تحلیل شاه از تحرکات عراق در مرز کویت و وقف ۵۰۰ هزار تومانی کلنل وزیری

یادداشت‌های روزنوشت اسدالله علم، وزیر دربار پهلوی، جزئیات مهمی از دیدارهای خصوصی و رسمی دربار را فاش می‌سازد. در یادداشت روز شنبه ۲ دی ۱۳۵۱، علم به گزارش خود درباره تحرکات نظامی عراق در مرز کویت و تحلیل محمدرضا شاه از انگیزه این اقدام، وقف بزرگ کلنل وزیری برای موسیقی ایرانی و همچنین بحث‌های تاریخی درباره شاهان صفوی اشاره می‌کند.

دیدار صبحگاهی و پیش‌بینی «آب سالی»

علم در ابتدای یادداشت خود به وضعیت آب و هوا اشاره می‌کند و می‌نویسد:

برف دیشب ساعت ۱۰ شب بند آمد. در حدود ۳۸ سانتیمتر حالا نشسته است. صبح شرفیاب شدم. شاهنشاه فوق العاده خوشحال بودند. دائماً از پشت شیشه کاخ جهان نما به برف سنگین نگاه می‌کردند. فرمودند: به نظرم حرف تو درست است که دوران آب سالی فرارسیده است.

گزارش مهمانی‌ها و احترام ویژه سفیر شوروی

وزیر دربار گزارشی از مهمانی‌های اخیر سفارتخانه‌ها به شاه ارائه می‌دهد. وی به تفصیل از مهمانی سفارت واتیکان و سفارت شوروی صحبت می‌کند و به نکته‌ای در خصوص رفتار سفیر شوروی اشاره دارد:

• سفیر شوروی احترام فوق العاده‌ای به علم گذاشت.
• با وجود حضور نخست وزیر در مهمانی، سفیر، همسر خود را مأمور پذیرایی از علم کرد.
• هنگام مراجعت، سفیر با وجود سردی فوق العاده هوا، تا آخر پلکان و جلوی اتومبیل، علم را مشایعت کرد.

وقف ۵۰۰ هزار تومانی کلنل وزیری برای موسیقی

علم در ادامه به اقدام فرهنگی مهمی اشاره می‌کند که مورد تمجید شاه قرار گرفت. کلنل وزیری، که علم او را «پدر موسیقی جدید ایران» می‌خواند و در آن زمان ۸۷ سال داشت، عریضه‌ای به شهبانو تقدیم کرده بود:

کلنل وزیری مبلغ پانصد هزار تومان از محل فروش باغچه خود در حصار بوعلی نیاوران را برای مخترعین و جستجو کنندگان به راههای جدید موسیقی ایران، تحت نظر علیا حضرت شهبانو وقف کرده است.

انتقاد شاه از وضعیت موسیقی ایرانی

شاهنشاه ضمن تمجید از اقدام کلنل وزیری، از فقر موسیقی ایرانی صحبت کردند و آن را «خیلی غم انگیز» دانستند. علم در این خصوص می‌نویسد:

من فقر موسیقی ایرانی را تصدیق نکردم ولی غم انگیز بودن آن را و این که در روح ما تأثیر بد دارد، تصدیق کردم. فرمودند: من خوشم می‌آید ولی متأسفانه غم انگیز است.

تحلیل شاه از بحران مرزی عراق و کویت

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این دیدار، گزارش علم درباره تمرکز قوای عراق در مرز کویت و تحلیل محمدرضا شاه از انگیزه این اقدام بود. شاهنشاه معتقد بودند که این تحرکات نه برای جنگ، بلکه با هدف اخاذی مالی صورت گرفته است:

علم گزارش داد که عراق در حال متمرکز کردن قوایی در مرز کویت است. شاهنشاه در پاسخ فرمودند:

برای جنگ نیست، برای پول گرفتن است. این بدبخت ها هم خواهند داد، چون فعلاً وضع مالی عراق بسیار بد است، باید از یک جایی پول بگیرد.

بحث تاریخی سر شام: نظر رضا شاه درباره شاه عباس

علم در پایان یادداشت خود به شام خصوصی آن شب اشاره می‌کند که علیا حضرت شهبانو در آن حضور نداشتند و تنها علیا حضرت ملکه پهلوی، اعلیحضرت همایونی و علم بر سر میز شام بودند. در این دیدار، بحث به تاریخ صفویه کشیده شد:

شاهنشاه فرمودند: پدر من (رضا شاه) از نادر بیشتر خوشش می آمد، تا شاه عباس. او را مرد ریاکار سالوسی می‌دانست.