جزئیات برگزاری انتخابات تمام‌الکترونیک و تناسبی شوراهای شهر تهران

حبیب‌الله خجسته‌پور، مدیرکل دفتر امور سیاسی، انتخابات و تقسیمات کشوری استانداری تهران، با تشریح جزئیات برگزاری انتخابات تمام‌الکترونیک و تناسبی شوراهای شهر، از تغییرات بنیادین در فرآیند رأی‌گیری و شمارش آرا خبر داد. این تغییرات با هدف افزایش شفافیت، کاهش خطای انسانی و تقویت نقش احزاب در مدیریت شهری صورت می‌گیرد و قرار است انتخابات شوراهای تهران در اردیبهشت ماه آینده به صورت کاملاً الکترونیکی برگزار شود.

انتخابات تمام‌الکترونیک: گامی به سوی شفافیت

خجسته‌پور با اشاره به تحولات جدید در برگزاری انتخابات، تأکید کرد که برخلاف دوره‌های گذشته که تنها بخشی از مراحل الکترونیکی بود، در این دوره تمامی فرآیندها از احراز هویت تا شمارش آرا به صورت دیجیتالی و خودکار انجام خواهد شد. این رویکرد، خطای انسانی را به حداقل رسانده و سرعت اعلام نتایج را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.

• احراز هویت: در هر شعبه دو دستگاه برای احراز هویت و ثبت رأی پیش‌بینی شده است. دستگاه احراز هویت با استفاده از کد ملی و مدارک شناسایی معتبر (شناسنامه، کارت ملی، گذرنامه، گواهینامه یا کارت پایان خدمت) هویت رأی‌دهنده را تأیید می‌کند.
• امنیت سیستم: دستگاه‌ها به اینترنت متصل نیستند و تنها برای جلوگیری از رأی تکراری، ارتباطی محدود و امن بر بستر سیم‌کارت، تلفن ثابت یا فیبر نوری برقرار می‌شود که امکان هک آن تقریباً صفر است.
• ثبت رأی: پس از احراز هویت، یک کارت سفید یک‌بارمصرف به رأی‌دهنده داده می‌شود تا کد نامزد یا فهرست مورد نظر خود را وارد کند. پس از ثبت رأی، کارت اعتبار خود را از دست داده و برای نفر بعدی شارژ می‌شود.
• شمارش آرا: دستگاه ثبت رأی به هیچ شبکه‌ای متصل نیست و اطلاعات صرفاً در حافظه داخلی ذخیره می‌شود. پس از پایان رأی‌گیری، اطلاعات به دستگاه مرکزی منتقل و شمارش آرا به صورت خودکار انجام می‌شود. سامانه به طور خودکار صورت‌جلسه تولید و نتایج را برای مراجع ذی‌ربط ارسال می‌کند.

انتخابات تناسبی شوراها: تقویت نقش احزاب

مدیرکل دفتر امور سیاسی استانداری تهران در ادامه به تشریح نحوه برگزاری انتخابات تناسبی شوراهای شهر پرداخت. بر اساس مصوبه اسفند ۱۴۰۳ مجلس، انتخابات شوراهای شهر در شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر جمعیت از این پس به صورت فهرستی یا تناسبی برگزار خواهد شد. این تجربه برای نخستین بار در کشور اجرا می‌شود و در دوره هفتم، تنها حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش مشمول این شیوه خواهد بود.

قوانین و مقررات انتخابات تناسبی

قانون ایران مدلی تلفیقی را پیش‌بینی کرده است که داوطلبان پس از تأیید صلاحیت می‌توانند یا منفرد یا در قالب فهرست‌های حزبی وارد عرصه شوند. حق تشکیل فهرست انتخاباتی صرفاً به احزاب و جبهه‌های سیاسی دارای مجوز از کمیسیون ماده ۱۰ احزاب اعطا شده است.

• فهرست‌های حزبی: هیچ سازمان مردم‌نهاد، انجمن محلی یا تشکل قومی حق ارائه فهرست رسمی در انتخابات شوراها را ندارد. همچنین، اگر حزبی وارد ائتلاف شود، مجاز به ارائه لیست مستقل نیست.
• حضور نامزدها در فهرست: نامزدها پس از ثبت‌نام و تأیید صلاحیت، می‌توانند تقاضای مکتوب برای قرار گرفتن در فهرست‌های حزبی ارائه کنند. هر نامزد فقط می‌تواند در یک فهرست حضور داشته باشد و حضور همزمان در چند فهرست ممنوع است.
• حد نصاب فهرست‌ها: برای شهر تهران که ۲۱ کرسی دارد، هر فهرست باید حداقل ۱۴ نامزد معرفی کند. اگر تعداد نامزدهای یک فهرست به کمتر از این حد نصاب برسد، فهرست به صورت خودکار از گردونه رقابت خارج می‌شود.
• انصراف نامزدها: نامزدها می‌توانند در بازه زمانی مشخص‌شده، انصراف خود را از حضور در یک فهرست اعلام کنند. در این صورت، دبیرکل حزب یا مسئول جبهه می‌تواند فرد دیگری را جایگزین کند.

نحوه رأی‌دهی و شمارش آرا در انتخابات تناسبی

رأی‌دهندگان برای ثبت رأی خود دو امکان دارند:

1. با وارد کردن یک کد (یا اسکن بارکد) به کل فهرست رأی می‌دهند و تمامی اعضای آن فهرست رأی کامل می‌گیرند.
2. افراد مختلفی از چند فهرست یا نامزدهای منفرد را انتخاب می‌کنند. در حالت دوم، رأی‌دهنده موظف است کد تک‌تک نامزدهای انتخابی خود را وارد کند.

فرآیند شمارش آرا به این صورت است که مجموع آرای هر فهرست محاسبه و نسبت آن به کل آرا، سهم کرسی‌های شورا را تعیین می‌کند. سپس، نفرات برتر آن فهرست به ترتیب رأی وارد شورا می‌شوند. نامزدهای منفرد نیز در قالب یک فهرست در نظر گرفته می‌شوند و سهمیه آن‌ها بر اساس مجموع آرای‌شان محاسبه می‌شود، اما شرط مهم این است که تنها در صورتی می‌توانند وارد شورا شوند که جزو ۲۱ نفر اول از نظر تعداد رأی باشند.

اعضای علی‌البدل و فلسفه قانون جدید

طبق قانون جدید، تعداد اعضای علی‌البدل هر شورا معادل ۵۲ درصد تعداد اعضای اصلی آن خواهد بود. شورای شهر تهران با ۲۱ عضو اصلی، ۱۱ عضو علی‌البدل خواهد داشت. سهمیه علی‌البدل‌ها نیز بر اساس همان نسبت آرای فهرست‌ها مشخص می‌شود.

یکی از تفاوت‌های مهم قانون جدید با ادوار گذشته این است که اگر یکی از اعضای شورا از سمت خود کناره‌گیری کند، جایگزین او فقط از میان اعضای علی‌البدل همان فهرست خواهد بود، نه از میان کل کاندیداها. این موضوع مانع از آن می‌شود که ترکیب شورا برخلاف رأی اولیه مردم تغییر کند.

فلسفه اصلی این قانون، تقویت احزاب و نهادینه‌سازی نقش آنها در فرآیندهای انتخاباتی کشور است. در شیوه جدید، انتخابات شوراها از حالت فردمحور به سمت ساختار محور و فهرست‌محور حرکت خواهد کرد که می‌تواند موجب انسجام سیاسی، تقویت جبهه‌ها و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری در مدیریت شهری شود.