تغییر فلسفه آتش‌نشانی همدان: از اطفاء حریق تا مقابله با مواد خطرناک و چالش بافت فرسوده

رئیس سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری همدان با تشریح رویکردهای نوین این سازمان، تأکید کرد که فلسفه وجودی آتش‌نشانی از اطفاء حریق صرف فراتر رفته و بر محور پیشگیری، امداد و نجات، و مقابله با مواد خطرناک متمرکز شده است. وی ضمن ارائه آمار عملیاتی شش ماهه، چالش‌های ایمنی در بافت‌های فرسوده و بازار سنتی همدان را نیازمند همکاری بین‌بخشی دانست.

رویکرد نوین: از اطفاء حریق تا امداد و نجات جامع

حسین لطفی اظهار داشت که سازمان آتش‌نشانی دارای دو بخش اصلی ستادی (امور مالی و پشتیبانی) و بخش عملیاتی و امدادی است که بخش عملیاتی شامل دو معاونت اصلی آموزش و فنی و عملیات می‌شود. وی با بیان اینکه امروزه فلسفه آتش‌نشانی تغییر کرده، افزود: در گذشته تمرکز بر اطفاء حریق بود، اما در حال حاضر سازمان خدمات وسیعی را ارائه می‌دهد که شامل امداد و نجات، مقابله با مواد خطرناک، مواد شیمیایی و مواد عفونی در سطح شهر می‌شود. این گسترش وظایف، نیازمند دانش فنی گسترده‌ای است.

تضمین ایمنی در ساخت‌وسازهای جدید

در حوزه آموزش و پیشگیری، بخش عمده فعالیت‌ها به صدور نقشه، پروانه و گواهی پایان کار ساختمانی بازمی‌گردد. تمامی ساختمان‌هایی که اقدام به اخذ نقشه و پروانه می‌کنند، باید از آتش‌نشانی استعلام بگیرند. در این مرحله، نقشه‌های معماری، برق، سازه و مکانیک بررسی می‌شوند تا موارد مرتبط با ایمنی در برابر حریق، بر اساس مبحث سوم مقررات ملی ساختمان رعایت شده باشد. این اقدام، ایمنی ساختمان‌ها را تضمین کرده و آمار حوادث را کاهش می‌دهد.

لطفی تأکید کرد: متولیان و بهره‌برداران ساختمان ملزم هستند تجهیزات نصب شده را به‌صورت دوره‌ای توسط افراد آگاه، بازدید و از صحت عملکرد آن‌ها اطمینان حاصل کنند. رعایت ویرایش‌های جدید مقررات ملی ساختمان (از جمله ویرایش‌های سال‌های ۹۲ و ۹۵) در ساختمان‌های جدید الزامی است.

آموزش، آمادگی جسمانی و تبادل تجربیات

آموزش به عنوان کلید مقابله با حوادث، به دو بخش اساسی تقسیم می‌شود:

• آموزش سازمانی: به‌روزرسانی دانش همکاران.
• آموزش شهروندی: ارائه دوره‌ها به نهادها، کارخانجات و شهرک‌های صنعتی.

آموزش شهروندی تأثیر چشمگیری در آگاهی‌بخشی دارد؛ به‌طوری که ۷,۷۵۹ نفر در شش ماهه اول سال در دوره‌های آموزشی شرکت کرده‌اند. همچنین، برنامه‌های آموزشی منسجمی برای تبادل تجربیات با استان‌های دیگر وجود دارد. پس از «جنگ ۱۲ روزه»، همکاری خوبی بین پنج استان (قزوین، کرج، اراک، رشت و همدان) شکل گرفت که تاکنون چهار دوره آموزشی برگزار شده است.

در راستای ارتقاء دانش عملی، آتش‌نشانان به دوره‌های تخصصی مانند حریق تانکرهای سوخت‌رسان در نیشابور اعزام شده و تیمی نیز برای بازدید از حادثه انفجار بندر شهید رجایی اعزام شد تا تجربیات آن را به همکاران منتقل کنند.

لطفی بر اهمیت آمادگی جسمانی آتش‌نشانان تأکید کرد و گفت: حفظ آمادگی جسمانی یک وظیفه مستمر و سازمانی است و بر همین اساس سالن‌های ورزشی مانند استخر، والیبال و فوتبال احیا شده و حداقل امکانات لازم برای بدنسازی در ایستگاه‌ها فراهم است.

چالش‌های ایمنی در بافت‌های فرسوده و بازار سنتی

وجود بافت‌های فرسوده، مانند بازار همدان، پاساژها و مراکز قدیمی، یک چالش جدی در زمینه ایمنی است. این مناطق دارای قدمت فرهنگی، تاریخی و اقتصادی هستند و حجم زیادی از مبادلات و رفت‌وآمد را شاهدند. ایمنی در این بافت‌ها تنها به معنای رعایت استانداردها نیست، بلکه باید در دل مرمت و احیای فرهنگی و اجتماعی این بافت‌ها دیده شود.

مطالعاتی در این زمینه انجام شده است، از جمله طرحی که برای راسته کاه‌فروش‌ها و مسیرهای مرتبط با آن در نظر گرفته شده است. شهرداری با همکاری مشاورین، گام‌هایی را در راستای احیای بافت فرسوده برداشته که مصالح و بحث ایمنی در آن لحاظ شده است.

