• فرآیند درخواست اسکناس: پس از تایید درخواست، متقاضی ۱۵ روز فرصت دارد مبلغ ریالی را پرداخت و سپس طی ۱۵ روز کاری به بانک منتخب مراجعه کند.
• فرآیند درخواست حواله: پس از صدور مجوز، متقاضی ۴۵ روز فرصت دارد به بانک عامل مراجعه کرده و مراحل خرید و انتقال ارز را انجام دهد.

تمام وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی موظف هستند پیش از این تاریخ، زیرساخت‌های لازم برای اتصال سامانه‌های داخلی خود به این سامانه را فراهم کنند.

تعیین سقف خرید و نگهداری رمزپول‌های پایه ثابت

هیات عالی بانک مرکزی در مصوبه‌ای جدید، محدودیت‌هایی برای خرید و نگهداری رمزپول‌های پایه ثابت از جمله «تتر» تعیین کرده است. این اقدام با هدف ساماندهی بازار رمزپول و جلوگیری از نوسانات احتمالی صورت گرفته است.

محدودیت‌های جدید

• سقف خرید سالانه: هر کاربر حقیقی و حقوقی مجاز است سالانه تا سقف ۵ هزار دلار یا معادل آن رمزپول پایه ثابت خریداری کند.
• سقف نگهداری: مجموع دارایی‌های نگهداری‌شده در این حوزه برای هر کاربر حداکثر ۱۰ هزار دلار تعیین شده است.

دارندگان فعلی این نوع رمزپول‌ها یک ماه فرصت خواهند داشت تا دارایی‌های خود را با سقف‌های مقرر تطبیق دهند. پس از پایان این دوره گذار، رعایت محدودیت‌های جدید برای تمامی کاربران و فعالان بازار رمزپول الزامی خواهد بود.