بحران زاد و ولد در کره جنوبی؛ هشدار بانک مرکزی درباره رکود اقتصادی تا ۲۰۴۰

بحران جمعیتی در کره جنوبی، چهارمین اقتصاد بزرگ آسیا، به مرحله‌ای رسیده است که نهادهای مالی و تحقیقاتی این کشور زنگ خطر رکود اقتصادی پایدار را به صدا درآورده‌اند. نرخ بسیار پایین زاد و ولد، که یکی از کمترین‌ها در جهان است، می‌تواند این کشور را تا دهه ۲۰۴۰ به سمت انقباض اقتصادی سوق دهد و دستاوردهای اقتصادی مشهور به «معجزه رود هان» را تهدید کند.

چشم‌انداز تاریک اقتصادی: رکود تا ۲۰۴۰

بانک مرکزی کره جنوبی در سال ۲۰۲۴ پیش‌بینی کرد که نرخ زاد و ولد بسیار پایین، یکی از عوامل اصلی سوق دادن این کشور به رکود طولانی‌مدت تا دهه ۲۰۴۰ خواهد بود. همچنین، نتایج تحقیق موسسه توسعه کره (KDI) در ماه مه نشان داد که تغییرات جمعیتی همچنان بر رشد اقتصادی بالقوه این کشور تأثیر خواهد گذاشت و می‌تواند تا دهه ۲۰۴۰، نزدیک به صفر شود.

بر اساس پیش‌بینی‌های این موسسه، اقتصاد کره جنوبی می‌تواند بر اساس سناریوی بدبینانه در اوایل سال ۲۰۴۱ و یا بر اساس سناریوی خنثی تا سال ۲۰۴۷ منقبض شود. نرخ زاد و ولد کره جنوبی در سال ۲۰۲۴ به میزان ۰.۷۴۸ است که اندکی نسبت به پایین‌ترین رکورد ۰.۷۲۱ در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. این رقم در مقایسه با میانگین ۱.۴۳ سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در سال ۲۰۲۳، بسیار پایین‌تر است.

شکاف عمیق با نرخ جایگزینی

«نرخ جایگزینی جمعیت» که برای جلوگیری از کاهش جمعیت در کشورها ضروری است، ۲.۱ ذکر می‌شود. نرخ باروری ۰.۷۲ برای کره جنوبی به این معناست که به ازای هر ۱۰۰ کره‌ای، تنها حدود ۳۶ فرزند در سطح فعلی وجود دارد که این امر نیروی کار را در طول نسل‌ها به شدت کاهش می‌دهد. کارشناسان هشدار می‌دهند که این روند موجب کاهش بهره‌وری و کند شدن رشد اقتصادی خواهد شد.

تلاش‌های بی‌ثمر برای افزایش جمعیت

لی این-سیل، مدیر موسسه جمعیت شبه جزیره کره، اظهار داشت: «اگر نوآوری‌های فناوری نتواند این کاهش را جبران کند، کره شاهد رکود اقتصادی پایدار خواهد بود.» وی تأکید کرد که این وضعیت ناشی از عدم تلاش دولت نیست. این کشور بسته‌های حمایتی متعددی از جمله پاداش‌های فرزندآوری و پاداش‌های نقدی را برای زوج‌های تازه ازدواج‌کرده ارائه کرده است.

بر اساس مقاله‌ای که در سال ۲۰۲۴ در مجله «اخلاق پزشکی» منتشر شد، سئول در ۱۶ سال گذشته بیش از ۲۷۰ میلیارد دلار برای مشوق‌های ترویج فرزندآوری هزینه کرده است.

حتی در سال ۲۰۲۳، ایده معافیت مردان از خدمت اجباری سربازی در صورت داشتن سه فرزند یا بیشتر قبل از ۳۰ سالگی مطرح شد. با این حال، چنین تلاش‌هایی در کشوری که به دلیل رشد سریع پس از جنگ به عنوان «معجزه رود هان» مورد ستایش قرار گرفته، تأثیر کمی داشته است.

نیکلاس ابرشتات، اقتصاددان سیاسی در موسسه «امریکن انترپرایز»، در این باره بدبین است:

«فکر نمی‌کنم هیچ راهی وجود داشته باشد که سیاست‌های جمعیتی بتواند به طور موثر سطح باروری را در کره جنوبی به طور قابل توجهی افزایش دهد. هرچند نرخ باروری کل کره جنوبی در سال ۲۰۲۴ اندکی افزایش یافته است، اما این نرخ هنوز بسیار کمتر از نرخ جایگزینی ۲.۱ است.»

پیامدهای جمعیتی بر بازنشستگی و دفاع

کاهش نیروی کار علاوه بر اقتصاد، سیستم‌های حیاتی دیگر کشور را نیز تحت فشار قرار داده است:

• فشار بر سیستم بازنشستگی: کره جنوبی در ماه مارس، اولین اصلاحات صندوق بازنشستگی خود را در ۱۸ سال گذشته تصویب کرد. این اصلاحات ساختاری را نشان می‌دهد که در آن نسل‌های جوان‌تر حق بیمه بیشتری می‌پردازند در حالی که مزایای کمتری دریافت می‌کنند و بار به نسل‌های آینده منتقل می‌شود.
• کاهش توان دفاعی: کاهش تعداد سربازان وظیفه پیامدهای دفاعی جدی دارد. نیروهای فعال کره جنوبی ۲۰ درصد کاهش یافته و به حدود ۴۵۰ هزار نفر رسیده‌اند که نسبت به ۶۹۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۹ نزول کرده است. این در حالی است که کره جنوبی هنوز به طور رسمی با کره شمالی در جنگ است.

آیا دلیلی برای خوش‌بینی وجود دارد؟

با وجود چشم‌انداز تاریک، برخی از تحلیلگران نسبت به ناامیدی هشدار می‌دهند. لی، مدیر کل سابق آژانس ملی آمار، معتقد است که اقتصادها می‌توانند راه‌هایی برای سازگاری پیدا کنند. او اشاره می‌کند که وقتی اقتصادی با رکود مواجه می‌شود، معمولاً با تلاش‌های مختلف برای افزایش بهره‌وری از طریق نوآوری‌های فناوری، سیاست‌های مهاجرتی و سایر اقدامات برای جلوگیری از کاهش بیشتر، به آن پاسخ می‌دهد.

ابرشتات نیز اظهار کرد که کره جنوبی می‌تواند با وجود پیری و کاهش جمعیت، رفاه خود را حفظ و حتی افزایش دهد. وی با اشاره به ترس‌های جمعیتی دهه ۱۹۷۰ (مانند پیش‌بینی‌های کتاب «بمب جمعیت»)، تأکید کرد که ۵۰ سال بعد، جهان ثروتمندتر، تحصیل‌کرده‌تر و مرفه‌تر از گذشته است.

با توجه به تغییرات سریع سیاست دولت کره جنوبی و آگاهی عمومی در حال تحول در سال‌های اخیر، تحلیلگران مطمئن هستند که راه‌حل‌های موفقیت‌آمیزی برای مقابله با این بحران پدیدار خواهند شد.