جدال اپراتورها و مخابرات بر سر فیبر نوری؛ انحصار یا رقابت در شبکه اینترنت؟

جدال بر سر آینده اینترنت: انحصار یا رقابت در بستر فیبر نوری؟

برنامه شرکت مخابرات ایران برای جایگزینی کامل شبکه مسی با فیبر نوری طی پنج سال آینده، با انتقادات جدی اپراتورهای ثابت اینترنت مواجه شده است. این اپراتورها معتقدند که این اقدام، موقعیت انحصاری برای شرکت مخابرات ایجاد کرده و توان رقابت را از سایر بازیگران سلب می‌کند. در مقابل، شرکت مخابرات با رد هرگونه انحصار، از وجود ۱۱ شرکت دارای مجوز فیبر نوری و آمادگی برای همکاری مشترک خبر می‌دهد. این در حالی است که کارشناسان، ریشه اصلی انحصار در شبکه اینترنت کشور را نه در مخابرات، بلکه در شرکت ارتباطات زیرساخت می‌دانند.

مهاجرت اجباری و نگرانی‌های اپراتورها

پس از الزام توسعه شبکه فیبر نوری، شرکت مخابرات اعلام کرد که بخش اصلی جمع‌آوری کابل‌های مسی و مهاجرت به فیبر نوری در سال جاری و سال ۱۴۰۵ اتفاق خواهد افتاد و تا پنج سال آینده، اینترنت بر بستر مس ارائه نخواهد شد. این سیاست، واکنش تند اپراتورهای ثابت را در پی داشت.

در نشست «بررسی پیامدهای برنامه شرکت مخابرات ایران در زمینه جمع‌آوری شبکه سیم مسی» که در بیست‌وهشتمین دوره نمایشگاه الکامپ برگزار شد، اپراتورها سیاست مخابرات را انحصارطلبانه خواندند. محمدحسن شانه‌ساززاده، مدیرعامل یکی از اپراتورهای ثابت، به تغییر ناگهانی استراتژی مخابرات و ایجاد انحصار انتقاد کرد:

«شرکت مخابرات به شکل ناگهانی اعلام کرد که دیگر سرویس مسی به اپراتورها ارائه نمی‌کند. این مساله چیزی جز یک اقدام انحصارطلبانه نیست. علاوه‌بر این مخابرات قیمت خود را نسبت به سال گذشته چهار برابر اعلام کرده و گفته اگر نخواهید سرویس را جمع‌آوری خواهیم کرد. مخابرات با این کار خود کشور را از تکنولوژی VDSL محروم می‌کند.»

پاسخ مخابرات: رقابت کامل برقرار است

حسن کریمی، معاون ارتباطات شرکت مخابرات، در پاسخ به این انتقادات، وجود انحصار را رد کرد و بر فضای رقابتی تاکید نمود. وی اظهار داشت که در حال حاضر ۱۱ شرکت دارای مجوز فیبر نوری هستند و تمام بازیگران فعال در این حوزه حضور دارند. او همچنین به آمادگی برای همکاری با سایر اپراتورها اشاره کرد:

• در مسیر حذف کابل‌های مسی، هفت شرکت دیگر نیز در کنار مخابرات فعالیت دارند.
• سازمان تنظیم مقررات برای هیچ‌یک از شرکت‌ها شرایط ویژه‌ای قائل نشده است.
• نامه‌هایی به شرکت‌های UNSB و XCP برای عقد قرارداد ارسال شده است.
• آمادگی کامل برای همکاری در حوزه بیت‌استریم با هر شرکتی که قرارداد رسمی امضا کند، وجود دارد.
• در برخی شهرها، مشارکت صددرصدی با شرکت‌های خصوصی انجام شده و همکاری مشترک کاملاً ممکن و مطلوب است.

کریمی تاکید کرد که دارایی‌های خاص شرکت مخابرات، شرایط متفاوتی برای آن ایجاد کرده، اما این شرکت به هیچ‌وجه به دنبال انحصار نیست.

انحصار واقعی کجاست؟

در همین راستا، یک کارشناس شبکه به بررسی وضعیت انحصار و توسعه اینترنت فیبر نوری پرداخت. به گفته او، اگرچه انحصار اولیه ارائه خدمات فیبر نوری که در دست شرکت مخابرات بود لغو شده و اپراتورهای مختلف وارد عرصه شده‌اند، اما مساله انحصار در شبکه اینترنت همچنان پابرجاست.

این کارشناس معتقد است که بخش عمده انحصار مربوط به شرکت ارتباطات زیرساخت است که ارائه اینترنت به اپراتورها را کنترل می‌کند. این شرکت دولتی که مدیرعامل آن معاون وزیر ارتباطات است، نقش کلیدی در توزیع اینترنت در کشور دارد و این موضوع نگرانی‌هایی را در خصوص وجود انحصار دوباره در این بخش ایجاد کرده است.

چالش‌های قیمت‌گذاری و توسعه زیرساخت

توسعه فیبر نوری با چالش‌های متعددی از جمله قیمت‌گذاری، نبود تجهیزات و عدم همکاری دستگاه‌ها مواجه است. در خصوص قیمت‌گذاری، اگرچه درخواست‌هایی برای افزایش تعرفه اینترنت مطرح شده، اما قیمت‌گذاری تحت نظارت سازمان تنظیم مقررات است و تاکنون اقدام قابل‌توجهی در جهت افزایش قیمت‌ها انجام نشده است.

محمدعلی یوسفی‌زاده، مدیرعامل یکی از اپراتورهای ثابت، منتقدان اصلاح تعرفه اینترنت در شبکه‌های اجتماعی را به «خیانت به توسعه شبکه و اصلاح ساختار» متهم کرده است. با وجود این چالش‌ها، کارشناسان تاکید دارند که زیرساخت‌های لازم برای مهاجرت کامل از اینترنت مسی به فیبر نوری تا حد قابل قبولی موجود است و تجهیزات و فناوری‌های مورد نیاز تامین شده‌اند. با این حال، توسعه کامل شبکه نیازمند عوامل زیر است:

• همکاری شهرداری‌ها
• سرمایه‌گذاری‌های بیشتر
• هماهنگی بین اپراتورها و نهادهای مرتبط برای تسهیل فرآیند توسعه

در مجموع، ابهامات و کندی پیشرفت پروژه فیبر نوری، در کنار انتقادات مستمر نسبت به انحصار و بودجه‌های ناکافی، همچنان از مهم‌ترین موانع پیش روی این طرح ملی محسوب می‌شوند.