کلاژن: آیا نوشیدن، تزریق یا مالیدن آن به پوست واقعاً مؤثر است؟

کاهش طبیعی کلاژن و عوامل مؤثر

تولید کلاژن در بدن به طور طبیعی از اواسط تا اواخر دهه ۲۰ زندگی، به طور متوسط سالانه حدود ۱٪ کاهش می‌یابد. سرعت این کاهش به عوامل مختلفی از جمله قرار گرفتن در معرض نور خورشید، رژیم غذایی و سطح استرس بستگی دارد. این کاهش طبیعی باعث می‌شود بسیاری به دنبال راه‌هایی برای تقویت یا جایگزینی کلاژن از دست رفته باشند.

مکمل‌های کلاژن خوراکی: امید یا واقعیت؟

کیمبرلی اسمیت، مادر ۳۳ ساله‌ای که پس از یک سال پر استرس در سال ۲۰۲۴، مصرف کلاژن دریایی را آغاز کرده است، می‌گوید پوستش روشن‌تر و شفاف‌تر شده و موهایش هرگز به این خوبی نبوده است. او هر روز یک ژل کلاژن با طعم میوه‌ای مصرف می‌کند.

اما دکتر اما وج‌وورث، متخصص پوست در لندن، نسبت به اثربخشی مکمل‌های کلاژن خوراکی تردید دارد. او توضیح می‌دهد که کلاژن یک مولکول بزرگ است و برای رسیدن به پوست باید از سیستم گوارش عبور کند و بدون تجزیه کامل وارد جریان خون شود. شرکت‌ها برای حل این مشکل، کلاژن را به قطعات کوچک‌تر به نام پپتیدهای کلاژن (کلاژن هیدرولیز شده) تجزیه می‌کنند.

دکتر وج‌وورث می‌گوید: «شواهد قابل اعتماد کمی در این زمینه وجود دارد، اما یک نظریه این است که چون پوست ما عضوی با 'سریع‌ترین گردش سلولی' است، ممکن است بیشتر از سایر اندام‌ها از این پپتیدهای کلاژن استفاده کند.»

حتی با وجود پپتیدهای کلاژن، این مولکول‌ها باید مسیر طولانی را طی کنند تا به پوست برسند و ممکن است به جای پوست، به سایر اندام‌های بدن کمک کنند.

کرم‌های کلاژن و انواع مکمل‌ها

دکتر وج‌وورث به سادگی می‌گوید که کرم‌های کلاژن موضعی نیز مؤثر نیستند، زیرا کلاژن فقط روی لایه بیرونی پوست می‌نشیند و به درم (لایه میانی پوست) نمی‌رسد.

سه نوع اصلی مکمل کلاژن وجود دارد:

• کلاژن دریایی (از ماهی): این نوع حاوی کلاژن نوع ۱ بیشتری است که برای ساختار سلول‌های پوست و سلامت استخوان‌ها، تاندون‌ها و بافت‌های همبند حیاتی است. دکتر وج‌وورث این نوع را برای مصرف خوراکی توصیه می‌کند.
• کلاژن گاوی (از گاو): این نوع نیز رایج است.
• کلاژن وگان: این محصولات در واقع از کلاژن ساخته نشده‌اند، زیرا کلاژن یک پروتئین حیوانی است. آنها حاوی مجموعه‌ای از اسیدهای آمینه و ویتامین‌ها هستند و به گفته دکتر وج‌وورث، کمترین اثربخشی را دارند.

تجربیات شخصی و هزینه‌ها

علی واتسون، متخصص بیهوشی عصبی و وزنه‌بردار، دو سال پیش مصرف کلاژن گاوی را برای محافظت از مفاصلش آغاز کرد. او می‌گوید در مفاصلش تفاوتی احساس نکرده، اما پوستش درخشان‌تر، موهایش ضخیم‌تر و ناخن‌هایش قوی‌تر شده‌اند. او حتی به سگش، تامی، نیز کلاژن می‌دهد به امید بهبود مفاصلش.

علی ماهانه ۶۰ پوند برای کلاژن خود و تامی هزینه می‌کند، اما کاملاً متقاعد نشده که این مکمل‌ها تفاوتی ایجاد می‌کنند. او می‌گوید: «این مشکل مکمل‌هاست؛ زندگی فراز و نشیب دارد. ممکن است آنها را در زمان‌های بد مصرف کنید، سپس اوضاع بهتر شود و این ممکن است ربطی به مکمل‌ها نداشته باشد. اما در آن مرحله، نمی‌توانید ریسک قطع مصرف را بپذیرید.»

تضاد منافع در تحقیقات و شواهد علمی

پروفسور فیصل علی، متخصص پوست، به تضاد اطلاعات و منافع در تحقیقات مکمل‌ها اشاره می‌کند. یک مطالعه اخیر، تحقیقاتی را که توسط صنعت سلامت تأمین مالی شده بودند، با مطالعات بدون تضاد منافع مقایسه کرد. نتایج نشان داد که مطالعات با بودجه صنعتی، بهبود قابل توجهی در آبرسانی، کشسانی و چین و چروک پوست را گزارش کرده‌اند، در حالی که مطالعات بدون بودجه صنعتی هیچ تأثیری بر پوست نشان ندادند.

پروفسور علی می‌گوید: «مطالعات با بودجه صنعتی ذاتاً بد نیستند، اما تصویر بسیار متفاوتی را ارائه می‌دهند.» او تأکید می‌کند که شواهد قوی برای اثربخشی کلاژن خوراکی و موضعی وجود ندارد و کلاژن برای مدت طولانی در بدن نمی‌ماند.

روش‌های مؤثرتر برای افزایش کلاژن و حفظ سلامت پوست

پروفسور علی معتقد است که می‌توان با استفاده از تکنیک‌های خاصی مانند تحریک کلاژن با لیزر و میکرونیدلینگ، تولید کلاژن را افزایش داد و کشسانی پوست را حفظ کرد. این روش‌ها با ایجاد زخم‌های کوچک در پوست، فرآیند ترمیم را تحریک کرده و منجر به تشکیل کلاژن جدید می‌شوند. با این حال، این روش‌ها گران هستند و هر جلسه ممکن است تا ۳۰۰ پوند هزینه داشته باشد.

برای یک جایگزین کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر، پروفسور علی توصیه می‌کند:

• استفاده از ضدآفتاب مناسب: نور خورشید تأثیر زیادی بر پیری پوست دارد.
• رژیم غذایی سالم: تغذیه مناسب به سلامت کلی پوست کمک می‌کند.
• ترک سیگار: سیگار کشیدن به شدت به کلاژن پوست آسیب می‌رساند.

او تأکید می‌کند که این اقدامات تأثیر بسیار بیشتری نسبت به مکمل‌های کلاژن خواهند داشت.