کفش‌های بدبو الهام‌بخش جایزه ایگ نوبل هند شدند: اختراع جاکفشی ضدعفونی‌کننده

جرقه یک ایده علمی از بوی بد کفش

ویکاش کومار، ۴۲ ساله، استادیار طراحی در دانشگاه شیو نادار، و سارتاک میتال، ۲۹ ساله، دانشجوی سابق او، در دوران تحصیل میتال در دانشگاه به ایده مطالعه کفش‌های بدبو رسیدند. میتال اغلب متوجه می‌شد که راهروهای خوابگاهشان پر از کفش‌هایی است که بیرون اتاق‌ها رها شده‌اند. ایده اولیه آن‌ها طراحی یک جاکفشی زیبا برای دانشجویان بود، اما با بررسی بیشتر، متوجه شدند که مشکل اصلی نه کمبود فضا، بلکه بوی نامطبوعی است که کفش‌ها را به بیرون از اتاق‌ها می‌راند.

میتال می‌گوید: «مسئله فضا یا کمبود جاکفشی نبود؛ فضای کافی وجود داشت. مشکل اصلی تعریق مکرر و استفاده مداوم از کفش‌ها بود که باعث بوی بد آن‌ها می‌شد.»

این دو محقق سپس یک نظرسنجی در خوابگاه‌های دانشگاه انجام دادند تا بفهمند آیا بوی بد کفش‌ها تجربه استفاده از جاکفشی را خراب می‌کند یا خیر.

یافته‌های تحقیق و راه‌حل علمی

نظرسنجی از ۱۴۹ دانشجوی دانشگاه (۸۰٪ مرد) تأیید کرد که بیش از نیمی از آن‌ها از بوی کفش خود یا دیگران احساس خجالت کرده‌اند. تقریباً همه کفش‌های خود را در جاکفشی‌های خانگی نگهداری می‌کردند و کمتر کسی از محصولات خوشبوکننده موجود اطلاع داشت. راه‌حل‌های خانگی مانند استفاده از چای کیسه‌ای، جوش شیرین یا اسپری خوشبوکننده نیز کارساز نبود.

محققان سپس به سراغ علم رفتند. آن‌ها می‌دانستند که باکتری Kytococcus sedentarius عامل اصلی بوی بد کفش است که در محیط‌های مرطوب رشد می‌کند. آزمایش‌های آن‌ها نشان داد که تابش کوتاه نور فرابنفش (UVC) می‌تواند این میکروب‌ها را از بین ببرد و بوی بد را محو کند.

نویسندگان مقاله اشاره کردند: «در هند، تقریباً هر خانه‌ای یک نوع جاکفشی دارد و داشتن جاکفشی که کفش‌ها را بدون بو نگه دارد، تجربه بسیار خوبی خواهد بود.»

آن‌ها بوی بد کفش را فرصتی برای طراحی مجدد جاکفشی سنتی به منظور بهبود تجربه کاربری دیدند. نتیجه این تحقیق، نمونه اولیه‌ای از یک جاکفشی مجهز به نور UVC بود که نه تنها کفش‌ها را نگهداری می‌کند، بلکه آن‌ها را استریل نیز می‌نماید.

جزئیات آزمایش و نتایج

برای این آزمایش، محققان از کفش‌های ورزشکاران دانشگاهی که بوی شدیدی داشتند، استفاده کردند. از آنجا که تجمع باکتری‌ها بیشتر در قسمت پنجه کفش است، نور UVC بر این ناحیه متمرکز شد.

این مطالعه میزان بو را در برابر زمان تابش اندازه‌گیری کرد و دریافت که تنها ۲ تا ۳ دقیقه تابش UVC برای از بین بردن باکتری‌ها و حذف بوی نامطبوع کافی است. البته این کار ساده نبود؛ تابش بیش از حد نور باعث تولید گرمای زیاد و سوختن لاستیک کفش می‌شد.

محققان با دقت هر بویی را اندازه‌گیری کردند. در ابتدا، بو «قوی، تند و شبیه پنیر فاسد» توصیف شد. پس از دو دقیقه، به «بسیار کم، بوی ملایم لاستیک سوخته» کاهش یافت. پس از چهار دقیقه، بوی نامطبوع از بین رفت و جای خود را به «بوی متوسط لاستیک سوخته» داد. شش دقیقه بعد، کفش‌ها بدون بو و خنک باقی ماندند. اما اگر زمان تابش به ۱۰ تا ۱۵ دقیقه افزایش می‌یافت، بوی «لاستیک سوخته قوی» جایگزین می‌شد و کفش‌ها داغ می‌شدند، که نشان می‌دهد حتی در علم، زمان‌بندی اهمیت دارد.

جایزه ایگ نوبل و تأثیر آن

در نهایت، این دو محقق یک جاکفشی مجهز به لامپ UVC را پیشنهاد کردند. این ایده تا زمانی که جایزه ایگ نوبل مستقر در آمریکا به آن توجه کرد، به جایی نرسید. جایزه ایگ نوبل که توسط مجله «سالنامه‌های تحقیقات نامحتمل» سازماندهی می‌شود و با حمایت گروه‌های هاروارد-رادکلیف برگزار می‌گردد، هر ساله ۱۰ جایزه اهدا می‌کند و هدف آن «خنداندن مردم و سپس واداشتن آن‌ها به تفکر... تجلیل از غیرمعمول‌ها و ارج نهادن به تخیل» است.

کومار گفت: «ما هیچ اطلاعی از این جایزه نداشتیم. این یک مقاله قدیمی مربوط به سال ۲۰۲۲ بود و ما هرگز آن را به جایی ارسال نکردیم. تیم ایگ نوبل ما را پیدا کرد، با ما تماس گرفت و همین موضوع به خودی خود باعث خنده و تفکر می‌شود.»

این جایزه نه تنها به رسمیت شناختن تحقیقات، بلکه به جشن گرفتن جنبه سرگرم‌کننده علم می‌پردازد. کومار می‌گوید: «این جایزه بار سنگینی بر دوش ما گذاشته است؛ اکنون باید تحقیقات بیشتری در مورد چیزهایی انجام دهیم که مردم معمولاً به آن‌ها فکر نمی‌کنند و سؤالات جدیدی مطرح کنیم.» به عبارت دیگر، کفش‌های بدبوی امروز می‌توانند علم پیشگامانه فردا باشند.