ضرورت هماهنگی بین‌بخشی و رفع موانع تردد

اجرای موفق طرح‌های ایمنی در بافت‌های فرسوده نیازمند هماهنگی بین‌بخشی است که مشارکت استانداری، میراث فرهنگی، مدیریت بحران شهرستان، شهرداری و مهم‌تر از همه کسبه بازار ضروری است. اگر این طرح‌ها به عنوان پایلوت اجرا شوند، هم استحکام بناها در برابر حوادثی چون بارندگی یا زلزله افزایش می‌یابد و هم ایمنی در برابر آتش‌سوزی تقویت می‌شود.

لطفی همچنین به مشکلات تردد خودروهای آتش‌نشانی در پیاده‌روها، به ویژه در شب و با حضور دست‌فروشان، اشاره کرد و گفت: مکاتبات لازم برای تسهیل تردد خودروهای آتش‌نشانی انجام شده است. ایستگاه مرکزی و ایستگاه بین‌الملل پوشش خوبی بر هسته مرکزی شهر دارند و تلاش برای ساخت ایستگاهی در شأن شهر همدان ادامه دارد.

پایش خطر و مسئولیت‌پذیری بهره‌برداران

وظیفه سازمان آتش‌نشانی بر اساس اساسنامه و تصویب‌نامه‌های هیئت وزیران، پایش خطر و اعلام رسمی مشکلات به متولیان (اعم از دولتی و خصوصی) است. در این راستا، ۲۶۱ مورد پایش از مراکز اداری و تجاری (با اولویت بالای خطر) انجام شده است.

در مورد ساختمان‌های قدیمی، سازمان نمی‌تواند آن‌ها را وادار به انطباق کامل با آیین‌نامه‌های ملی ساختمان کند، زیرا این امر نیازمند تخریب و بازسازی است. با این حال، سازمان می‌تواند ایمنی را در بخش‌هایی که امکان‌پذیر است، به‌ویژه در تأسیسات و سیستم‌های اطفاء حریق، افزایش داده و از طریق اطلاع‌رسانی سریع به کاهش تلفات کمک کند.

لطفی بر همکاری بهره‌برداران تأکید کرد و افزود: بخش بزرگی از خطر در بازار و پاساژها به دلیل تجاوز به معابر و چیدمان نامناسب وسایل است. اگر چیدمان‌ها مانع خروج ایمن نشود و ویترین‌ها از معبر اصلی عقب‌تر بروند، بخش زیادی از مشکلات دسترسی حل می‌شود. اولویت اصلی در زمان حادثه، حفظ جان انسان‌ها و تخلیه ایمن و سریع است.

دیجیتالی‌سازی فرآیندها و نگهداری دوره‌ای تجهیزات

در راستای شفافیت و کنترل بهتر، تلاش‌هایی در زمینه دیجیتالی‌سازی فرآیندها صورت گرفته است. جلسات متعددی با سازمان فناوری شهرداری برای بهبود سامانه جامع شهرسازی و صدور پایان کار و پروانه برگزار شده تا فرآیندها کاملاً سیستمی شده و از بحث سلیقه‌ای بودن خارج شوند.

ایمنی تجهیزات نصب شده، بیش از هر چیز، به حفظ و نگهداری توسط بهره‌برداران وابسته است. مدیران ساختمانی موظف‌اند تجهیزات ایمنی نصب شده را در دوره‌های زمانی مشخص (هر سه ماه یا شش ماه) توسط افراد صلاحیت‌دار بازبینی و تأییدیه مجدد دریافت کنند. عدم انجام بازرسی‌های دوره‌ای آسانسورها، علی‌رغم وجود مقررات، منجر به فرسودگی و کاهش کارایی تجهیزات می‌شود.

آمار عملیاتی شش ماهه و لزوم مشارکت خیرین

سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری همدان در شش ماهه نخست سال، بیش از ۷۶ هزار تماس از طریق سامانه ۱۲۵ دریافت کرده است. جزئیات این تماس‌ها و عملیات‌ها به شرح زیر است:

لطفی با اشاره به چالش‌های مالی و افزایش هزینه‌های تجهیزات، درخواست جدی از خیرین محترم برای مشارکت مالی جهت تهیه تجهیزات و امکانات سازمان داشت تا فشار بر بودجه عمومی کاهش یابد. وی همچنین بر ضرورت مدیریت واحد شهری برای جلوگیری از تداخل وظایف و بهینه‌سازی خدمات تأکید کرد و افزود که بهبود سیستم حمل و نقل عمومی و شبکه‌ آبرسانی با فشار مطلوب، نیاز به افزایش ایستگاه‌ها و خودروهای عملیاتی را کاهش می‌دهد.

در پایان، وی با اشاره به شهادت دو تن از آتش‌نشانان استان همدان در «جنگ ۱۲ روزه تحمیلی»، از آتش‌نشانان به عنوان قهرمانان خاموشی یاد کرد که با ایثارگری، هدف اصلی نجات جان انسان‌ها و حفظ سرمایه‌های مالی آنان را محقق می‌سازند.