برنامه‌های فناورانه معاونت علمی برای محیط زیست: از هوش مصنوعی تا تصفیه آلاینده‌های صنعتی

راهکارهای فناورانه برای مقابله با گرد و غبار و بیابان‌زایی

در حوزه مقابله با بیابان‌زایی و تثبیت گرد و غبار، طرح‌های متعددی در دست اجراست که یکی از آن‌ها در استان قم در حال پیاده‌سازی است. این طرح از فناوری‌ای استفاده می‌کند که الگوبرداری‌شده از تجربه کشور چین است.

تثبیت گرد و غبار با الگوبرداری از تجربه چین

فناوری مورد استفاده در قم شامل بادگیرها و شیوه‌هایی برای تبدیل خاک بیابانی به خاک کشاورزی است که می‌تواند اثرگذاری قابل توجهی در تثبیت گرد و غبار داشته باشد. به طور کلی، فناوری‌های مورد استفاده در این طرح‌ها متنوع بوده و شامل روش‌های مکانیکی و بیولوژیکی مانند مالچ‌های زیستی می‌شود.

همچنین، به دلیل وسعت عرصه‌های بیابانی در ایران، معاونت علمی از ساخت دستگاه‌ها و ماشین‌آلات نوین برای مدیریت پایدار بیابان‌ها حمایت می‌کند، چرا که استفاده صرف از نیروی انسانی کافی نیست.

هم‌افزایی مزارع خورشیدی و گیاهان بومی

یکی دیگر از طرح‌های فناورانه برای کاهش گرد و غبار، توصیه به ایجاد مزارع فتوولتائیک (نیروگاه‌های خورشیدی بزرگ) در عرصه‌های بیابانی است. این نیروگاه‌ها می‌توانند به طور همزمان برای مقابله با بیابان‌زایی نیز مورد استفاده قرار گیرند. پیشنهاد شده است که استفاده همزمان از پنل‌های خورشیدی و کشت گیاهان بومی یا مقاوم در شرایط بیابانی، علاوه بر تثبیت خاک و گرد و غبار، باعث افزایش راندمان پنل‌های خورشیدی نیز شود. گیاه کاپاریس از جمله این گیاهان مقاوم است.

تجاری‌سازی و صادرات غنچه کاپاریس

برخی از پروژه‌های مقابله با بیابان‌زایی که سابقه اجرا در کشور ندارند، به صورت پایلوت اجرا می‌شوند، اما برخی دیگر به مرحله تجاری‌سازی رسیده‌اند. نمونه بارز آن کشت گیاه کاپاریس است که در حال حاضر غنچه آن توسط یکی از شرکت‌ها صادر می‌شود و از مقیاس پایلوت خارج شده است.

مدیریت منابع طبیعی با هوش مصنوعی و آب دریای عمان

استفاده از فناوری‌های نوآورانه در مدیریت منابع طبیعی نیز در دستور کار قرار دارد.

رصد جنگل‌ها با هوش مصنوعی

یکی از برنامه‌های کلیدی، به‌کارگیری هوش مصنوعی در رصد و تحلیل وضعیت جنگل‌هاست. این فناوری قادر است تغییرات، نیازها و تهدیدهای موجود در جنگل‌ها را شناسایی کرده و داده‌های لازم برای سیاست‌گذاری و مدیریت صحیح را در اختیار مسئولان قرار دهد.

بررسی ظرفیت آب دریای عمان

در زمینه مدیریت منابع آب و بیابان‌های مرکزی ایران، پروژه‌ای مشترک با شرکت‌های داخلی در حال بررسی است. این پروژه شامل مطالعه ظرفیت‌های آب دریای عمان برای استفاده در مناطق مرکزی کشور است که می‌تواند به عنوان یک راهکار پایدار مورد توجه قرار گیرد.

پروژه‌های دانش‌بنیان در مدیریت پسماند و آلاینده‌ها

معضلات محیط زیستی در حوزه پسماند و آلاینده‌های صنعتی نیز با ورود معاونت علمی و شرکت‌های دانش‌بنیان در حال حل شدن است.

حمایت از سه روش نوین برای رفع چالش شیرابه‌ها

یکی از معضلات اصلی محیط زیستی در کشور، شیرابه‌های ناشی از دفن پسماند است. معاونت علمی در سه حوزه مختلف از فناوری‌های زیر حمایت کرده است:

• روش پلاسما در شیراز
• روش بیولوژیک در اصفهان
• روش تبخیری در قزوین

این روش‌ها با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان در حال آزمایش هستند تا مدل‌های موفق برای توسعه در کل کشور انتخاب شوند.

تصفیه آلاینده‌های خطرناک صنعتی

تمرکز معاونت علمی تنها بر پسماندهای شهری نیست، بلکه در حوزه پسماندهای کشاورزی و صنعتی نیز ورود جدی صورت گرفته است. در تعامل با پالایشگاه‌هایی مانند پالایشگاه آبادان، ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان برای رفع مشکلات به کار گرفته شده است.

یکی از نمونه‌های شاخص، پروژه تصفیه کاستیک مستمر است. کاستیک یک آلاینده بسیار جدی و سرطان‌زا در صنعت نفت و پالایشگاه‌ها محسوب می‌شود. برای اولین بار در کشور، فرآیندی برای تصفیه این ماده طراحی و اجرا شده است. موفقیت این فناوری می‌تواند گام بزرگی در حذف این آلاینده خطرناک از همه پالایشگاه‌ها باشد.

اقتصاد چرخشی در پسماندهای کشاورزی

در بخش کشاورزی، تفاهم‌نامه‌ای با صنعت نیشکر کارون منعقد شده است. پسماندهای باقی‌مانده روی زمین در این صنعت که گهگاه دچار آتش‌سوزی می‌شوند، منابع ارزشمندی هستند که در چارچوب اقتصاد چرخشی می‌توان محصولات متعددی از آن‌ها به دست آورد. یکی از پروژه‌هایی که به پایان رسیده و آماده انتقال به بخش کشاورزی و صنعت است، تولید بیوگاز از همین پسماندهاست. همچنین، پروژه‌های کمپوست‌های خانگی و صنعتی نیز مورد حمایت قرار گرفته‌اند.

اقدامات در حوزه فاضلاب و آلودگی هوا

در بخش فاضلاب، حرکت به سمت استفاده از فناوری‌های نوین برای تصفیه و بازیافت فاضلاب در دست اقدام است. در حوزه آلودگی هوا نیز اقداماتی مانند مدیریت هوشمند ترافیک و برنامه‌ریزی برای به‌روزرسانی ناوگان حمل‌ونقل با کمک معاونت علمی و سازمان‌های مرتبط در حال اجراست.

هدف نهایی این اقدامات، بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری‌های نوین برای کاهش معضلات زیست‌محیطی کشور و فراهم‌سازی زمینه توسعه پایدار است.