جزئیات پروژه محرمانه مرغ آرین؛ دستیابی به نژاد رقابتی حداقل یک دهه زمان می‌برد

اهمیت استراتژیک احیای مرغ لاین بومی

قانعی با اشاره به اینکه مرغ به‌عنوان اصلی‌ترین منبع تأمین پروتئین برای مردم شناخته می‌شود، وابستگی سبد غذایی کشور به این منبع را یادآور شد. وی توضیح داد که پیش از انقلاب، بیش از ۸۰ درصد نیاز داخلی از طریق یک مرغ لاین بومی تأمین می‌شد، اما پس از آن، تمرکز بر واردات، به‌ویژه از انگلیس، این نژاد را عملاً از چرخه تولید خارج کرد.

«در دوران تحریم، واردات مرغ لاین به یک ابزار فشار تبدیل شد و چالش‌های جدی برای ایران ایجاد کرد. این پروژه برای ایران هم موضوع امنیتی، هم ملی و هم اقتصادی است و کلید آن در فناوری نهفته است.»

وی افزود که غفلت چند دهه‌ای باعث شد مرغ بومی در رقابت با نمونه‌های خارجی صرفه اقتصادی نداشته باشد، اما تصمیم کلان کشور بر احیای این جد مرغ ایرانی برای رفع وابستگی و مقابله با فشارهای خارجی قرار گرفت.

روند اجرایی و مالی پروژه مرغ آرین

مأموریت این پروژه محرمانه در سطح کلان از سوی مقام معظم رهبری و شورای عالی امنیت ملی ابلاغ شد و مسئولیت تحقیق و فناوری آن به معاونت علمی واگذار گردید. ستاد توسعه زیست‌فناوری در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ اجرای این موضوع را بر عهده گرفت.

آغاز عملیات و تشکیل شرکت دانش‌بنیان

پروژه احیای نژاد مرغ آرین با هدف جایگزینی آن با مرغ لاین خارجی توسط بخش خصوصی، از سال ۱۴۰۱ آغاز شد. با توجه به رها شدن فعالیت‌های تحقیق و توسعه در مرکز بابل‌کنار و مهاجرت دانشمندان، یک شرکت دانش‌بنیان با حضور متخصصان داخلی برای اجرای پروژه تشکیل شد. دلیل این اقدام، سازگاری و مقاومت بیشتر موجودات بومی نسبت به بیماری‌ها، تغذیه و شرایط آب و هوایی ایران است.

زمان‌بندی و تخصیص بودجه

قانعی جزئیات زمان‌بندی و بودجه‌های تخصیص‌یافته را به شرح زیر اعلام کرد:

• ۱۳۹۹: تدوین سند تحقیق و توسعه پروژه.
• ۲۴ شهریور ۱۴۰۰: امضای موافقت رسمی پروژه.
• اسفند ۱۴۰۰: آغاز عملیات اجرایی.
• ۱۴۰۲: آماده‌سازی محل اجرای اقدامات عملیاتی و آغاز جوجه‌ریزی در مزرعه تحقیقاتی بابل‌کنار.

برای توسعه زیرساخت‌ها، هزینه‌های قابل توجهی صورت گرفته است:

توسعه زیرساخت‌های فناورانه

مزرعه تحقیقاتی بابل‌کنار با به‌روزرسانی سیستم تهویه و تبدیل فناوری‌های دستی به اتوماسیون، مجهز شده است. همچنین، سیستم‌های پیشرفته‌ای مانند بارکدخوان برای کاهش تماس انسانی و جلوگیری از انتقال بیماری‌ها و سیستم‌های غذایی کاملاً اتوماتیک در آنجا راه‌اندازی شده است. در حال حاضر، ۱۵ نیروی تخصصی در این مرکز مشغول فعالیت هستند.

گزارش‌های فعالیت این پروژه به‌طور منظم به نهادهای عالی کشور از جمله شورای عالی امنیت ملی، سازمان برنامه و بودجه، مرکز پژوهش‌های مجلس و وزارت جهاد کشاورزی ارائه می‌شود.

چالش زمان و افق رقابت‌پذیری

قانعی تأکید کرد که کل پروژه به وزارت جهاد کشاورزی واگذار شده و معاونت علمی تنها پیوست فناورانه آن را بر عهده دارد. وی در خصوص زمان دستیابی به محصول نهایی هشدار داد:

«دستیابی به یک نژاد مرغ لاین که مورد پذیرش تاجران و تولیدکنندگان کشور قرار گیرد، حداقل یک دهه زمان می‌برد. این پروژه نیازمند فرآیندهای پیچیده ژنتیکی، شامل تقاطع‌های متعدد برای رسیدن به بهترین نسل، بررسی تاب‌آوری و ضریب تبدیل است.»

وی افزود که مرز تحقیقات ایران رقابت با شرکت‌های فعال خارجی است و شیوه تحقیق محرمانه است. خوشبختانه، ورود فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و محاسبات بیوانفورماتیک، پیشرفت کار را تسریع کرده است. هدف نهایی این است که مرغ آرین با محصولات داخلی رشد کند و بتواند در مناطق مختلف ایران، حتی مناطق با ارتفاع بسیار بالا، پرورش یابد که این یک نکته مهم در حوزه پدافند غیرعامل است.

نقشه علمی زیست‌فناوری و استراتژی جدید اطلاع‌رسانی

دبیر ستاد توسعه زیست‌فناوری از توافق با بیش از ۱۴۰ دانشگاه کشور بر سر نقشه علمی اختصاصی هر دانشگاه خبر داد. این نقشه که یکی از پیشرفته‌ترین نقشه‌های علمی کشور محسوب می‌شود، با هدف دستیابی به فناوری رقابت‌پذیر جدید و تولید محصولاتی که نمونه خارجی ندارند، تدوین شده است.

وی همچنین به تغییر استراتژی اطلاع‌رسانی در حوزه فناوری اشاره کرد و گفت: «تغییر استراتژی ما این است که هیچ فناوری را پیش از رسیدن به محصول و حضور در بازار تبلیغ نمی‌کنیم. مصاحبه‌ها زمانی انجام می‌شود که کد مربوطه از سوی سازمان غذا و دارو صادر شده باشد.»

قانعی در پایان به موانع صادرات محصولات زیستی اشاره کرد و گفت که به دلیل اعمال فشار و محدودیت‌های گمرکی و بانکی، بخشی از صادرات از مبدأ داخلی انجام نمی‌شود. وی افزود که در برنامه هفتم توسعه، مقرر شده است ۸ درصد رشد تولید ناخالص داخلی به معاونت علمی اختصاص یابد که سهم ستاد زیست‌فناوری از این رقم ۱.۶ درصد است.