احیای نژاد مرغ لاین؛ تخصیص ۲۸۶ میلیارد تومان و نیاز به یک دهه زمان

اهمیت استراتژیک و مقابله با وابستگی

مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های زیست و سلول‌های بنیادی معاونت علمی، در نشست خبری امروز، پروژه احیای نژاد مرغ لاین را یک ضرورت اقتصادی، علمی و امنیتی دانست. وی اظهار داشت که این طرح در شرایطی آغاز شد که مسئولین به وابستگی کشور به فناوری‌های خارجی در این حوزه پی برده بودند و تحریم‌ها نیز این نیاز را تشدید کرده بود.

«اگر وضعیت کشور را در دوره‌ای که وابسته به واردات بود بررسی کنیم، متوجه می‌شویم که جوجه یک‌روزه، غذا و واکسن همگی وارداتی بودند و ما عملاً در هیچ بخشی نقش مستقیمی نداشتیم. کلید موفقیت این پروژه در فناوری است، نه صرفاً افزایش سطح تولید.»

قانعی با اشاره به تمرکز قدرت در سطح بین‌الملل، بیان کرد که آمریکا شرکت‌های فعال در این حوزه را خریداری کرده و به دو شرکت بزرگ تبدیل کرده است که دسترسی به منابع تحقیقاتی را محدود می‌کند. وی افزود که شرکت‌های بزرگ جهانی مانند آویژن (با درآمد ۲.۴ میلیارد دلار در ۲۰۲۴) ۱۰ درصد درآمد خود را صرف تحقیق و توسعه می‌کنند تا محصولاتی با بهره‌وری بالاتر و مصرف غذای کمتر ارائه دهند. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت جهانی تحقیق و توسعه در این صنعت است.

سرمایه‌گذاری و جدول زمانی پروژه

اهمیت این موضوع در ایران نیز مورد توجه قرار گرفت و سند تحقیق و توسعه مرغ لاین در سال ۱۳۹۹ تهیه و موافقت رسمی آن در سال ۱۴۰۰ حاصل شد. قرارداد همکاری در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۰ امضا و برنامه عملیاتی از اسفند همان سال آغاز شد. شروع کار تحقیقاتی با تشکیل گروهی از نیروهای متخصص از سال ۱۴۰۱ کلید خورد.

کشورهای دیگر نیز سرمایه‌گذاری‌های کلانی در این زمینه انجام داده‌اند:

• چین: حدود ۱۵۰ میلیون دلار
• روسیه: حدود ۸۰ میلیون دلار

تخصیص بودجه و راه‌اندازی مزرعه تحقیقاتی

برای پیشبرد این پروژه ملی، بودجه‌های قابل توجهی تخصیص یافته است:

در سال ۱۴۰۲، مزرعه تحقیقاتی مجهزی در منطقه بابلکنار راه‌اندازی شد که مسئولیت تحقیق و توسعه را بر عهده دارد. این مزرعه با هدف جلوگیری از انتقال بیماری و کاهش تماس نیروی انسانی، به فناوری‌های پیشرفته‌ای چون اتوماسیون، بارکدخوان و سیستم‌های پیشرفته مجهز شده و ۱۵ نیروی متخصص در آن مشغول به کار هستند.

روند تحقیق و توسعه و نقش فناوری‌های نوین

دبیر ستاد توسعه علوم زیستی تأکید کرد که فرآیند تحقیق و توسعه برای دستیابی به نژادی قابل قبول و رقابتی در بازار، نیازمند حدود یک دهه زمان است. این زمان‌بری به دلیل نیاز به تقاطع دادن نسل‌ها در حوزه ژنتیکی و انجام محاسبات دقیق برای دستیابی به بهترین نسل با حداقل خوراک و حداکثر وزن است.

وی افزود: «پاسخ‌دهی به این پروژه زودتر از یک دهه ممکن نیست، زیرا برای تبدیل شدن به یک محصول رقابتی نیاز به حدود ۱۰ سال زمان است.»

با این حال، ورود هوش مصنوعی و بیوانفورماتیک به این حوزه کمک شایانی به تسریع روند تحقیقات کرده است. نتایج اولیه گام اول پروژه امیدوارکننده بوده و نشان می‌دهد که این مسیر می‌تواند به موفقیت منجر شود.

تطابق زیستی و پدافند غیرعامل

یکی از اهداف کلیدی این پروژه، احیای نژادی است که تطابق زیستی کامل با شرایط آب و هوایی مناطق مختلف ایران داشته باشد. مرغ آرین باید بتواند با غذای تولید داخل و بدون وابستگی خارجی، در تمام مناطق کشور، از ارتفاعات بالا تا مناطق نزدیک به سطح دریا، پرورش یابد. این ویژگی از منظر پدافند غیرعامل نیز اهمیت حیاتی دارد.

مسئولیت‌ها و گزارش‌دهی

قانعی تصریح کرد که مسئولیت اصلی پروژه احیای مرغ لاین بر عهده وزارت جهاد کشاورزی است و معاونت علمی صرفاً پیوست فناورانه پروژه را مدیریت می‌کند. گزارش‌های عملکرد این پروژه به صورت مستمر به نهادهای عالی کشور از جمله شورای عالی امنیت ملی، سازمان برنامه و بودجه، مرکز پژوهش‌های مجلس، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان دامپزشکی ارائه می‌شود.

وی در پایان ضمن استقبال از نقدهای سازنده رسانه‌ها، خاطرنشان کرد که تیم تحقیقاتی به شیوه محرمانه فعالیت می‌کند و جزئیات بیشتری تا زمان حصول نتایج نهایی ارائه نخواهد شد.