انتقال آب ارس به تبریز؛ ضرب‌الاجل یک‌ساله برای تأمین آب ۳ میلیون نفر و احیای دریاچه ارومیه

ضرورت حیاتی طرح انتقال آب ارس

پروژه حیاتی انتقال آب از رودخانه ارس به کلانشهر تبریز و شهرهای مسیر، در پی افزایش تنش‌های آبی و کاهش شدید منابع، به عنوان یک اولویت راهبردی در دستور کار دولت قرار گرفته است. استاندار آذربایجان شرقی با تأکید بر اهمیت این طرح ملی، ضرب‌الاجل یک‌ساله برای تکمیل فاز اول آن تعیین کرده است تا امنیت آبی منطقه برای جمعیتی بالغ بر سه میلیون نفر تضمین شود.

با توجه به کاهش بارندگی، افزایش دما و افت شدید روان‌آب‌ها و آبگیری سدها، استان آذربایجان شرقی در سال جاری با تنش آبی جدی مواجه شده است. این طرح نه تنها پاسخی به نیازهای فوری مردم است، بلکه نمادی از عزم ملی برای مقابله با بحران‌های زیست‌محیطی و مدیریت هوشمند منابع طبیعی محسوب می‌شود.

مدیرعامل آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی اعلام کرد که این پروژه برای تأمین آب شرب بلندمدت جمعیتی حدود ۳ میلیون نفر در افق ۱۴۲۵ هدف‌گذاری شده است که شامل ۲۲ شهر (از جمله کلانشهر تبریز) و ۱۶۹ روستا و مجتمع‌های صنعتی در مسیر خط انتقال می‌شود.

جزئیات فنی و ابعاد راهبردی پروژه

پروژه انتقال آب ارس یک طرح زیربنایی و راهبردی با مشخصات فنی گسترده است که اجرای آن نیازمند عملیات عمرانی سنگین است. این طرح شامل بخش‌های کلیدی زیر است:

• آبگیر و پیش‌تصفیه: ظرفیت برداشت ۱۸۴.۴ میلیون مترمکعب در سال از حاشیه رودخانه ارس.
• خط انتقال: لوله فولادی ۲۰۰۰ میلیمتری به طول ۱۰۵ کیلومتر و تونل به طول ۵ کیلومتر.
• تصفیه‌خانه: در دو مدول با ظرفیت کل ۷ مترمکعب در ثانیه.
• ایستگاه‌های پمپاژ و مخازن: یک ایستگاه پمپاژ با ارتفاع ۱۵۰ متر و ۷ باب مخزن با حجم کل ۲۶۰ هزار متر مکعب.
• نیرورسانی: احداث پست برق ۱۳۲/۴۰۰ کیلوولت و خط ۱۳۲ کیلوولت به طول ۷۰ کیلومتر.

در فاز اول طرح، تاکنون حدود ۴۰ کیلومتر لوله‌گذاری و ۶ ایستگاه پمپاژ احداث شده است. اقدامات باقی‌مانده عبارتند از ۹۵ کیلومتر لوله‌گذاری، یک ایستگاه پمپاژ، تصفیه‌خانه با ظرفیت ۶.۶ متر مکعب در ثانیه، تونل ۵.۵ کیلومتری و مخازن بین‌راهی با ظرفیت ۱۸۰ هزار متر مکعب.

تغییر رویکرد در تأمین مالی و ضرب‌الاجل اجرا

مطالعات طرح انتقال آب ارس از سال ۱۳۸۵ آغاز شد و در ابتدا اجرای آن به صورت فاینانس خارجی تصویب شده بود. با این حال، تحریم‌ها و عدم تأمین اعتبار مورد نیاز از محل فاینانس خارجی، اجرای پروژه را سال‌ها با کندی مواجه کرد.

در نتیجه، تصمیم بر آن شد که تأمین مالی پروژه از منابع داخلی صورت گیرد. این منابع شامل مولدسازی، بدهی کشور آذربایجان بابت سدهای خداآفرین و قیزقلعه سی و اعتبارات تملک دارایی است. پس از تبدیل فاینانس خارجی به منابع ریالی و اخذ مصوبه هیأت دولت، پروژه به قرارگاه خاتم‌الانبیا واگذار شد.

«با توجه به شرایط بحرانی آب در فصل تابستان و دستور استاندار محترم، برنامه‌ریزی شد تا پروژه در چندین جبهه کاری به صورت هم‌زمان اجرا شود. در همین راستا، برای تصفیه‌خانه، ایستگاه‌های پمپاژ، تونل و لوله‌گذاری، کارگاه‌های مجزا تعریف شد تا زمان اجرای پروژه نیز به حداقل برسد.»

بر اساس هماهنگی‌های صورت‌گرفته، مقرر شده است که خط لوله فاز اول ظرف یک سال تکمیل شده و فاز تکمیلی سال بعد به بهره‌برداری برسد. در فاز اول، حدود ۳.۵ متر مکعب در ثانیه آب تصفیه‌شده به تبریز و شهرهای مسیر خواهد رسید. تحقق این هدف مستلزم تأمین نقدینگی کافی و مستمر است.

نقش پروژه در احیای دریاچه ارومیه

یکی از مزایای مهم و زیست‌محیطی این طرح، کمک به احیای دریاچه ارومیه است. طبق برنامه‌ریزی‌ها، ۷۵ درصد از آب واردشده به شهرها به پساب تبدیل شده و پس از تصفیه، به دریاچه ارومیه بازخواهد گشت. این موضوع به ویژه برای شهرهایی مانند شبستر و تبریز که در طرح آب شرب قرار دارند، اهمیت بالایی دارد.

مدیرعامل آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی توضیح داد که اگر ۱۲۰ میلیون متر مکعب آب تأمین شود، حدود ۹۰ میلیون متر مکعب آن می‌تواند به دریاچه ارومیه تزریق شود. فاز دوم پروژه که تکمیل ظرفیت تصفیه‌خانه است، حدود ۶ ماه پس از فاز اول تکمیل خواهد شد.

با توجه به اینکه این پروژه جزو دغدغه‌های اصلی دولت و استانداری است، انتظار می‌رود با حمایت‌های لازم، در بازه زمانی تعیین‌شده به بهره‌برداری رسیده و بخشی از مشکلات آبی منطقه را برطرف کند.